ustaz, ǵalym Zulqarnaı Aldamjar jasaǵan jumystar jalǵasyn tabýda
Tarıh ǵylymdarynyń doktory, ustaz Zulqarnaı Aldamjardyń aramyzdan ketkenine on jyldyń júzi boldy. Kóziniń tirisinde jýrnalıserge bergen bir suhbatynda ǵalym: «Qazaqtyń teksizi joq. Qazaqtyń bári tekti. Halqymyz tekti ǵoı», degen eken. Onyń ózi de tektiniń biri edi. Shejireni qaza kelgende ol el arasynda qara Shoıtas atanǵan batyrdyń inisi Mámbetáliden taraǵan urpaq bolatyn. «Shoıtas Syrlybaıuly HVİİİ ǵasyrdyń sońǵy shıreginde Syrym Datulynyń azattyq úshin soǵysyna belsene qatysyp, Jaıyq-Edil aralyǵyn qaıtarýǵa kúsh salǵan batyrlardyń aldyńǵy shebinde júrgen», dep kórsetedi tarıh ǵylymdarynyń doktory, profesor Ábilseıit Muhtar. Atasy Eset qarıa tereń dinı bilimi bar, keýdesi altyn sandyq, bilimdar kisi bolypty. Ol Atyraý óńirindegi el shejiresin 1944 jyly Ulttyq ǵylym akademıasynyń qoljazba qoryna tapsyrǵan eken.
Tek Zulqarnaı Aldamjaruly ǵana emes, jalpy balalyq shaqtyń kermek dámin tatqan soǵystan keıingi jastar bilimge ashyǵyp kelgen edi. Eki tilde birdeı sóıleıtin, birdeı jazatyn, halqynyń tarıhynan, ádebıetinen, rýhanı murasynan molynan habary bar jas S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń tarıh fakúltetinde óz kýrstastarynyń aldynda serkedeı top bastaıdy. Ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy jyl­dary-aq ustazdary shákirtiniń ǵylymǵa beıimdiligin, bilim qa­rymyn baıqaǵan. Ol ýnıversıtetti úzdik bitiredi. Atyraý pedagogıka ıns­tıtýtynda qyzmet istedi. Ta­rıh ǵylymynan kandıdattyq dıs­­ser­tasıa, odan keıin tarıh ǵy­­­ly­mynyń kez kelgenge ońaı sha­ǵyla bermeıtin tarıhnama salasynan belgili ǵalym Grıgorıı Dahshleıgerdiń jetekshiligimen 1985 jyly doktorlyq dısertasıa­syn Máskeý ǵalymdary aldynda qorǵady. Zulqarnaı Aldamjar tarıhnama salasy boıynsha doktorlyq dısertasıa qorǵaǵan alǵashqy qazaq ekenin de bilýimiz kerek. Ǵalym 5 monografıa, 300-den astam ǵylymı eńbek jazdy. «Parasat» ordenimen marapattaldy.
Atyraý pedagogıka ınstıtýtynda oqytýshylyqtan prorektorǵa deıin ósip, mol tájirıbe jınaǵan Zulqarnaı Aldamjar 1989 jyly Qostanaı pedagogıka ınstıtý­tyn basqarýǵa saılaý arqyly beki­tildi. Qostanaıda onyń ustazdyq, ǵalymdyq qyrymen qatar uıym­dastyrýshylyq biliktiligi, aza­mattyq qyry, qaıratkerligi jar­qyraı kórindi. Ol Qostanaıǵa kelgende elimiz úshin ýaqyttyń ólara shaǵy edi. Álemdik iri derjava Keńes Odaǵynyń ýyǵy bosap, shańyraǵy shaıqalǵan tus. Jańa ýaqyt tynysy da elimizge ońaı tıgen joq, ekonomıkalyq baılanystardyń jibi úzilip, daǵdarystan ańtarylǵan tus. Ólara shaqtyń ereksheligi emes pe, óz halqymyzdyń úlesi tym az, 20 paıyzdan aspaıtyn Qostanaı óńirinde ana tilimiz esikten qarap qalǵan tus bolatyn. Osyndaı sátte Zulqarnaı Aldamjar aldymen pedagogıka ınstıtýtyn ýnıversıtetke aınaldyrýdy oılady. Eń bastysy, ýnıversıtette qazaq balalary úshin ómirge tym qajet mamandyqtardy daıyndaýǵa, olardyń ana tilinde bilim alýyna múmkindik ashyldy. Zulqarnaı Aldamjaruly ýaqyt­tyń tynysyn tez sezinetin, sol arqyly aldaǵyny óz zamandastarynan buryn kóre biletin basshy bolatyn. Ol Qostanaı memlekettik ýnıversıtetinde táýelsiz jas mem­leketimizge aýadaı qajet sanaq teh­nıkalary men avtomattandyrý júıesin baǵdarlamamen qamtamasyz etý, quqyqtaný, qoldanbaly matematıka, psıhologıa, mýzyka jáne halyq shyǵarmashylyǵy, ekonomıka jáne óndiristi basqarý sıaqty jańa mamandyqtar, fakúltetterde tuńǵysh ret qazaq toptaryn jáne qazaq fılologıasy fakúltetin ashty. Munyń ózi óńirde ana tildiń jáne ulttyń rýhyn kóterdi.
Qostanaı ýnıversıtetine 1996 jyly ult ustazy Ahmet Baı­tur­synovtyń esimi berildi. Bul da Zul­qarnaı Aldamjardyń bastamasy men júgirisi kóp jumystardan keıin múmkin bolǵan edi. A.Baıtursynovqa eskertkish ornatyldy, ony Elbasy N.Nazarbaevtyń ózi kelip ashqany jurtshylyqtyń esinde. Teginde Zuqań Ahmet Baıtursynovty pir tutty. Qostanaıda Ahmettiń rýhy­na alǵash ret as bergen, quran ba­ǵysh­­tatqan da Zulqarnaı Aldam­jar bolatyn. Alashtyń ulysy, ult ustazy júrgen joldarmen «Aq­jol» atty tarıhı-tanymdyq eks­pedısıa­syn uıymdastyryp, ony qarjy­landyrǵan da Zuqańnyń ózi boldy. Ol ýaqyttyń yrǵalýdy kútpeıtinin jıi aıtatyn. 90-shy jyldar onsyz da halqyna keshigip jetken Ahańnyń kózin kórgen, zul­mat jyldardyń quqaıyn basy­nan ótkizgen, aqıqatty aıtpaı tun­shy­­ǵyp, kókireginde saqtap kelgen tor­ǵaılyq kónekózderdiń qaýyndaı pisip, qartaıyp otyrǵan shaǵy edi. Ekspedısıany basqarǵan jazýshy, jýr­nalıst Baıtursyn İlıas jazyp qaldyrǵan «Altyn be­sik» kitaby ahmet­taný ǵylymyna qo­­syl­ǵan súbeli úles dep aıtýǵa bolady.
Zulqarnaı Aldamjar táýelsiz elimizde joǵary oqý júıesiniń qalyptasýyna úles qosqan qaıratker retinde de belgili. Ol joǵary bilim berýde eýropalyq standarttarǵa da baıqap qaraýdy aıtty. Bilimi ozyq Eýropa jurtynyń joǵary bilim júıesindegi jaqsy ustanymdary men baǵyttaryn ǵana alý kerektigin, daıyn qalypty tikeleı kóshirý ózimizdegi jyldar boıy jınaǵan jaqsy tájirıbeni tárk etý dep bildi. Ózimizdegi qundylyqtardy joǵaltpaýǵa umtyldy.
Qostanaıda alǵashqy jeke­menshik joǵary oqý ornyn ash­qan da Zulqarnaı Aldamjar eke­nin qostanaılyqtar jaqsy bile­di. Mundaı qadamǵa ol ýaqyt­tyń suranysyn der kezinde sezin­gendikten bardy. «Kópshilik zaman men ýaqyttyń, sosyn óndiristiń suranysyn tap basyp tanıtyn deńgeıge jetpeı jatyr. Eldiń bári jappaı zańger, sot, prokýror bolýdy armandady da, tehnıkalyq mamandyqtar qalys qalyp qoıdy. Al iri óndiristik ári aýqymdy aýyl­sharýashylyq aımaq sanalatyn Qostanaı óńiri úshin tehnıkalyq mamandyqtar qazirdiń ózinde qat bolyp otyrǵan joq pa?» dep jaýa­p beredi jekemenshik Áleýmettik-tehnıkalyq ýnıversıtettiń qan­shalyqty qajettigin suraǵan jýrnalıs saýalyna.
Ádette, 90-shy jyldardyń aıa­ǵynda úı satyp alǵysy keletinder Qostanaı qalasynyń ábden qalys qalǵan, burynǵy maýyty-shuǵa kombınaty ornalasqan shaǵyn aýdanyna jolamaıtyn. Zulqarnaı Aldamjar osy aýdandaǵy kombınattyń qaraý­syz qalǵan burynǵy ǵımarattaryn jóndeı bastaǵanda tańǵalmaǵan jan qalmady. Qazir Áleýmettik-tehnı­kalyq ýnıversıtettiń arqasynda qalanyń bul shalǵaıy qaıtadan gúldendi, sońǵy ýaqytta turǵyn úıler salyndy, jastar saıabaǵy, Ne­ke saraıy oryn tepti. Oblys ortalyǵynyń dýmandy gúldengen aýdanyna aınaldy. Kombınattan qalǵan mádenıet saraıyn qaıta jóndep, Stýdentter saraıy etti. Onda 600 oryndyq akt zaly, 300 oryndyq konferensıa zaly, sport zaly bar.
Búginde Zulqarnaı Aldamja­rulynyń ózi joq bolsa da, onyń balalary men shákirtteri izin jal­ǵastyrýda. Óziniń atyndaǵy Qos­tanaı áleýmettik-tehnıkalyq ýnıversıteti irgeli bilim ordasyna aınalǵan. 23 mamandyq bo­ıyn­sha mamandar daıyndaıdy. Ýnıversıtet Bolon kelisimine kirdi, stýdentter kredıttik júıe boıynsha bilim alady. Ol jas­tardyń bilim men praktıkany ushtastyrýyn jıi aıtatyn. Us­taz­dyń sol ustanymy ýaqyt talabyna aınalǵan. Soǵan oraı búginde bilim ordasynda áleýeti myqty tehnopark bar. Stýdentter onyń oqý-óndiristik sheberhanalarynda, zerthana kesheninde tájirıbe sabaqtaryn ótkizedi. Fransıanyń, Reseıdiń ýnıversıtetterimen bir­lesip, «Problemy prava ı ekonomıkı» atty halyqaralyq ǵylymı jýrnal shyǵarady. Qysqasy, Z.Aldamjardyń «barlyǵyn da jastar úshin jasaımyn» degen maqsaty júzege asýda. Ol jasaǵan istiń ıgiligin kórip otyrǵan myń­daǵan shákirtter de elimizdiń er­teńine nyq qadam basady.

Derekkóz: egemen Qazaqstan