Biz  ózimizdiń ońbaı súringenimizdi  sezbeı qaldyq.  Qazaq  qoǵamy  ulttyq sana seziminiń ushqyrynan taıýǵa bir qadam jeter jetpeste tur desek, qalt ketpespiz. Arzan  haıptyń kesirinen,  ǵaıyp bolýǵa aınaldyq. Aıtqandaı,  quttyqtap qoıaıyn, shet eldiń qazaqty soǵyssyz jaýlaý saıasaty bel qarqynynan asty. Tipti olar oılaǵannan edáýir tez synyp bólinip baramyz. Ózimizdiń ishki túbirli dánegimizdiń qandaı ekenin aıanbaı dáleldedik. Synǵysh, kóńgish, eliktegish , buqqysh t.b ary qaraı toqtaýsyz kete beredi . 

Shákárimiń "Adam nemene" ósıetti óleńin teris oqyp, sanaǵa ilýge asyqpappyz. 

 

Evropa bilimdi jurt osy kúnde,

Shyqqan joq aıýandyqtan o da múlde.

Tereń oılap sózimniń túbin bil de,

Ishten jyla, shyraǵym, syrtpen kúl de.

 

HH - ǵasyrdyń basynda jaryqtyq aıtýyn aıtyp - aq ketken eken taıǵa tańba basqandaı, olar aıýandyqtan arylmaǵan  dep . Bizdiń salt basqa, ustanym qasqa. Ony biz sorly tereń oılamaı saıaz oılappyz, aıtqannyń túbine úńilmeı syrtynda aınalyp júre berippiz. 

Sońǵy kezde kıeli qazaq jerinde  nebir soraqy  haıptar oryn alyp, sanaly qazaqtyń qabyrǵasyn qaıystyrmaı qoımady. Munyń túpki ustanymy "haıp",  jalpy qazaqy túbiri "atyń shyqpasa, jer órte" bolsa,  órimdeı jas býyn ony sánge aınaldyrdy, Onymen qosa kúnnen - kúnge jańa saıqymazaqtar jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap barady. Eń kesepaty,  buǵan endi toqtaý joq . Biri sónse , biri tozaqtyń otyndaı laýlap shyǵýda. 

 

Jer júzi jabylǵanda ǵylym jaqqa,

Qazaq júr qumarlanyp bos shataqqa.

Anaý qý, mynaý pysyq, men batyr dep,

Aınaldy birin-biri qurytpaqqa.

 

Shákárim qajynyń myna ulaǵatty sózderi  jaranyń beti áli jazyla qoımaǵan óreskel jas býynnyń, ıakı "túbi qazaqty hám jerdi qorǵaıdy" degen arttan ergen urpaq bir - birine jaý bola qyryp tastaýǵa daıyn ekenin dáleldi túrde beınejazbaǵa túsirip kórsetkenine kelip tur. Osynyń barlyǵy qasaqana telefonǵa túsirip, atalmysh shetten kelgen dert " haıp " úshin jasalýda.  Keshegi ulttyq qundylyǵymyzdy masqara qylyp sheshingen qyz,  ol da haıptyń tikeleı qurbany.  Já, bolar is boldy, boıaýy sińdi deıtin qazaq kimdi kinálar eken ? Munyń aldyn qalaı almaqpyz nemese úkimet qaıda qarap otyr ? Qazaqtyń  ishki saıasat júıesiniń  eshbir qımyl isi shóp arasynda joǵalǵan ınedeı kórinbeıdi. Qazaqtyń bir sózi bar ǵoı, "Ne boldy, sonsha zarlap, adam ólgendeı" degen. Kúni keshe Aqtóbede mektep oqýshylary pyshaqpen birin -biri óltirdi, áli topyraǵy da sýyǵan joq. Jalpy jaǵdaı máz emes aǵaıyn-baýyrlar. Áste, buǵan qoǵamnyń da áseri barshylyq. Biz ózimizdi ońtaıly  baǵytta emes ekenimizdi móldir sýdaı anyq biliýimiz qajet.

Osy kúnge deıin qazaq jerinde haıp úshin ulttyq qundylyqty masqaralyq etken, dindi taptap, dilge syn keltirgen, keshegi álimjettik kórsetkenderdiń birde-bireýi qazirgi turǵyda óz isterine ókinip otyrǵan joq. Mine, bizdiń qatelik qaıda qaldy?!

 

Sheteldiń ǵylym - ónerin emes , haıpyn alyp túbegeıli ǵaıyp bolyp ketpeıik baýyrlar!

 

Sońynda Shákárim qajynyń " ADAM NEMENE ? óleńin durys oqyp , tereńinen túsineıik degen nıet bildirgim bar . 

 

Bilimdiler sóz jazyp, zarlaǵanda,

Oı kezip, jerdiń júzin sharlaǵanda,

Aldaýsyz adam ómirin túzeterlik

Ádilet, ynsap, meıirim bar ma adamda?

Áıtpese máz bop júr me, qıanatqa,

Zorlyqpen birin-biri jalmaǵanǵa.

Men adamnan taza aqyl taba almadym,

Oılanyp, ózelenip, qarmaǵanda.

Kórseqyzar, jalmaýyz, bári aldaǵysh,

Kóp adamnyń qylyǵyn barlaǵanda.

Ónerpaz, bilimdi eldiń minezi osy –

Aıaý, járdem, mahabbat qalmaǵan ba?

Nemese bular buryn joq bolsa da,

Ánsheıin bar dep bizdi aldaǵan ba?

Kóriner ǵylymdy eldiń syrty taza,

Tekserip tereń oıǵa salmaǵanda.

Aqymaq pen aıýannyń ıisi ańqıdy,

Isterin ábden synap taldaǵanda.

 

Keı-keıde: «Túzeleıik, kel»,– desedi,

Keshikpeı soǵys ashyp, beldesedi.

Aılasy artyq, qarýy saıy jeńip,

Maqtanyp: «Bar ma bizdeı el?» – desedi.

Tamam jan ózin-ózi «men» desedi,

Ózgelerdi jatyrqap «sen» desedi.

«Biz» deıtuǵyn bir eldi taba almaısyń,

Bul qaıtip ádiletpen teńdesedi?

 

Oılasań, barsha adamzat – týǵan baýyr,

Birin-biri shuqylap qyldy jaýyr.

Balalyq, aıýandyqtan shyqqan el joq,

Bul sózim talaı janǵa tıse de aýyr,

 

Evropa bilimdi jurt osy kúnde,

Shyqqan joq aıýandyqtan o da múlde.

Tereń oılap sózimniń túbin bil de,

Ishten jyla, shyraǵym, syrtpen kúl de.

 

Sol esti elde kıim bar moda degen‚

Keregine laıyqtap kıinbegen.

Jas balasha qyzyǵyp sákákúlge

Masqara bop júrgenin bir bilmegen.

 

Shebelet qalpaq, tar shalbar, qysqa sertek,

Kıip alyp, qyltıyp qaǵar seltek.

Unaı ma ystyq, sýyq qozǵalysqa‚

Oılanbaı, bolǵany nesi munsha tentek?

 

Áıelderi – qýyrshaq úlbiregen,

Jalbyr shashaq, sákákúl talaı negen.

Keńirdegin soraıtyp, keýdesi ashyq,

Osy emes pe orynsyz sánqoı degen.

 

Oılashy, osy aqylǵa jarasa ma,

Emes pe erjetpegen bala-shaǵa?

Ne denege, ne janǵa jaıly emes qoı,

Osyǵan da daý aıtyp talasa ma?

 

Laıyqty kıim joq pa budan basqa,

Kereksiz kerbezdenip bos shataspa.

Aqyldy kıim bermes, ǵylym berer,

Ǵylymyn al, ónerin al, muny tasta!

 

Baq-dáýletti mol berdi jaratylys,

Paıdalanyp, qylsańshy jaqsy jumys.

Tabıǵattyń taýsylmas qasıetin

Jurttyń jumsap júrgeni – aqylsyz is.

 

Qaıda ketti jaralys bergen baılyq,

Ustanǵaly ásker men qarý saılyq?

Jany ashymaı álsizdi ańsha qyryp,

Meıirimsiz, ozbyrlyǵy osyndaılyq.

 

Munysy aıýannan qalaı deısiń,

Bir jańa óner shyqsa «páli-aı» deısiń.

Ol ónermen ózgeni quldanyp ap,

Aıamaı óz baýyryńdy qalaı jeısiń?

 

Kún kóre almaı jaqynyń jatyr ólip,

Shimirkenbeı jemtigin jeısiń bólip.

«Ǵylym degen bul bolsa, adyra qalsyn» –

Demeske bara jatyr ishim tolyp.

 

Qanekı, aq júrekke qaısyń jettiń?

Jettim dep tamam jandy tentirettiń.

Jıyrmasynshy ǵasyrdyń adamynan

Anyq taza bir eldi kórmeı óttim.

 

«Men – aq júrek» degen sóz bosqa shyǵyn,

Qarý, kúshpen kórsetip qasqyrlyǵyn.

Myltyq bılep turǵanda ádilet joq,

Aldamaı-aq aýlaq ól, jaryqtyǵym.

 

Qarý, ásker tastaýdyń jóni kelmes,

Nege deseń, birine-biri senbes.

Tamam adam perishte bolmaı turyp,

«Al, túzelshi» degenge eshkim kónbes.

Aıla, kúsh – aıýandyqtyń eń jamany,

Boqty boqpen jýǵanmen el túzelmes.

Ar túzeıtin bir ǵylym tabylmasa,

Zulymdyqty jalǵanda ádil jeńbes.

Qur aıtqanmen qolynan túk kelmeıdi,

Aq júrekti taza adam bolsa kem-kes.

Qas túzeımin dep júrip kóz shyǵaryp,

«Qalmaq oıyn» oınaýmen eshteme ónbes.

Jas balany urǵanmen shyryldatyp,

Oıy tolmaı turǵanda aqyly enbes.

Arany ashyq jalmaýyz, arsyz tóbet,

Aýlaqta jemtik jeýden jıirkenbes.

Adamnyń syrtqy dene jaralysy,

Nápsisi aıýanmen anyq teńdes,

Bólektigi – jalǵyz-aq taza aqylda,

Áliń kelse, jol tap ta osyny emdes!