وتباسى – ءار ادام ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە قۇندىلىق. «ۇيلەنۋ  وڭاي، ءۇي بولۋ – قيىن» دەگەندەي، وتباسىن قۇرۋ ءبىر كۇندى عانا قاجەت ەتەدى، ال ونى ساقتاپ، زاتىن وشىرمەۋ – مويىنعا جۇكتەلگەن ەڭ اۋىر كۇش، ەڭ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. شاڭىراقتى شايقالتپاي، كەرەگەسىن مىقتاپ ۇستاۋدىڭ مىندەتى ايەل مەن ەرگە بىردەي جۇكتەلگەن. ءارى ول ءۇشىن سابىرلىق پەن اراداعى تۇسىنىستىكتىڭ بولۋى اسا ماڭىزدى. مۇنى بىرەۋلەرى ۇستانىپ، سوڭىنا دەيىن جەتكىزە السا، كەي وتباسىلاردىڭ بۇعان ءحالى جەتە بەرمەيدى. ۇيلەنۋ ءبىر كۇن، ءۇي بولۋ – ماڭگىلىك، سول سەكىلدى شاڭىراقتى ساقتاۋ – ماڭگىلىك، ال ونى شايقالتۋ – ءبىر-اق ءسات. شاڭىراقتاردىڭ شايقالىپ، وتباسىلاردىڭ ەكىگە ءبولىنۋىنىڭ سەبەپتەرى كوپ. ءبىز سولاردىڭ بىرىنە عانا توقتالىپ ءوتۋدى ءجون كوردىك. ول ايەلىنەن بەزىنگەن ەر ادامنىڭ وزگە ايەلدىڭ قۇشاعىن اڭساۋى نەمەسە ەرىنە كوڭىلى تولماعان ايەلدىڭ سول كوڭىلدى وزگە ەر ادامنان ىزدەۋى. اينالىپ كەلگەندە، شاڭىراقتىڭ شايقالۋىنىڭ بىردەن-بىر سەبەبى – اللا قوسقان قوساعىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالۋ. بۇگىندە قوعام بويىنشا ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ وتىر. بالكىم بۇرىندارى دا بولعان شىعار، الايدا سوناۋ زامانداردا مۇنداي وتباسىلىق ماسەلەلەر، قيىندىقتار ءار ايەلدىڭ، ەر ادامنىڭ ءوز ىشىندە قالاتىن ەدى. ەلگە جاريا بولمايتىن. سەبەبى تەك وتباسىلىق ماسەلە تۇرعىسىندا قابىلدانعان. ەندى مىنە، زامان اعىمىنا ساي جاڭا تەحنولوگيا دامىپ، ونىمەن ادام بالاسى بىردەي ىلەسىپ، بۇگىندە جاسىرىن دۇنيە قالماعان شىعار، بالكىم، قوعامدا. عالامتور جەلىسىنە كىرىپ قالساق بولعانى، مۇڭ-شەرىن اقتارىپ، حالىقتان كومەك سۇراپ وتىرعان ايەلدەر. سونداعى مەنىڭ كوزىم شالعاندارى – وپاسىزدىق تانىتقان كۇيەۋلەرىن ايتىپ، بالالارىن ويلاعاندىقتان اجىراسا الماي جۇرگەن ايەلدەردىڭ جىرى تاۋسىلار ەمەس.

ءار وتباسىنىڭ وزىندىك باستالۋ تاريحى بار. العاشىندا ءبارى دە عاجاپتاي كورىنەدى: رومانتيكاعا تولى اسەرلى كەشتەر، سۇلۋ ايەل مەن ايەلىنىڭ كوركىنە تامسانعان ەر ادام. ال باقىتتى كۇندەردىڭ شىرقىن بۇزاتىن كوزگە ءشوپ سالۋ دەگەن تۇسىنىك قايدان پايدا بولادى؟ رومانتيكامەن باستالعان ادەمى كەشتەر ايەلىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالىپ قانا قويماي، كوك الا قوزىداي ساباعان ەركەكتەردىڭ ىسىمەن بىتەتىنىنە تاعى وكىنەسىڭ. ءبىر عانا ەمەس، بىرنەشە جانۇيا وسى سىندى سوراقىلىقتاردىڭ زاردابىن شەگىپ كەلەدى، وكىنشتىسى، ءالى دە جالعاسىن تابا بەرمەك. ال مۇنى توقتاتاتىن زاڭ بار ما، امال بار ما؟ وسىعان وراي جارىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالعان جاعدايدا وزگە مەملەكەتتەر قانداي شارا قولدانباق ەكەنىن بىلدىك.

مالي

افريكالىق تايپالار ءۇشىن كوزگە ءشوپ سالۋ قلىپتى جاعداي. ايەلى كىممەن كوڭىل كوتەرگىسى كەلسە ءوز ەركى، تەك ول ادام جارىنىڭ تۋىسى بولماۋى ءتيىس. ەگەر تارتىپكە باعىنباسا، تايپادان قۋىلادى.

ۆەتنام

2013 جىلدان باستاپ مەملەكەتتە جارىنىڭ ساتقىندىعى ءۇشىن 45-تەن 145 دوللارعا دەيىن ايىپپۇل سالىنادى. مۇنداي زاڭنامانىڭ شىعۋىنىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار ەكەن.  سول جىلدارى جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەر ايەلدەرىنە ءجيى وپاسىزدىق جاسايتىن بولعان. جوعارى لاۋازىم يەلەرى سانگەرلەر مەن كينو اكتريسالارىمەن كوڭىل قوسىپ، جاسىرىن تۇردە جۇمىستارىنا شاقىرتىپ وتىرعان.

جۇڭگو

گۋاندۋن پروۆينسياسىندا وپاسىزداردى 2 جىلعا تۇرمەگە قاماپ، مۇلكىن تاركىلەيدى. الدانعان ايەلدەردىڭ كوبى وپاسىز ەرلەردى انىقتاۋدا پوليسەي قىزمەتكەرلەرىنە ءوز ەرىكتەرىمەن كومەكتەسەدى.

شۆەيساريا

ەگەر شۆەيساريالىق ەركەك ايەلىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالسا، اجىراسقان سوڭ 3 جىل كولەمىندە نەكەگە تۇرۋىنا تىيىم سالىنادى.

اۋعانستان

بۇل مەملەكەتتە جارىنا ساقىندىق جاساعان ادامعا جۇرت كوزىنشە دۇرە سوعىلادى. ەگەر ادامنىڭ وپاسىزدىعى بىرنەشە كۇنگە جالعاسقانى انىقتالاتىن بولسا، 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى.

شىعىس ريم يمپەرياسىندا ەرىنە ساتقىندىق جاساعان ايەلدى الاڭعا شىعارىپ، كەز-كەلگەن ادامعا ساتىپ جىبەرەدى.

كانادادا ۇندىستەر باسىنىڭ ۇشىن ءتىلىپ، تەرىسىن سىپىرىپ العان.

گاللا ەلىندە وپاسىز ايەلدىڭ دەنەسىن بالشىقپەن سىلاپ، قالانى ارالاتقان.

افريكالىق لۋانگو پاتشالىعىندا ساتقىندىق جاساعان ادام مەن كوڭىلدەسىن بيىك قۇزدان لاقتىرعان.

وپاسىزداردى جازالاۋدىڭ ەى سوراقى ءتاسىلى ديارباقىردا قولدانىلعان. ول جەردە ساتقىندىق جاساعان ادامدى بۇكىل وتباسى جازالاعان. وتباسىنىڭ ءار مۇشەسى كەم دەگەندە ءبىر رەت پىشاق سۇعۋى كەرەك.

ءار ەلدەردەگى جازالاۋ تۇرلەرى مۇنىمەن شەكتەلىپ قالمايدى. ال ءبىزدىڭ ەلدە وپاسىزدى جازالاماق تۇگىلى، وتباسىنىڭ بەرەكەسى ءۇشىن كەشىرىمدىلىك تانىتقان ايەلدەردى كورىپ كوڭلىڭ ءبىر جاعىنان جىلىپ تا قالادى. الايدا ىشتە قالىپ قويعان شەر مەن جۇرەكتەگى مۇڭ ادامنىڭ تۇبىنە جەتپەي قويمايدى. ەگەر دە وپاسىزعا قانداي دا ءبىر جازالاۋ ءتۇرىن قولداناتىن امال تابىلسا، شاڭىراقتار شايقالماس پا ەدى، كىم ءبىلسىن؟!