ASTANA. QazAqparat - Qazaqstannyń qaryshtap damýyna qomaqty úles qosqan, Tuńǵysh Prezıdentimizdi eńbekpen shynyqtyryp, saıası ómirdiń zańǵaryna samǵatqan Temirtaý shaharynyń qala mártebesin alǵanyna 70 jyl toldy.
Bıyl Astana kúni merekesi Qazaqstan Magnıtkasynda tuńǵysh shoıyn alynǵan kúnniń 55 jyldyǵyna tuspa-tus kelip, qosa toılandy. Temirtaý metalýrgteri aıtýly datalardy úshinshi domna peshinde ótkizilgen dástúrli merekelik balqymamen atap ótti. Domna sehynyń burynǵy bastyǵy, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty V.V. Emýshınsev bastaǵan eńbek ardagerleri kombınattyń bastaý bulaǵy bolǵan aıtýly kún qarsańynda dostyq vahtasyna turyp, ot-jalynǵa oranǵan, erlikke para-par kúnderdi eske alysty. Qazaqstan qara metalýrgıasynyń flagmany atanǵan Qarmetkombınattyń búgingideı álem ekonomıkasynda alyp otyrǵan ornyna Elbasy qosqan úlesti bir kisideı maqtanysh sezimmen baıandady.
Iá, eske alatyn sátter, tabystyń taıqazanyn tasytqan shaqtar shynynda da molynan edi. Temirtaýdyń taǵdyry ótken ǵasyrdyń 30-jyldarynan bastaý alǵan Qaraǵandy tas kómir baseınin ónerkásiptik negizde ıgerý kezeńimen tyǵyz baılanysta. Bolatshylar qalasynda Qazaqstan qara metalýrgıasynyń negizi qalanǵanyna 70 jyl tolǵan eken. Soǵystyń órti áli basylmaǵan shaqta, ıaǵnı 1944 jyldyń 31 jeltoqsanynda Qaraǵandy oblysyndaǵy áli eshkimge belgisiz Samarqan degen eldi mekende, Nura ózeniniń jaǵasynda bolat qorytatyn zaýyt salynyp, tuńǵysh balqyma alynǵan. Maıdannyń qajeti úshin jedeldete salynsa da bul qurylys kezdeısoq sheshim emes edi. Sonaý 30-jyldary ǵulama ǵalymdar Q.Sátbaev, M.Rýsakov, A.Speranskıı Ortalyq Qazaqstannyń mıneraldy resýrstaryn jan-jaqty zertteı kele bolashaq óndiristiń ornyn belgilep qoıǵan. Samarqannyń irgesinde Qaraǵandy sıaqty tas kómirdiń qısapsyz qory tur, óńirde temir rýdasynyń ken oryndary jetkilikti, temir jol qatynasy bar, Nura ózenine bógen ornatylyp, syıymdylyǵy 250 mıllıon tekshe metr sý qoımasy jasalǵan. Onyń jaǵasyna Qaraǵandy kómir baseınin ıgerý úshin salynǵan iri elektr stansasy - QarGRES-1 de el ıgiligine qyzmet etýde...
null Ekinshi dúnıejúzilik soǵys etek alyp, 1941 jyly fashıser el shetine basyp engende sol kezdegi odaqtyń negizgi kómir-metallýrgıa ortalyǵy jaý qolynda qalyp qoıdy. Sondyqtan, 1942 jyly Memlekettik qorǵanys komıteti Qaraǵandy koks kómiriniń bazasynda metal synyqtarynan bolat qorytatyn shaǵyn zaýyt salý týraly sheshim qabyldaıdy. Janqıarlyq eńbektiń arqasynda nebári 18 aıdyń ishinde jańa zaýyttyń marten sehy iske qosylady. Bul úshin 3 myń adam jumysqa tartylǵan edi. Qazirgi jastar sene qoımaıdy: jumysshylar ash-jalańash júrip bar jumysty qolmen atqardy, qarýlary kúrek, qaıla bolatyn. Turmystary da adam tózgisiz edi: 80-100 adamnan irkes-tirkes baraqtarda úıme-júıme bolyp turyp jatty...
Osylaı Qazaqstan qara metallýrgıasynyń negizi qalandy. Marten peshterinen keıin usaq prokat standary qatarǵa qosyldy. Qara metalýrgıa óndirisine qazaq jastary alynyp, olar Nıjnıı Tagıl, Beloresk, Alapaevsk, ataqty Magnıtogorskiden otty mamandyqty ıgerip jatty. Sóıtip, joǵaryda aıtqanymyzdaı soǵys biter jyldyń aldynda, dál 31 jeltoqsan kúni tuńǵysh qazaqstandyq bolat balqytylyp, birden qarý-jaraq, artılerıa snarádtaryn shyǵarýǵa jóneltildi. Jeńisti jaqyndatýǵa bul bir mysqal bolsa da úles edi. Marten peshin qabyldap alý jónindegi memlekettik komısıany sol kezdegi respýblıka Halyq Komısarlary Keńesi tóraǵasynyń orynbasary D.Qonaev basqarǵan. Qazaq metalýrgıa zaýytynyń qurylysshylary men metalýrgterin Joǵarǵy Bas qolbasshy quttyqtady. Úkimettik jedelhatta bylaı delingen:
«Qazaq metalýrgıa qurylysynyń qurylysshylaryn jáne montajshylaryn, Qazaq metalýrgıa zavody qyzmetkerlerin №1 marten peshiniń qurylysyn bitirip, paıdalanýǵa berýlerińizben quttyqtaımyn. Soǵys ýaqytynyń qıyn jaǵdaılarynda qurylysshylar men montajshylardyń qajyrly eńbegi arqasynda Qazaq SSR-indegi tuńǵysh metalýrgıa zavodynyń qurylysy iske asyrylýda. Qazaq Respýblıkasy ındýstrıaly órkendeı berýdiń bazasy bolǵan Qazaq metalýrgıa zavodynyń qurylysyn tez aıaqtap, kórneki tabystarǵa jetýlerińizdi tileımin. I.Stalın. 31.12.1944».
"Qamshy" silteıdi
Derekkóz: QazAqparat
