Keler jyly –Ýkraınada prezıdenttik saılaý. Petr Poroshenko oryntaǵyn saqtap qala ma, joq pa? Árıne, ony ýaqyt kórsetedi. Biraq anyǵy, kóp nárse Reseı men Ýkraınanyń araqatynasyna qatysty bolyp tur. Desek te, sarapshylar Poroshenkonyń jeńisti qoldan bermeýge barynsha tyrysatyndyǵyn aıtýda. Al AQSH-ta Donald Trampqa qarsylar az emes. Keler jyly AQSH prezıdentine ımpıchment jarıalanýy múmkin be? 2019 jyly Japonıa men Reseı Kýrıl araldaryna qatysty mámilege kele me? Al Lýkashenkoǵa senýge bola ma? Saýaldar kóp...
–"Halyq tańdaýyna salsaq, Petr Poroshenkonyń jeńiske jetýi ekitalaı. Ol osydan biraz ýaqyt buryn Kerch buǵazynda bolǵan oqıǵany paıdalanyp, elde 60 kún áskerı jaǵdaı jarıalaýǵa tyrysty. Biraq Joǵary Rada 30 kúnge ǵana kelisimin berdi. Sondyqtan áli de óziniń prezıdenttik quqyn paıdalanyp, Poroshenko basqa da qadamdarǵa barýy múmkin. Qalaı aıtqanda, qazirgi Ýkraınada sóz bostandyǵy bolǵanymen, avtorıtarlyq júıeniń azdaǵan belgileri baıqalady. Sondyqtan keler kóktemde onyń ornyna basqa lıder keledi deý qıyndaý.
Al AQSH prezıdenti Donald Trampqa keler bolsaq, oǵan ımpıchment jarılanady deý qate. Bul nusqa júzege aspaıdy. Óıtkeni, Senat –respýblıkashyldardyń baqylaýynda. Biraq Amerıkada Trampqa qarsy orasan zor kólemde narazylyq kampanıasy júzege asyp jatyr. Ony joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Sondaı-aq, Aq úıdiń halyqaralyq saıasattaǵy Reseı, Iran, Qytaı men Soltústik Koreıaǵa qatysty saıasatyn AQSH kongresi rettep otyr. Muny Tramptyń ózi de sezedi. Sondyqtan halyqaralyq arenada óziniń alpaýyt eldiń lıderi ekendigin kórsetý úshin ol kez kelgen ýaqytta qandaı da bir tosyn áreketterge barýy múmkin. Biraq biz mynany túsinýimiz kerek, ol halyqaralyq deńgeıdegi lıder emes, álemge álimjettik jasaýǵa tyrysatyn buzaqy adam ǵana. Degenmen, bul onyń halyqaralyq arenada potensıaly joq degen sóz emes. Onymen kezdesip, kelissózge otyrýdyń mán-mańyzy shamaly. Tramp – Nıkson, Ford nemese Reıgan emes. Kishi Djordj Býsh, Barak Obama da AQSH-tyń saıasatyn men múddesin joǵary deńgeıde júzege asyrdy.
Al Donal Trampqa qazir prezıdenttikke qaıta saılanýy kerek. Sol úshin ol ár qadamyn ózine pıar jasaýǵa paıdalanady. Amerıkanyń saıasatyn myqtap júzege asyrady. Ol Amerıkanyń basqa prezıtdentterine qaraǵanda jumsaq, álemge ádilettilik ákeledi deý – aqymaqtyq.
Tramp Reseıdi álemdegi eń qýatty ıadrolyq memleket bolǵasyn ǵana moıyndap otyr. Óıtkeni Reseı ǵana AQSH -qarsy qarsy soqqymen jaýap bere alady.
Al Japonıaǵa kelsek, olarǵa Qıyr Shyǵystaǵy araldardy eshqashan berýge bolmaıdy. Mysaly, biz kezinde Qyrym túbegin Ýkraınaǵa berdik. Zorǵa qaıtaryp aldyq. Endi sonyń zardabyn tartyp otyrmyz. Sondyqtan Japonıaǵa Qıyr Shyǵystaǵy bes araldy bersek, onyń da saldaryn bolashaqta tartatyn bolamyz. Jer qaı ýaqytta bereledi? Eger soǵysta jeńiliske ushyraǵan memleket qana mámile boıynsha jeriniń bir bóligin beredi. Biz soǵysta Japonıadan jeńilgen joqpyz. Jeńdik. Sondyqtan bul áńgimege núkte qoıylýy kerek.
Biz baýyrlas el atanyp júrgen Belarýs Respýblıkasyna da kúdikpen qaraýymyz qajet. Bir ǵana mysal. 25 jyldan beri Aleksandr Lýkashenko Máskeýge keledi de, Pýtınmen stol basynda birge otyryp, jylyna 10 mıllıard dollar aqsha suraıdy. Keregin alady, sosyn eline baryp, Reseıge qarsy saıasatyn júrgizedi. Pýtınniń aldynda únemi túlkibulańǵa salynyp, ótirik sóıleıdi. Únemi solaı. Al biz sony saraptap, zerttep otyrmyz ba? Joq. Lýkashenko –álemde ótirikti kóp aıtatyn prezıdentterdiń biri. Biz 25 jyl boıy 100 mıllıard dollardan astam aqshany Belarýssıa óndirisine quıdyq. Tipti bul qaryzdyń bir bóligin joıyp ta jiberdik. Biraq qaıtarym retinde bizdiń Mınskiden alyp jatqan túgimiz joq. Oryn alýy múmkin bir aqıqat nárseni aıtaıyn, «Belarýs nusqasy» túbinde Ýkraınadaǵy jaǵdaıdan da qorqynyshty bolýy yqtımal. Biz sodan saqtanýymyz kerek, qazir eshkimge senýge bolmaıdy. Lýkashenkoǵa da».
Bul reseılik saıasattanýshy, Joǵary ekonomıka mektebi saıasat jáne ekonomıka fakúlteti dekanynyń orynbasary Andreı Sýzdalsevtiń pikiri. Memleketi qandaı saıasat júrgizse de, sarapshylary da sondaı sıpatta ambısıalyq pikir bildiretin reseılik mamandardyń da kózdegeni – óz múddesi. Halqy kedeı turmysta, eli álemdik sanksıanyń qursaýynda jatsa da, kesirtkelik álin kórsetkisi keletin Reseı osylaı álemdik saıası jaǵdaıdy shamasyna qaramaı, rettegisi keledi. Qaıtsin endi, qarýy bar, qýaty bar. Kúshti. Dıirmen tartatyny da sodan...
