Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty Jabal Erǵalıevtiń «Qas-qaǵym» metafızıkalyq tragedıasy Qyrǵyzstanda ótken V halyqaralyq «ART-ORDO» teatr festıvalinde úzdik spektákl atalymy boıynsha bas júldeni jeńip aldy.
Qyrǵyzstanda ótken halyqaralyq teatrlar festıvaline 3 sheteldik jáne 9 qyrǵyz teatry qatysty. Elimizden M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademıalyq drama teatry men S.Muqanov atyndaǵy Soltústik Qazaqstan oblystyq qazaq sazdy-drama teatry qatysqan bolatyn.
Tatarstannyń memlekettik akademıalyq drama teatry, M.Vahıdov atyndaǵy tájik memlekettik jastar teatrlary da óner kórsetken qyrǵyz jerindegi festıválde qazylar alqasy jumys istedi. Quramynda qazylar alqasynyń tóraǵasy Janysh Qulmambetov bar (Qyrǵyzstan teatr qaıratkerleri odaǵynyń prezıdenti, Bishkek) synshylar qaýymy, atap aıtqanda Erkin Jýasbek (Qazaqstan), Zýhra Islambaeva (Qazaqstan), Lúdmıla Moldalıeva, teatrtanýshy (Qyrǵyzstan), Raýza Sultanova (Tatarstan), Mýhammadýllo Tabarov (Tájikstan), Jyldyz Toıbaeva (Qyrǵyzstan) óner merekesi týraly óz oılarymen bólisti.
Halyqaralyq báıgede M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademıalyq drama teatry Jabal Erǵalıevtiń «Qas-qaǵym» dramasy boıynsha qoıylǵan spektaklimen qatysyp, «Úzdik spektákl» atalymy boıynsha bas júldemen marapattaldy. Festıvaldiń jabylýyna arnalǵan rásimde J.Erǵalıevtiń «Qas-qaǵym» metafızıkalyq tragedıasynyń rejıseri Elik Nursultanǵa Qyrǵyz Respýblıkasynyń mádenıet, aqparat jáne týrızm mınıstri Altynbek Maqsutov bas júldeni óz qolymen tabystady.
Mýhammadýllo TABAROV,
tájikstandyq teatr synshysy:
– «Qas-qaǵym» spektaklinen alǵan áserimdi sózben aıtyp jetkize almaımyn. Teatr óneri negizi adam rýhanıatynyń aralyn kórsetedi. Sizderdiń tilde qalaı ekenin bilmeımin, biraq bizdiń tilde «Jazıra» sózi «Ostrov» degen maǵynany bildiredi. Biz jalpy álemdi ulan-ǵaıyr keń jazıra dep aıtamyz, alaıda, barlyǵymyz mahabbat pen rýh qorshaǵan bir aralda mekendeımiz. Spektákldegi naýqas qyzdyń sanasyndaǵy dert – mahabbattyń jetispeýshiliginen. Ol súısem, súıikti bolsam deıdi. Biraq onyń osy súıý, súıikti bolýǵa degen izgi armanyna ne kedergi bolady?
Teatrda, árıne, sezim aıryqsha ról atqaratynyn túsinemin, al biraq barlyq ýaqytta osylaı bola bere me? Mine, gáp sonda, ıaǵnı, bul akterlik oıynnyń basym kúshi osyǵan jumsalady degendi bildiredi. Buryn osyny reınkarnasıa óneri dep ataıtynbyz.
Ras, spektákl rejıser men akterlerdiń ózara juǵysymdy jumysynan týǵanyn kórsetedi. Ómirdiń biz oılaǵandaı bola bermeıtinine qaramastan, biz adamı qarym-qatynasty qalaımyz. Bizge ne jetispeıdi? Tynyshtyq, ózara túsinistik jetispeıdi. Eń jaqyn adamdarymyzdyń ózine kóńil bóle qoımaımyz. Mine, bul spektákl – osy máselelerdi ashyq beınelegen óte názik ıirimdi psıhologıalyq jumys. Teatr ujymy zamanaýı tehnologıalarmen sezim men túsinistikti beıneli jetkizedi. Osy naýqastardyń ornynda ózimiz júrgendeı kúı keshemiz. Barlyǵy zerger sheberdiń qolynan shyqqandaı óte shynaıy, tushshymdy. Osyny bizdiń teatrlar qalaı túıinder edi degen oı mazalady.
Munda rejıserdiń qoltańbasy kórinip tur. Sonymen qatar, ártisterdiń adal, taza jumystary saırap tur. Sýretshiler tehnıkalyq quraldarmen, tústermen jaqsy jumys jasaǵan. Adam janyn tynyshtandyratyn kók tústerde, delebe qozdyratyn qyzyl tús jáne basqa da túrli tústerde mán bar, tirshilik áýeni esip tur. Qoıylym keıipkerlerin emosıamen kóremiz, sezemiz. Mızansenadan-aq jas rejıserdiń óz isiniń bilgir sheber ekeni baıqalady. Ol spektákldiń tereńdigin, sharyqtaý shegin biledi. Eń bastysy, jurtty meıirimdilikke bastaıdy. Ózgelerdiń sezimine qurmetpen qaraýǵa úıretedi. Qazirgi qoǵamǵa aýadaı qajet qundylyqtar osy.
Janysh QULMAMBETOV, Qyrǵyzstan, teatr qaıratkerleri odaǵynyń tóraǵasy:
– Meni qýantatyny – jas rejıser qoryqpastan qoǵamdaǵy ózekti máselege boı urǵan. Iá, biz osyndaı fantasmagorıalyq álemde ómir súremiz. Olar ártúrli mánerde kórinis tabady. Rejıser osynyń barlyǵyn sahnaǵa alyp shyǵýǵa árekettengen. Jas rejıserdi azamattyq ustanymy úshin qurmet tutamyn.
Teatr aldymen adamdarǵa qyzmet etýi tıis dep jatamyz. Bul – shynymen solaı. Sol sebepti ol sózsiz jeńedi. Ekinshiden, rejıser akterlermen qalaı durys jumys isteý kerektigin kórsetti. Bastysy, spektákl kórermenniń kóńilinen shyqty. Bul – úlken jetistik.
Nurlan ABDYQALYQOV, qyrǵyzstandyq rejıser:
– Qazaqstanda jańa stıldegi kóptegen dramatýrgterdiń bar ekenin burynnan biletinmin. «Qas-qaǵym» spektaklinde qarap otyrsańyz, túrli janrlar qamtylǵan. Álbette, bulardyń bári – Batys pen Eýropa teatrlarynan kelgen aǵym ekeni belgili. Alaıda, soǵan qaramastan, áriptester óz qaharmandaryn ıin qandyra oınap, tól dúnıege aınaldyryp jiberdi. Meniń biletinim, – olar – teatr jáne kıno óneri salasynda tanymal jandar. Bul eksperımentaldyq spektákl bola tura, kórermendi birden baýrap áketti.
Derekkóz: egemen Qazaqstan
