الەم قازاقتارىنا اقپارات تاراتاتىن Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى كوشى-قون تاقىرىبىندا ءجيى قالام تەربەيتىندىكتەن ەلدىڭ ءىشى-سىرتىنداعى قازاقتاردىڭ مادەني بايلانىسى تۋرالى دا كوپتەگەن ماقالالار جاريالاپ، اتاجۇرتقا داڭقى جەتپەگەن ونەرپاز جانداردى وقىرماندارىنا تانىستىرىپ جاتادى. «قامشىنىڭ» كەلەسى كەيىپكەرى كومپوزيتور نۇرباقىت قوجا ۇلى.
Qamshy.kz وقىرمان نازارىنا سازگەر تۋراسىنداعى جەڭىس زەينەل ۇلىنىڭ پىكىرى مەن نۇرباقىت قوجا ۇلىنىڭ بىرنەشە اندەرىن ۇسىنادى.
«سازگەردىڭ اندەرىنە توقتالۋدان بۇرىن جالپى ءان قاقىندا توقتالا كەتكەن ءجون سەكىلدى. ءان جالپى ادامزات وركەنيەتىنىڭ ءبىر بولەگى بولعان مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ ءبىر تاراۋى، ءبىر بولعاندا بىرەگەيى بولىپ، ۇلتتىڭ، ۇلىستىڭ تۋعان تابيعاتىنا، جاساعان ورتاسىنا، سالت-ساناسىنا، قورىتا ايتقاندا انا ءتىلى مەن تامىرلى دىلىنە بايلانعان ۇلتتىق ويلاۋ جۇيەسى (تۇيسىك) جەمىستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ، كوركەمدىك بەينەلەۋ ءتاسىلى. اندە سول ۇلتتىڭ تۇيسىگىنە بايلانىستى مۋزىكالىق بەينەلەۋ قۋات بولىپ، سول ۇلتتىڭ ءان بوگەنايى (ەن تاڭباسى) مۇندالاپ تۇرادى. مىنە بۇل ءبىز ۇنەمى ايتاتىن اندەگى ۇلتتىق ءبوياۋ-ان ءداستۇرى.
نۇرباقىت قوجا ۇلىنىڭ اندەرىنە كەلەر بولساق ايتىلعان ۇلتتىق بوياۋ ەن تاڭبا ۇلتىمىزدىڭ ءان (مۋزىكا) بوياۋىن مىقتاپ بويىنا سىڭىرگەن، سونداي-اق كادەگە جاراتا بىلگەن، سونىمەن بىرگە ءان ونەرىنىڭ، سايىپ كەلگەندە ءتىل (ءسوز) ونەرى ەكەنىن اڭعارا بىلگەن. مۋزىكانىڭ انا تىلىمىزبەن، دىلىمىزبەن ەتەنە بايلانىسىن ءوز ا ءوز الىنشە مەڭگەرە بىلگەن سازگەر. دالەلى: سازگەردىڭ «قىرعا بارسام»، «كەرتوبەل اتپەن قوشتاسۋ»، «تولعا دومبىرا» تاعى دا باسقا ءان مۋزىكالارى ولەڭ ءسوزدىڭ اجارىن ايشىقتاي اشا تۇسەدى دە تىڭداعان جاننىڭ كوڭىل كوگىندە بىردە تىلەنىپ ۇشقان قىران قۇستاي قالىقتاسا، بىردە توسكە ورلەگەن تۇلپارداي دۇبىرىمەن جۇرەك قىلىن تەربەيدى. اتالعان اندەردى تىڭداپ كورىڭىز. سونىمەن قوسا سازگەر ۇلتىمىزدىڭ ۆوكالدىق ءان مادەنيەتىنە دە بوي ۇرعان، ورەلى اندەر جازعان. دالەلى: «بۇلبۇلىم»، «ساعىنىپ كەتتىم»، «ابىز ەلدىڭ مەكەنى»، «ساعىنىش»، «تۋعان جەر» قاتارلى ءبىر قىدىرۋ شىعارمالارىندا ايشىقتى ۆوكالدىق شىعارمالىق ورە بايقالادى دا نەداۋىر جوعارى كاسىپتىك ورەگە سۇرانىس بەرەدى. سونىمەن قوسا ەسترادالىق اندەرىمەن ايشىقتى بالالار اندەرى شىعارمالارىنان ورىن العان.
سازگەردىڭ ءان جاسامپازدىق ەرەكشەلىگى قالىپتىق فورما جاعىنان تابيعي قالىپتاعى شىعارمالاردان تىس، گارمونيالى قالىپتاعى جانە مەلوديالىق قالىپتاعى شىعارمالارى بار. سونىمەن بىرگە ولشەمدىك جاقتان قاتاڭ ۇياڭدىق سالىستىرماسى الۋان ءتۇرلى، ءار تۇرىنەن تابىلادى. ەكى ۋدارلىق، ءۇش ۋدارلىق اندەردەن تىس، التى ۋدارلىق، بەس ۋدارلىق ولشەممەن قوسا، ارالاس ولشەمدەگى شىعارمالاردا بار. ريتمدىك فورماسى جاعىنان دا الۋان ءتۇرلى. تولىق تاكتتى شىعارمالارعا قوسا تولىقسىز تاكت ۇياڭنان باستالعان شىعارمالاردا كەزدەسەدى، ءارى الدىن الا شىققان دىبىستارمەن كەيىنگە سوزىلعان (تاكت اتتاعان) دىبىستاردا كەزدەسەدى. مىنە بۇل تۇردەگى ەرەكشەلىكتەر مۋزىكانىڭ الۋان تۇرلىلىگىن، باي مازمۇندى بەينەلەۋ قۋاتىن كورسەتەدى.
قورىتا ايتقاندا نۇرباقىت قوجا ۇلىنىڭ اندەرى الۋان تۇردەن، الۋان تاقىرىپتان بولىپ، وزىندىك بولمىسى قالىپتاستىرعان ۇلتتىق بوياۋى قانىق، قۇرىلىمى شىمىر بولىپ كەلەدى. سازگەر نۇرباقىتتى ۇلتىمىزدىڭ ءتىل ونەرىمەن مۋزىكانى ايشىقتى قابىستىرا بىلگەن وزىندىك دارالىق قالىپتاستىرعان ايتۋلى سازگەر دەۋگە اندەرى دالەل. شىعارمانىڭ قۇندىلىعى تىڭدارمانداردىڭ قالاۋىنان شىعا بىلۋىندە. وسى تۇرعىدان العاندا دا سازگەردىڭ ءان شىعارمالارىن تولىق قاندى شىعارمالار دەۋگە تىڭدارماندارى جانە اندەرىنىڭ ءوزى كۋا.»
قىرعا بارسام
س:بايتىك دۇيسەباي ۇلى
م:نۇرباقىت قوجا ۇلى
داڭعازا قالادان دا قالجىرادىم،
اڭسادىم اسەم ءۇنىن دومبىرانىڭ.
كەتەر مە ەم ءجۇرىستى اتپەن جولعا شىعىپ،
قازاقتىڭ شىرقاي شىرقاي حالىق ءانىن. پا، شىركىن!
مەن ورلەپ قىران قۇلداپ تاسىپ جاتسا،
وركەشى وتكەل بەرمەي باسىم قاتسا.
مويىنىنان سۋ سورعالاپ قايىڭ تەرەك،
ساسكەدە جاۋعان جاڭبىر اقىرلاسسا. پا، شىركىن!
سول ساتتە كەمپىر قوساق دوعا تارتسا،
ءبىر ۇشىن دوعاسىنىڭ ماعان ارتسا.
بەتكەيدەن سۋىرلارى اڭقيتتاسا،
شاقىرسا كوكەك قونىپ وبا تاسقا. پا، شىركىن!
ورىنداپ وركەسترىن ورمان تۇرسا،
كوڭىلىم بالقىپ كەتسە قورعاسىنشا.
جەم ءىلىپ ۇياسىنا بۇركىت تارتسا،
جانىمدا جاڭاشا ءبىر ارمان تۋسا. پا، شىركىن!
ماڭىندا مىڭ بۇكتەلىپ دالا جاتسا،
قۇرداسىڭ قۇس سالدىرىپ اڭ اۋلاتسا.
ساپىرىپ سارى قىمىزىن زامانداسىم،
اۋىلدى دۇرلىكتىرسەك تاڭ اتقانشا. پا، شىركىن!
تامىلجىپ تاڭ اتپاي ءتۇن تۇرا تۇرسا،
ىرگەدەن قاۋاشاقتان گۇل اشىلسا.
شابىتىم شارىقتاسا جىر وقىلسا،
قاسىمدا تەرمەشى ءبىر قىز وتىرسا. پا، شىركىن!
جالىقتىم قالا دەيتىن ءتۇعىرىمنان،
سالەمى دە ساتۋلى تۇرعىنىنان.
جىلىنا قىرعا بارىپ ءبىر كەلمەسەم،
مەندە وزگەرىپ كەتەرمىن بۇرىنعىمنان. پا، شىركىن!
داڭعازا قالادان دا قالجىرادىم،
اڭسادىم اسەم ءۇنىن دومبىرانىڭ.
كەتەر مە ەم ءجۇرىستى اتپەن جولعا شىعىپ،
قازاقتىڭ شىرقاي شىرقاي حالىق ءانىن. پا، شىركىن!
