قازاق تاريحشىلارى الماتىداعى ورتالىق مەملەكەتتىك مۇراعاتتا فاشيستىك جانە سوۆەتتىك لاگەردە بولعان قازاقستاندىقتار تۋرالى عىلىمي جيناق شىعارىپ، كورمە ۇيىمداستىردى دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى currenttime.tv-گە سىلتەمە جاساپ. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە تۇتقىنعا ءتۇسىپ، كەيىننەن تىڭشى دەپ ايىپتالعاندار تۋرالى دا ايتىلادى. 

نۇرلان سەيىتوۆ ۇلتتىق 106 ديۆيزياسىنىڭ كاپيتانى نۇرحان سەيىتوۆتىڭ بالاسى. 1942 جىلى 106 ديۆيزياسى نەمىس قولىنا تۇسەدى.  سوعىس اياقتالعاننان كەيىن بارلىعى تىڭشى دەپ ايىپتالىپ ءولىم جازاسى كەسىلدى. ءبىراق شەشىمدى 25 جىلعى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ شەشىمىنە وزگەرتىلەدى. نۇرحان سەيىتوۆ لاگەردە قايتىس بولدى. نۇرحان سەيىتوۆتىڭ تۋىستارى ونىڭ اقتالۋى ءۇشىن 20 جىل بويى كۇرەسىپ كەلەدى.

«تۋىستارىمىز اكەمنىڭ اۋىر تاعدىرى تۋرالى بىلگەندە بىزدەن تەرىس اينالدى. مەن الماتىعا، ماسكەۋگە اكەمدى اقتاۋ ءۇشىن حات جازدىم. جاۋابى ءبىر – حالىق جاۋى» دەيدى نۇرحان سەيىتوۆتىڭ بالاسى نۇرلان سەيىتوۆ.

رەسمي ستاتيستيكاعا ساي، 1946 جىلى سوۆەت ۇكىمەتىنە تۇتقىندا بولعان 25 مىڭ قازاقتىڭ ءىسى تاپسىرىلعان. ولاردىڭ ءىسى ءتۇرلى مۇراعاتتاردا جاتىر. 1950 جىلدارى ولاردى ۇزاق مەرزىمگە قاماۋعا العان. كوپ جىلدار بويى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇراعاتىندا جۇمىس ىستەگەن تاريحشى قايدار الداجۇمانوۆ كوبىن بريتانيانىڭ تىڭشىسى بولعان دەپ ايىپتاعانىن ايتادى. ونىڭ اعاسى دا ءدال سونداي جاعدايدى باستان وتكەرگەن.

16 جاسىندا جانكەن الداجۇمانوۆ سوعىسقا اتتاندى. نەمىس تۇتقىنىندا بولعان، سوعىستان مۇگەدەك بولىپ قايتىپ كەلدى. ونى 1955 جىلى 25 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۋرالى شەشىم شىقتى. 3 جىلدان كەيىن لاگەردەن تۋىستارىنا حات كەلگەن. وندا جانكەن الداجۇمانوۆقا اعىلشىنداردىڭ تىڭشىسى بولعان دەگەن ايىپ قوسىلعانى تۋرالى جازىلعان.

كونفەرەنسيادا دينا يكساتوۆانىڭ عىلىمي جۇمىسى تانىستىرىلدى. وندا فاشيستىك لاگەردە ءتىرى قالىپ، كەيىن ساتقىن رەتىندە سوۆەتتىك لاگەرگە تۇسكەندەر تۋرالى فوتو، ءتۇرلى قۇجاتتار بار. دينا قۇجاتتاردى ىزدەۋمەن 10 جىل بويى اينالىسىپ كەلەدى.