Fransýz Respýblıkasynda resmı saparmen júrgen Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev keshe shtab-páteri Parıj qalasynda ornalasqan IýNESKO-nyń 38-shi Bas konferensıasyna qatysty. Bul konferensıanyń atalǵan halyqaralyq uıymnyń 70 jyldyq mereıtoıymen sáıkes uıymdastyrylǵanyn aıta ketken abzal.
IýNESKO – Birikken Ulttar Uıymy­nyń bilim, ǵylym jáne mádenıet jónin­degi qurylymy. Ol 1945 jyly 16 qarashada qurylǵan, shtab-páteri, joǵaryda aıtqanymyzdaı, Fransıanyń astanasynda ornalasqan. IýNESKO-ǵa 195 memleket múshe bolsa, 9 memleket seriktes múshe sanalady. Oǵan múshe árbir eldiń úkimeti osy halyqaralyq uıymmen jumys isteıtin ózderiniń ulttyq komısıalaryn qurady. Qazirgi kúni osyndaı 198 ulttyq komısıa bar. Uıym janynda 184 memlekettiń turaqty ókildigi jumys isteıdi. Qazaqstan tarapynan osyndaı qyzmetti uzaq jyldar boıy Oljas Súleımenovtiń atqaryp kelgeni belgili. 2013 jyldan bastap bul mindetti Qazaqstannyń Fransıadaǵy elshisi Nurlan Dánenov atqarýda.
Sondaı-aq, IýNESKO quramyna álemniń túkpir-túkpirinde ornalasqan 50-den astam búro men bólimsheler kiredi.
IýNESKO-nyń Bas konferensıasy onyń joǵary basqarý organy bolyp tabylady. Ol eki jylda bir ret shaqyrylady. Árbir múshe memleket Bas konferensıadaǵy daýys berý kezinde bir daýysqa ıelik etedi. Konferensıa IýNESKO-nyń baǵdarlamasy men búdjetin bekitedi. Mańyzdy máseleler jóninde sheshimder qabyldaıdy.
IýNESKO-nyń HH ǵasyrdaǵy asa mándi jobalary mynalar: Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarynda áskerı áreketterden zardap shekken kitaphana jáne murajaı qorlaryn qalpyna keltirý; Azıada, Afrıkada, Latyn Amerıkasynda bastaýysh bilim berý júıelerin damytý; qundy eńbekterdi aýdarý, tikeleı baılanystar ornatý arqyly Batys pen Shyǵystyń arasynda mádenı almasýdy damytý; damýshy elderdegi saýatsyzdyqty joıyp, «negizgi bilim berý» júıesin qalyptastyrý (oqý ortalyqtary Kambodjada, Úndistanda, Taılandta, Ońtústik Koreıada, Lıberıada, Túrkıada, sondaı-aq, birqatar Latyn Amerıkasy elderinde, Taıaý Shyǵys elderinde oryn tepken); órkenıet eskertkishterin saqtaý.
IýNESKO-nyń qamqorlyǵymen 1959 jyldan bastap Mádenı qundylyqtardy saqtaý jáne qalpyna keltirý boıynsha halyqaralyq komıtet jumys istep keledi.
IýNESKO-nyń negizgi maqsaty – beı­bitshilik pen qaýipsizdikti, elderdiń bilim, ǵylym jáne mádenıet salalaryndaǵy yntymaqtastyǵyn damytý, BUU Qaýlysynda aıtylǵandaı, jalpyǵa birdeı qurmetpen qarap, adam quqy men bostandyqtar negizinde túri-túsine, jynysyna, tili men dinine qaramastan, barlyq elde ádilettilik pen zańdylyqtyń oryndalýyn qamtamasyz etý.
Al Qazaqstan men IýNESKO arasyndaǵy yntymaqtastyq máselesine kelsek, 2012 jyldyń mamyrynda IýNESKO-nyń Bas dırektory Irına Bokova elimizge alǵash ret resmı saparmen keldi. IýNESKO basshysy Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń kezekti sezine qurmetti qonaq retinde qatysty. Sonymen qatar, sapar barysynda I.Bokovanyń Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevpen, Parlament Senatynyń sol kezdegi Tóraǵasy – Sıez Hatshylyǵynyń basshysy Qaırat Mámımen, sol kezdegi Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanovpen jáne sol kezdegi Ulttyq komısıanyń tóraǵasy, Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetovpen kezdesýleri ótti. Osy kezdesýlerdiń barlyǵynda Qazaqstannyń IýNESKO-men yntymaqtastyǵy jáne onyń aldaǵy ýaqytta barlyq baǵyttar boıynsha damý perspektıvalaryna joǵary baǵa berildi.
06-11-03-03
2012 jylǵy qyrkúıekte elordada Ulttyq komısıanyń jáne Astana qalasy ákimdiginiń qoldaýymen TÚRKSOI músheleriniń IýNESKO isteri jónindegi ulttyq komısıalar men komıtetteriniń úshinshi otyrysy ótkizildi. Otyrys «Astana – túrki áleminiń mádenı astanasy» atty jyldyń aıasynda ótkizildi.
2013 jylǵy tamyzda Astana qalasynda BUU Bas Assambleıasynyń 67-sessıasynda Qazaqstannyń bastama­symen qolǵa alynǵan 2013-2022 jyldarǵa arnalǵan Mádenıetter jaqyn­dastyǵynyń halyqaralyq onjyldyǵyn ulyqtaýǵa baılanysty halyqaralyq forým ótkizildi. Forýmnyń qurmetti qonaqtarynyń qatarynda IýNESKO Bas dırektory Irına Bokova, BUU Bas hatshylyǵynyń Órkenıetter alánsynyń joǵary ókili Nasır Abdýlazız Ál-Nasser, TÚRKSOI Bas dırektory Dúısen Qaseıinov, BUU Bilim alýǵa quqyq jónindegi arnaıy baıan­damashysy K.Sıngh, Latyn Mádenıet akademıasynyń Bas hatshysy K.Mendes, 1986 jylǵy ádebıet jónindegi Nobel syılyǵynyń laýreaty, nıgerıalyq jazýshy V.Shoıınka boldy.
Sonymen qatar, IýNESKO Bas dırektory I.Bokovanyń Qazaqstanǵa sapary sheńberinde qazaqstandyq boks­shy, Olımpıada chempıony S.Sápıevke «IýNESKO-nyń sport salasy boıynsha İzgi nıet elshisi» ataǵyn berý, L.N.Gý­mılev atyndaǵy EUÝ-de IýNESKO-nyń toleranttylyq jónindegi kafedrasyn ashý saltanaty ótkizildi.
2013 jylǵy qarashada IýNESKO Bas konferensıasynyń 37-sessıasy ba­ry­synda Kazaqstannyń kandıda­týrasy 2013-2017 jyldarǵa IýNESKO-nyń Bú­kilálemdik mura komıtetine, Halyq­aralyq úılestirý keńesiniń «Adam jáne bıosfera» (MAB) baǵdar­la­masyna jáne Úkimetaralyq keńes­tiń komýnıkasıalardyń damýy halyq­aralyq baǵdarlamasyna saılandy. Sonymen qatar, Bas konferensıa 2014-2015 jyldarǵa rejıser jáne ártis Shá­ken Aımanovtyń týǵanyna – 100 jyl (2014 j.), jazýshy İ.Esenberlınniń týǵa­nyna 100 jyl tolýyna oraı bul shara­lardyń IýNESKO-nyń Estelik jáne me­reıtoılyq datalar kúntizbesine engi­zilýin bekitti.
Osy jolǵy saparynda Qazaqstan basshysy IýNESKO-nyń Bas dırektory Irına Bokovamen kezdesti. Kezdesý barysynda mádenı jáne tarıhı muralardy saqtaý isinde, bilim jáne ǵylym salasyn­da halyqaralyq baılanystar aıasyn keńeı­týdegi Qazaqstan men IýNESKO-nyń ózara yqpaldastyǵy máseleleri talqylandy.
Elbasy Qazaqstannyń IýNESKO-ny qoldaıtynyn jáne belsene ynty­maqtasyp kele jatqanyn aıtty. N.Nazarbaev I.Bokovanyń 2012 jyly Astanaǵa sapary aıasynda Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezine qatysýynyń mańyzdylyǵyn atap ótti. «IýNESKO-men bizdiń aramyzda jaqsy qarym-qatynas ornyqqan. «Adamzattyń ar-ujdany» atalǵan bul uıym dástúrler men mádenı qundylyqtardy qorǵaıdy. Qazaqstan mádenıetiniń kóptegen aıshyqty datalary IýNESKO-da atap ótildi», – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
I.Bokova óz sózinde Qazaqstan IýNESKO-nyń eń belsendi ári ilkimdi serik­tesi sanalatynyn aıta kelip, soǵan baılanysty uıymnyń 70 jyldyǵynda onyń Bas konferensıasynyń Nursultan Nazarbaevsyz ótýin elestetý múmkin emestigine nazar aýdardy. IýNESKO Bas dırektory Qazaqstannyń mádenıetterdi jaqyndastyrýǵa baılanysty usynǵan bastamalary men jobalarynyń álemdegi kelisimdi nyǵaıtý isinde zor mańyzy bar ekenin de atap ótti.
Elbasy uıymnyń Bas konferensıasyna qatysýy barysynda sóz sóıledi. Nursultan Ábishuly bastan-aıaq memlekettik tilde sóıledi. Qazaqstan Pre­zıdenti óziniń sózinde Birikken Ult­tar Uıymy júıesindegi IýNESKO-nyń alatyn orny aıryqsha ekenin, osydan 70 jyl buryn qurylǵan bul uıym «adamzattyń ar-ujdany» dep atalaty­nyn atap ótti. Sondaı-aq, uıymnyń adam­zattyq tarıhı-mádenı muralardy saq­taý isine, bilim, ǵylym, kommýnıka­sıa salalaryndaǵy halyqaralyq baılanystar aıasyn keńeıtýge zor úles qosqandyǵyna toqtaldy. Qazaqstannyń IýNESKO-nyń qyzmetin tolyq qol­da­ı­tynyn aıtty.
«Bul uıymnyń negizgi basymdyǵy Birikken Ulttar Uıymynyń ornyqty damý maqsatynyń mańyzdy baǵyty bolyp sanalady. Men osy minberden 20 jyl buryn, táýelsizdigimizdiń tańsári shaǵynda jas memlekettiń maqsat-min­detteri týraly baıandaǵan edim. Búgin­de biz Birikken Ulttar Uıymynyń Myń­jyldyq damý maqsattarynyń kóbine qol jetkizdik», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti etnosaralyq, mádenıetaralyq, dinaralyq negizde órkenıetterdiń kúıreýi men qaqtyǵysy ýshyǵyp ketkenine arnaıy toqtaldy. «Birikken Ulttar Uıymy Bas Assam­bleıasynyń mereıtoılyq 70-shi sesıasynda ótken debattar álem damýynyń ja­ńa paradıgmasyn ázirleý qajettigin dá­leldep berdi. Qazaqstannyń halyqaralyq bastamalary osy mańyzdy mindetti oryn­daýǵa baǵyttalǵan. Biz «Jahandyq Stra­tegıalyq Bastama-2045» josparyn usynamyz. Onyń mánisi – soǵystar men qaqtyǵystardyń túpki sebepterine jol bermeıtin búkilálemdik damý strategıasyn jasaý», – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezıdenti qazirgi álemniń maqsaty ıadrolyq qarýsyz álemdi ornyqtyrý ekenin, sol úshin BUU Iadrolyq qarýdan ada álemge qol jetkizý jónindegi jalpyǵa ortaq deklarasıa qabyldaýdy usynatynyn aıtty. «2016 jyly meniń Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly Jarlyqqa qol qoıǵanyma 25 jyl tolady. Bul álemdik qoǵamdastyqtyń ıadrolyq qarýsyz álemge qol jetkizý jolynda kúsh jumyldyrýy úshin mańyzdy sebep bola alady», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy terorızm men dinı ekstremızmge qarsy birtutas ha­lyq­aralyq maıdan ashý máselesine de toq­taldy. «Álemdik órkenıetter men ne­gizgi dinderdiń besigi bolǵan ejelgi Me­sopotamıa jeri búginde aıaýsyz bú­linip, tonaýǵa tústi. «Islam memle­keti» degen atty jamylǵandar Taıaý Shy­ǵystyń biregeı tarıhı-mádenı murasyna orny tolmas zıan keltirýde. Qazaqstan terorızm men ekstremızmniń kez kelgen kórinisin batyl aıyptaıdy. Biz Bi­rikken Ulttar Uıymynyń qoldaýymen halyqaralyq terorızm men ekstremızm­ge qarsy árekettiń álemdik biryńǵaı je­li­sin qurýdy usynamyz», – dedi Qazaq­stan Prezıdenti.
Islam radıkalızmimen kúres kezinde ony beıbitsúıgish ıslammen shatas­tyryp almaý mańyzdy ekeni, al ekstremızmge tek mádenıetaralyq jáne dinaralyq únqatysýlar negizinde ǵana qarsy turýǵa bolatyny da atap ótildi. Nursultan Nazarbaevtyń aıtýynsha, biz­diń el usynǵan «Islam terorızmge qar­sy» atty forým naq osy maqsatqa baǵyt­talǵan.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Álem­dik jáne dástúrli dinder lıder­leri­niń bes sezin ótkizgenine, onda túrli konfesıalardyń ókilderi beıbitshilik pen kelisimge, zorlyq-zombylyq qol­dan­baýǵa shaqyratynyna nazar aýdardy.
Qazaqstan Prezıdenti beıbitshilik pen halyqaralyq turaqtylyqty qamtamasyz etý barysynda IýNESKO-nyń áleýetin keńinen paıdalaný qajettigine toqtala otyryp, uıym janynan Beıbitshilik pen ornyqty damýdy qoldaý jónindegi halyqaralyq akademıa qurýdy usyndy. «Akademıa ozyq álemdik tájirıbege súıene otyryp, beıbitshilik pen ornyqty damýdy qoldaý jóninde progresıvti ıdeıalar men tıimdi sharalar ázirleı alar edi. IýNESKO-nyń «Beıbitshilik mádenıe­ti» tujyrymdamasyn júzege asyrý arqyly qaqtyǵystardyń erterek aldyn alý jolyn izdestirýdiń erekshe mańyzy bar. Atalǵan tujyrymdama qaǵıdattary Qazaqstannyń BUU qoldaýymen «Jańa Bolashaq» tujyrymdamasyn ázirleý jónindegi bastamasymen úndesedi», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan basshysy fransýz monahy Gılom Rýbrýk XIII ǵasyrdyń ortasynda hrıstıan, býdda, manıheı jáne musylman qaýymy tatý tirshilik keshken qazaqtyń kóne Qoılyq qalasynda bolǵanyn eske saldy. «Byltyr Qazaqstan, Qytaı jáne Qyrǵyzstannyń bastamasymen IýNESKO-nyń Dúnıejúzilik muralary tizimine Uly Jibek jolynda ornalasqan segiz arheologıalyq nysan engizildi. Bul tizimde toleranttylyqtyń, dinı tózimdilik pen dostyqtyń sımvoly – Qoılyq qalasy da bar. Elimiz taıaýda Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn atap ótti. Biz Uly Dalanyń tarıhı-mádenı murasy men rýhanı qundylyqtaryn jańǵyrtyp jatyrmyz. IýNESKO-nyń aldyn ala esepke alý tizimindegi eskert­kishter muqıat qorǵalýda. Olardyń qatar­ynda Otyrar, Túrkistan, Saýran jáne Sy­ǵanaq bar», – dedi Qazaqstan Prezı­denti.
Elbasy óz sózinde Uly Jibek joly dástúrlerin jańǵyrtýdyń aıryqsha mańyzdylyǵyn atap ótti. «Onyń tarıhyna qarap, tyǵyz yntymaqtastyq pen ózara mádenı baılanys búkil adamzat úshin beıbitshilik pen damý negizi ekenine kóz jetkizemiz. IýNESKO-nyń ataýly datalar kúntizbesine Jibek jolynyń Jetisý bóligindegi toǵysý ortalyǵy bolǵan Almaty qalasynyń 1000 jyldyǵy engizilgenin rızashylyqpen atap ótkim keledi», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sonymen qatar, Nursultan Ábishuly is-sharaǵa qatysýshylarǵa Qazaqstannyń IýNESKO-ǵa bizdiń el bastamashylyq etken 2013-2022 jyldarǵa arnalǵan má­denıetter jaqyndastyǵynyń ha­lyq­­aralyq onjyldyǵyn júzege asyrý isi boı­ynsha qoldaý kórsetip otyrǵany týraly da aıtyp berdi.
Sońynda Qazaqstan Prezıdenti elimiz­degi bilim berý salasynda júrgizilip jatqan reformalarǵa jáne Astanada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizýge daıyndyq barysyna toqtalyp, barsha delegattardy osy kórmeni kelip kórýge shaqyrdy.
Nursultan Nazarbaev konferensıada sóz sóılegennen keıin jýrnalısermen kez­desip, Fransıaǵa jasaǵan resmı sapa­rynyń qorytyndysyna arnalǵan brıfıń ótkizdi.
Qazaqstan Prezıdenti brıfıńte sa­parynyń joǵary deńgeıde ótke­nin jáne fransýz tarapy aıryqsha qonaq­jaı­lyq kórsetkenin, bul eki eldiń tyǵyz serik­testik ornatyp otyrǵanynyń aıǵaǵy ekenin atap ótti. «Biz Fransıanyń bu­ryn­ǵy basshylyǵymen strategıalyq seriktestik týraly ýaǵdalasqan edik. Búginde 34 iri joba iske asyryldy, 24-i júzege asyrylý kezeńinde tur, keshegi bıznes-forýmda jasalǵan kelisimsharttar men kelisimderge sáıkes taǵy ondaǵan joba bolashaqqa josparlanǵan», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti Fransıanyń Eýropa arenasynda salmaqty orny bar el ekenine, ekonomıkanyń kóptegen salalarynda, ásirese, aýyl sharýashylyǵy salasynda aldyńǵy qatarda kele jatqanyna nazar aýdardy. Nursultan Nazarbaev agrarlyq sektordaǵy birlesken jobalar jóninde jasalǵan ýaǵdalastyqtardyń bizdiń el úshin zor máni bar ekenin de aıtty. «Biz mashına jasaý, hımıa ındýstrıasy, energetıka, bilim berý jáne medısına salalarynda da yntymaqtasatyn bolamyz. Indýstrıalyq jáne ınfraqurylymdyq baǵdarlamalardy júzege asyrý isine Ulybrıtanıanyń da, Fransıanyń da atsalysqany biz úshin asa mańyzdy. Osy sapar jáne onyń barysynda ótken kelissózder elderimizdiń arasyndaǵy yntymaqtastyqty burynǵydan da jo­ǵary deńgeıge kóterdi», – dedi Memleket basshysy.
Sonymen, Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń Kári qurlyqtyń basty mem­le­ketterine jasaǵan jáne mańyzdy halyq­aralyq uıymnyń Bas konferensıa­syna qatysqan bul jolǵy sapary úlken tabys­pen qorytyndylandy. Aldaǵy ýaqytta Ulybrıtanıa men Fransıadan keletin jańa ınvestısıalar bul sa­pardyń qundylyǵy men mańyzyn arttyra beredi degen senimdemiz.

"Qamshy"silteıdi

Derekkóz: egemen Qazaqstan