«Shoplıftıng».  Bul jastar arasynda paıda bolǵan jańa ermektiń bir túri. Ataýy ádemi bolyp estilgenimen, kádimgi urlyq dersiń. Ózderin «shoplıfter» dep ataıtyn top dúken sórelerinde turǵan taýardy satýshyǵa bildirtpeı, qoldy qylyp ketýde. Al eń soraqysy, qolynyń jymysqysy barlar bul áreketteri úshin tipti de qymsynbaıdy. Jymqyryp ketken barlyq dúnıelerin jelige salyp, bir-birine kórsetip, maqtanýda. Al keıbirine jelidegi  kóshbasshylary qandaı zatty urlaý kerektigin aıtyp, tapsyrma beredi eken. Bul týraly Eýrazıa birinshi arnasy habarlaıdy.

Ǵalamtordy qosyp, «shoplıftıng» dep jazsańyz boldy, túrli jazbalardan kóz súrinedi. Máselen, myna bir paraqshada shoplıfter ózderiniń urlaǵan zattaryn áleýmettik jelige salyp, esh qymsynbastan bir-birine kórsetip, maqtanýda. Sondaı jastardyń biri Serik. Mundaı qadamǵa dostarynyń úgitteýinen keıin barypty.

"Biz sýpermarketterge kirip, kıimder alyp, tamaqtar, táttiler alyp, solaı urlyq jasaıtynbyz. Urlyqtardy sosyn, VK-da, ınstagramda besedalar, grýppalar bolatyn, solarǵa jiberip bir-birimizge maqtanatynbyz. Dúken hozáındaryna ol usaq-túıek «meloch» ta, olar oǵan múldem mán bermeıdi. Ol týraly ýaıymdamaıdy degen oı boldy, sosyn biz bul urlyqtan uıalmaıtynbyz" – deıdi shoplıfter Serik.

Shoplıfter tipti bir-birimen jarysyp, básekege túsetin bolǵan. Máselen, myna eki jigit saýda oryndarynyń birine baryp, kimniń qoly epti ekenin anyqtaýda. Iaǵnı, taýardy kim kóbirek qoldy etedi dep básekege túsýde.

Álimhan Balǵojınniń bıznespen aınalysyp júrgenine 3 jyl boldy. Kásibin asha salysymen "saqtyqta qorlyq joq" dep, ár jerge beınebaqylaý kameralaryn ornatqan. Óıtkeni, ar-uıattan jurdaı jandardan ábden aýzy kúıgen eken. "Al olardyń qylmysyn áshkerleıtin birden-bir joly osy" deıdi.

«Men de talaı shoplıftıngtiń kýási boldym. Máselen, bir ret dúkende turǵanymda 10-12 jas shamasyndaǵy 4 bala kirdi. Bireýi mynaý qansha turady, al munyń baǵasy qansha dep meniń kóńilimdi aýlap turdy. Men birden bul jerde bir gáp bar ekenin sezdim. Kameraǵa qarasam, qalǵan úsh bala taýarlardy jantalasyp qaltalaryna salyp jatyr eken. Keıin olardy ursyp, dúkennen shyǵaryp jiberdim." – deıdi kásipker Álimhan Balǵojın.

Shoplıfterdiń deni beınebaqylaý kameralarynan qoryqpaıdy. Oǵan myna taspaǵa jazylǵan túrli kadrlar dálel. 

Qyzyǵy, shoplıfterdiń urlaǵany 2 aılyq eseptik kórsetkishten, ıaǵnı 4810 teńgeden kem bolsa, olar qylmystyq jazaǵa tartylmaıdy eken. Tek qana ákimshilik jazamen qutylady. Sondyqtan da bolsa kerek, jastar arasynda shoplıftıng beleń alyp barady. "Buǵan tosqaýyl qoıý úshin zańdy qatańdatyp, tez arada jazany kúsheıtý kerek" deıdi zańger Aısana Sman.

"Jaýapkershilikti, onyń ishinde ákimshilik jaýapkershilikti kúsheıtý kerek. Sondaı, osyndaı usaq urlaý azdaý bolady. Qazirgi jaǵdaıda usaq urlaý óte kóp. Baıqamaıdy, kamera tursa da urlaıdy. Sodan keıin 5000 teńge úshin  polıseıskııdi shaqyrmaımyz dep kóbisi shaqyrmaıdy" – deıdi zańger Aısana Sman.

Al psıhologtardyń aıtýynsha, shoplıfterdiń ózi mundaı qadamǵa qatyp qalǵan júıeni buzý úshin baramyn dep oılaıdy eken. Iaǵnı, tyıym salynǵan zatqa qol jetkizip, sonysy úshin emosıonaldyq jaǵynan úlken serpilis alatyn kórinedi.

«Olar sondaı uıymdardy, sondaı bir toptardy izdep ózderine taýyp alady da, ózderiniń ishindegi energıalary bar ǵoı, olar ony jumsaý kerek. Iaǵnı, olar ózderin bir jeńimpaz retinde seziný kerek. Tek qana sol úshin olar osyndaı qadamdarǵa barady dep men oılaımyn» - deıdi psıholog Ǵıbrat Saǵyndyqova.

Osylaısha, dúrmekke ergen keıbir jastar ne istep júrgenderiniń baıybyna da barmaıtyn tárizdi. Biri bul áreketin maqtan kórse, ózgesi usaq-túıek zatty urlaǵanda turǵan eshteńe joq dep oılaıtyn sıaqty. Al, sońy zor ókinishke alyp keletin árbir qatelik osylaı bastalatynyn eskersek, qolynyń jymysqysy bar mundaılar erteń ómirden qatty opyq jeýi ábden múmkin.