Elimizdegi áleýetti óndiris ortalyqtarynyń birine sanalatyn Óskemen qalasy kún sanap kórkeıip, abattanyp keledi. Qysqa merzimde qolaıly ınfraqurylym qalyptasty. Óskemen qala­synyń ákimi Temirbek QASYMJANOV bas ba­sy­lymǵa bergen suhbatynda óskeleń shahardyń órkendi órisi týraly oı tarqatty.
– Temirbek Jumaqululy, Mem­leket basshysy bes ınstıtýttyq reforma aıasynda jer­gilikti atqarýshy organ­darǵa mańyzdy tapsyrmalar men mejeler júktegeni bel­gili. Óskemen qalasynyń áleý­mettik-ekonomıkalyq áleýe­tinde qandaı ońdy ózgerister bar, qalanyń damý yrǵaǵy saq­talyp otyr ma?
akim oskemen
– Árıne, qalanyń damýyndaǵy basty baǵyttar Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Jol­daýyna sáıkes júzege asyrylýda. Aıtalyq, qalanyń ınfra­qu­rylymdyq damýynyń 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan 57 mlrd. teńge qarjylyq qajettiliktegi «Nurly Jol» keshendi jospary jasaldy. Ulttyq qordan 2015 jylǵa turǵyn úıler men ınfraqurylym júıelerin salýǵa 3,8 mlrd. teńge kóleminde transfert pen nesıe bólindi. Bıyl jartyjyldyq esep boıynsha óndiris óniminiń kólemi 291 mlrd. teńgeni qurap, ósim qarqyny 90,2 paıyzǵa jetti. Jyl sońyna deıin 686 mlrd. teńge kóleminde ónim alýdy josparlap otyrmyz. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jalpy ónim kólemi 1,3 mlrd. teńgeni, al ósim 4,9 pa­ıyzdy qurady. Boljam boıynsha jyl sońynda 9 mlrd. teńge kólemindegi aýyl sharýashylyǵy ónimin alý kózdelgen. Jańa Ekonomıkalyq Saıasattaǵy uzaq merzimdi jobalardyń biri – Údemeli ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damý baǵdarlamasy. Indýstrıalandyrý kartasyna 286,5 mlrd. teńge kóleminde 18 ınvestısıalyq joba endi. Sonyń úsheýi josparlanǵan óndiristik qýatyna ıe bolyp, toǵyzy iske asyryldy. Qalǵan bes joba júzege asyrylý satysynda. Osy baǵyttaǵy mańyzdy másele ındýstrıalyq aımaqtardy damytý bolyp otyr. Bıznesti damytý aımaǵyna armatýra zaýyty aýdanyndaǵy jer telimderi men «Órken KSHT» aımaqtary engizildi. Qazirgi kezde armatýra zaýyty aýdanynda 5 joba jos­parlanyp otyr. Onyń ishinde «Ba­zaltty jylytqyshtar óndi­risi», «Energıa alý maqsatynda aǵash qaldyqtardy óńdeý», «Ma­kýlatýra jáne qaǵaz buıymdaryn óńdeý sehy», «DSK qurylysy», «Qurylys materıaldary zaýyty» jobalary bar. Indýstrıalandyrý kartasy aıasynda «Melıssa» JSHS OSB óndirisiniń jańa jobasyn qolǵa aldy. Taý-ken mashınasy, tehnologıalyq jabdyq jáne ónerkásiptik armatýra zaýyttary iske qosyldy. Bul – qalanyń qurylys salasyn óz ónimderimizben qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qazirgi kezde oblys ortalyǵynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy turaqty. Aǵymdaǵy jyly ónerkásiptiń negizgi salasynda ósim baıqalady. Iaǵnı, metalýrgıa – 4,4, sút ónim­deri – 13,1, kıim – 37,7, jıhaz 4,4 paıyzǵa artsa, taý-ken ónerkásibi – 11, elektrli jabdyqtar 64,7 paıyzǵa artyp otyr.
Qalada qurylys qarqyndy júrýde. Qańtar-qyrkúıek aılarynda qurylys jumystarynyń kólemi 25,5 mlrd. teńgeni qurady. Osy kezeńde 74,6 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Ortasha eńbekaqy tólemi bir aıǵa 111 myń teńgeni quraıdy. Jyl basynan beri ekonomıkanyń barlyq sektorynda 5 myńǵa jýyq jańa jumys orny quryldy. Shaǵyn kásipkerlik nysandary 25 paıyzǵa ósti. Óskemen – elimizde avtokólik shyǵarý salasyndaǵy kóshbasshy qalaǵa aınalyp keledi. Reseılik «AVTOVAZ» ben qazaqstandyq «BIPEK AVTO» kompanıalary strategıalyq yntymaqtastyq jáne birikken kásiporyn qurý týraly kelisimge qol qoıǵanyn bilesizder. Kelisim aıasynda jylyna 120 myń dana kólik shyǵaratyn avtozaýyt pen avtobólshekter óndirisi zaýyty salynýda. Búginde jobany júzege asyrýdyń ınvestısıalyq kezeńi aıaqtaldy. 523 gektar aý­maqta ver­tıkaldy jobalaý ju­mys­tary júrgizilip, qosalqy qury­lys ma­terıaldarynyń óndi­risi paıdalanýǵa berildi jáne ınje­nerlik komýnıkasıa jeli­leri­niń qurylysy bastaldy. Onda qu­rylys barysynda 2 myń adam jumyspen qamtylsa, zaýyt iske qosylǵannan keıin 4 myń jumys orny qurylady. Al zaýyt tolyq jobalyq qýatyna kóshkende 12 myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik bar. Bıyl Reseıdiń Sibir jáne Ýral aýmaǵynda 15 avto­ortalyq ashyldy. Onda óskemendik avtokólik óndirisi boı­ynsha satý jáne qyzmet kór­setý jumystary júrgizilmek. Sondaı-aq, qazaqstandyq úlestiń aýqymy keńeıip keledi.
– Sońǵy ýaqytta oryn al­ǵan valútalyq ózgerister óńir ortalyǵynyń ómirine qan­sha­lyqty áser etti? Oǵan qarsy oblys ekonomıkasynyń jetek­shi kásiporyndary men orta jáne shaǵyn kásipkerlik nysandary shoǵyrlanǵan qala retinde qandaı sharalar qolǵa alyndy?
– Ulttyq valúta baǵamynyń ózgerisin kásiporyndarymyzdyń básekelestikke qabilettiligin arttyrý úshin memleket tarapynan júrgizilgen sharalardyń biri dep aıtýǵa bolady. Iaǵnı, qarjylyq daǵdarystan shyǵý jáne odan keıingi ekonomıkanyń jyldam damýy úshin qajetti shart bolyp tabylady. Ázirge, orta jáne shaǵyn kásipkerlik nysandarynda jumyssyzdyq, jalaqynyń tómendeýi baıqalǵan joq. Memleket tarapynan otan­dyq taýar óndirýshilerge turaq­ty qoldaý kórsetilip otyr. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda jańa bıznes ashý, qosymsha qarjylandyrý úshin kásipkerlerge tómen pa­ıyzben nesıeler, sýbsıdıalar beriledi. Ulttyq valúta erkin aınalymǵa jiberilgennen keıin Óskemen qalasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes nysandary ónimderiniń sheteldik taýarlarmen salystyrǵanda baǵasynyń burynǵy deńgeıde saqtalyp qa­lýy bizdiń ónimderimizdiń bá­se­kelestikke qabilettiligin art­tyrýda.
Sonymen qatar, Óskemen qala­synda baǵanyń negizsiz ósýin anyqtaý, aǵymdaǵy jaǵdaıdy qadaǵalaý jáne turaqty saralaý maqsatynda aǵymdaǵy jyly tamyz aıynda jergilikti ózin-ózi basqarý komıtetterinde jedel toptar men qalalyq shtab quryldy. Jedel shtab músheleri baǵanyń turaqtanýy aıasynda saýda oryndaryn aralap, jekelegen jáne kóterme kásiporyndardyń basshylarymen kezdesýler uıym­dastyrady. Bul oraıda elimiz­diń jańadan qabyldanǵan ekono­mıkalyq saıasaty boıynsha júıeli túsindirmelik ju­mys­tar júrgizilýde. Kásiporyndy jalǵa alýshylar arasynda júr­gizilgen jumystar nátıjesinde kásiporyn basshylaryna naq­ty usynymdar berildi. İri kásip­­oryndar qala ákimdiginiń qury­lymdyq bólimshelerine bekitildi. Memlekettik organdarmen kúnde­likti azyq-túlik taýarlary baǵa­synyń monıtorıńi júrgi­ziledi. Ár apta saıyn aýyl sha­rýa­­shylyǵy jármeńkesi uıymdas­tyrylady.
– Óńir basshysy Danıal Ahmetovtiń tapsyrmasy boıynsha bıyl qalany abattandyrýda birqatar jumystar atqaryldy. Aq Ertistiń qos jaǵalaýyndaǵy Óskemenniń shyraıy kúnnen-kúnge artyp kele jatqanyn baıqap júrmiz. Abattandyrý boıynsha alda qandaı josparlaryńyz bar?
– Bıylǵy jyl – elimiz úshin erekshe jyl. Qazaqstan halqy Assambleıasy men Ata Zańymyzdyń 20 jyldyǵy, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy syndy mereıtoılarǵa toly jylda abattandyrý, kóriktendirý boıynsha birqatar jumystar atqaryldy. Eń aldymen, shyǵystyń bas­ty shaharynda halyq ıgiligine oblystyq drama teatrynyń jańa ǵımaraty qoldanysqa berildi. Ertistiń sol jaǵalaýyndaǵy jańa shaǵyn aýdanda oryn tepken saf ónerdiń ortalyǵy qazirgi zamanǵy barlyq talaptarǵa saı. Sózimizdiń dáleli retinde aıtsaq, jýyqta qala kúnine oraı tuńǵysh ret uıymdastyrylǵan «Aq Ertis» klasıkalyq óner festıvalinde alys jáne jaqyn shetelden kelgen óner maıtalmandary teatr sahnasynda óz ónerlerin kórsetip, joǵary baǵalaryn berdi. Qalanyń ortalyq alańynda zamanaýı mýzykalyq sýburqaqtarynyń kesheni ashylyp, atalǵan aýmaqqa tolyǵymen granıttik taqtalar tóseldi. Sondaı-aq, turǵyndardyń keshki serýenine arnalǵan klas­sıkalyq stıldegi kóshe shamdary ornatyldy. Gagarın atyn­daǵy býlvarda ǵaryshtyq stıl­de jasalynǵan jańa aleıa tur­ǵyn­dardyń ıgiligine berildi. Aleıada balalarǵa arnalǵan arnaıy alań salynyp, onda ǵaryshty sıpattaıtyn oıyn jabdyqtary ornatyldy jáne seıildeýge arnalǵan gúlzar aýmaǵy qoldanysqa berildi.
E.Slavskıı atyndaǵy jaǵalaý qaıta jóndeýden ótkizilip, velosport áýesqoılaryna arnalǵan arnaıy jolaqtar salyndy. Bul óz kezeginde qaladaǵy osy sport túriniń damýyna uıytqy bolary sózsiz. Sondaı-aq, osy jolaqtardy qys ýaqytynda shańǵy tebýge de qoldanýǵa bolady. Ertis ózeniniń qaıta jóndeýden ótken jaǵalaýynda jaıaý júrginshi joly keńeıtilip, balalar men sport alańdary jasaldy ári sýarý júıesi ornatylyp, kógaldandyrý jumystary júrgizildi. Bıyl qala boıynsha 60 myń sharshy metr aýmaqqa gúl otyrǵyzylyp, 62 aýla jóndeýden ótti. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý baǵdarlamasy aıasynda 143 úıge jóndeý jumysy júrgizildi. Osy baǵyttaǵy ju­mys­ty kúsheıtý maqsatynda tur­ǵyn úı ınspeksıasy bólimin ashyp otyrmyz.
Basqa da birqatar jumystar jasaldy.
– Qarjylyq qıynshy­lyq­tarǵa qaramastan, qalada qurylys qarqyny qyzý ekenin kórýge bolady. Turǵyndarǵa shahardaǵy áleýmettik nysandar men turǵyn úı keshenderiniń qoljetimdiligi qanshalyqty bolmaq?
– Elbasy atap ótkendeı, qazirgi ýaqyttaǵy qarjylyq máselelerge qaramastan memlekettiń basty maqsaty – halyq aldyndaǵy áleýmettik mindetterin oryndaý. Osy oraıda, áleýmettik ınfra­qurylymdy damytý – búgingi basym baǵyttardyń biri. Bul rette «Balapan» baǵdarlamasy aıa­synda balalardy mektepke deıin­gi tárbıemen jáne bilimmen qamta­masyz etý 100 paıyzdy qura­dy. Byltyr jyl sońynda 110 oryndyq 2 balabaqsha ashylyp, «Azamat» balabaqshasynda qosymsha 4 top quryldy. Aǵym­daǵy jyly 420 oryndyq bala­baqsha paıdalanýǵa berildi. Mektep oqýshylarynyń 70 paıy­zy qosymsha bilim berý júıesi­men qamtyldy. Qazir qalanyń jańadan boı kóterip kele jatqan №19 shaǵyn aýdanynda 1000 oryndyq mektep qurylysy aıaq­talýǵa jaqyn qaldy. Qalada apat­tyq jaǵdaıdaǵy mektep joq, barlyq oqýshylar men áleýmet­tik jaǵynan az qamtylǵan otba­sy­lardyń balalary tegin ystyq tamaqpen qamtamasyz etilgen. 2015 jyly 1-4 synypta oqı­tyn 11 myń oqýshynyń tamaq­tanýy men oǵan qosymsha bal jáne sút taǵamdaryn berý úshin jergilikti búdjetten 107,5 mln. teńge bólindi. Bul – tómengi synyp oqýshylarynyń densaýlyǵyn nyǵaıtyp, bilim alý qabilettilikterin arttyrý úshin jasalǵan shara.
Josparǵa sáıkes, alda­ǵy ýaqyt­ta memlekettik baǵ­dar­la­malar men «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» arqyly salynatyn turǵyn úı baǵasy ózgermeıdi. Ár páterdiń bir sharshy metri 3-sanatty qurylys quny boıynsha – 115 myń, 4-sanat boıynsha – 110 myń, jalǵa beriletin úıler 88 myń teńgeni quraıtyn bolady. Bıyl jalpy aýdany 42 863,97 sharshy metrdi quraıtyn 560 páterlik 7 turǵyn úıdi qoldanysqa berý jos­parlanyp otyr.

Derekkóz: egemen Qazaqstan