قازاقستاندا 2017 جىلى بولعان جۇمىسشىلار ەرەۋىلدەرىنىڭ ەشبىرى تالاپتارىن تولىق ورىنداتا المادى. ساراپشىلار مۇنىڭ سەبەبىن ەڭبەك زاڭناماسىنا ەنگىزىلگەن سوڭعى وزگەرىستەر جانە ەلدى جۇمىسشىلار قۇقىعىن قورعايتىن تاۋەلسىز كاسىپوداق قالماعانىمەن بايلانىستىرادى، دەپ Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى ازاتىققا سىلتەمە بەرىپ جازادى.
ماڭعىستاۋداعى مۇنايشىلار ەرەۋىلى
2017 جىلى قاڭتاردىڭ 4ء-ى كۇنى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى مامانداندىرىلعان ەكونوميكالىق سوتى قازاقستان تاۋەلسىز كاسىپوداقتار كونفەدەراسياسىن جويۋ تۋرالى شەشىم شىعارعاننان كەيىن ىلە-شالا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا مۇنايشىلار قارسىلىق اكسياسىن باستادى. اقتاۋ قالاسىنداعى Oil Construction Company (وسس) كاسىپورنى جۇمىسشىلارى قازاقستان بيلىگىنە تاۋەلسىز كاسىپوداقتار كونفەدەراسياسىن جاپپاۋ تۋرالى تالاپ قويىپ، اشتىق جاريالادى. جۇمىس بەرۋشىنىڭ مالىمەتىنشە، اشتىق اكسياسى ءۇش جەردە (اقتاۋ قالاسىنداعى وسس كاسىپوداعى كەڭسەسىندە – 292 ادام، قالامقاس كەنىشىندە – 270 ادام، جەتىباي كەنىشىندە – 100-گە تارتا ادام اشتىق جاريالاعان) وتكەن.
مۇنايشىلار "قازاقستان تاۋەلسىز كاسىپوداقتارى كونفەدەراسياسى جويىلسا، جۇمىس بەرۋشىگە تالاپتارىمىز جەتپەي قالادى" دەپ مالىمدەگەن. سونىمەن بىرگە ولار "جۇمىس جاعدايىن جاقسارتۋدى"، "جۇمىسشىلارعا قاتىستى اكتىلەردى كاسىپوداقپەن بىرلەسە جاساۋدى"، "دەنساۋلىققا تيەتىن زالال ءۇشىن قوسىمشا اقى تولەۋدى"، "نارازىلارعا قىسىم جاساماۋدى" تالاپ ەتكەن.
ەكى اپتادان اسا ۋاقىتقا جالعاسقان اكسيا بارىسىندا جەرگىلىكتى قۇقىق ورگاندارى "جيىن وتكىزۋ ءتارتىبىن" بۇزدى دەپ، ەرەۋىلشىلەرگە كەدەرگى كەلتىرۋمەن بولعان.
اقىر سوڭىندا بيلىك ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى Oil Construction Company (وسس) كومپانياسى كاسىپوداعىنىڭ جەتەكشىسى ءامين ەلەۋسىنوۆ پەن وسى كاسىپوداقتىڭ ەڭبەك ينسپەكتورى نۇربەك قۇشاقبايەۆتى ۇستاپ، دەرەۋ استاناعا جەتكىزگەن سوڭ ەكەۋىنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعادى. ولار سوت ۇكىمى شىققانشا استانانىڭ تەرگەۋ اباقتىسىندا قاماۋدا وتىردى.
وسس كاسىپورىنى باسشىلىعىنىڭ اشتىق جاريالاعان جۇمىسشىلارىنا قارسى بەرگەن ارىزىن قاراعان اقتاۋ قالالىق 2-سوتى قاڭتاردىڭ 19-ىندا نارازىلىق اكسياسىن "زاڭسىز" دەپ تاۋىپ، ونى توقتاتۋعا ۇكىم ەتكەن. اشتىق اكسياسىنا قاتىسۋشىلارعا كوپ مولشەردە ايىپپۇلدار سالعان.
Oil Construction Company كاسىپوداعىنىڭ جەتەكشىسى ءامين ەلەۋسىنوۆ وزىنە قارسى ءىس بويىنشا سوتتا وتىر.
ءساۋىردىڭ 7ء-ى كۇنى استانانىڭ الماتى اۋداندىق 2-سوتى نۇربەك قۇشاقبايەۆتى"زاڭسىز ەرەۋىلدى جالعاستىرۋعا ارانداتتى" دەگەن ايىپپەن ەكى جارىم جىلعا، ال مامىردىڭ 16-سى كۇنى ءامين ەلەۋسىنوۆتى – "كاسىپوداقتىڭ سەنىپ تاپسىرعان قارجىسىن جىمقىردى" جانە "پوليسەيلەرگە ءتىل تيگىزدى، باعىنبادى جانە ولارعا كۇش قولداندى" دەگەن ايىپتارمەن ەكى جىلعا سوتتادى
بيلىك شەشىمىمەن جابىلعان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز كاسىپوداقتار كونفەدەراسياسىنىڭ بۇرىنعى جەتەكشىسى لاريسا حاركوۆا "بوتەننىڭ سەنىپ تاپسىرعان مۇلكىن الاياقتىقپەن ءارى اسا ءىرى كولەمدە جىمقىرعان" دەگەن ايىپپەن سوتقا تارتىلىپ، ءتورت جىلعا باس بوستاندىعى شەكتەلگەن. حاركوۆانىڭ اپەللياسيالىق شاعىمىن سوت قاناعاتتاندىرمادى.
سوتتالعان كاسىپوداق بەلسەندىلەرى ۇكىممەن كەلىسپەيدى. قۇقىق قورعاۋشىلار بۇل ىستەردەن ساياسي استار كورەدى.
حالىقارالىق كاسىپوداقتار ۇيىمى كونفەدەراسياسى (ITUC) قازاقستان بيلىگىن سوتتالعان Oil Construction Company كاسىپوداعىنىڭ جەتەكشىلەرى ءامين ەلەۋسىنوۆ پەن نۇربەك قۇشاقبايەۆتى بوساتۋعا جانە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز كاسىپوداقتار كونفەدەراسياسىنىڭ (قتكك) باسشىسى لاريسا حاركوۆاعا قارسى قىلمىستىق ءىستى توقتاتۋعا شاقىرعان.
"EXPO-2017" كورمەسىنەن كەيىنگى ەڭبەكاقى داۋى
بيىل ماۋسىم مەن قىركۇيەك ارالىعىندا اقوردا يميدجدىك ماقساتتا كوپ ءۇمىت ارتقان "EXPO-2017" حالىقارالىق كورمەسى ءوتتى. قۇرىلىسى بىرنەشە جىلعا سوزىلعان بۇل كورمەنى وتكىزۋگە جۇمسالعان قارجىنىڭ ناقتى سوماسى تۋرالى رەسمي اقپارات جوق، ءتۇرلى مالىمەت بويىنشا، وعان ۇشتەن ءتورت ميلليارد دوللارعا دەيىن قارجى جۇمسالعان بولۋى مۇمكىن. جۋىردا جەرگىلىكتى ب ا ق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ استاناداعى كورمەگە 115 مەملەكەت قاتىسىپ، ءتورت جارىم ميلليوننان استام ادام تاماشالاعانىن ايتتى. كورمە اياقتالىپ، ءبىرشاما ۋاقىت وتكەن سوڭ "EXPO-2017" نىساندارىن سالعان قۇرىلىس كومپانيالارى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ اراسىنداعى ەڭبەكاقى داۋلارى جاريا بولا باستادى.
قاراشا مەن جەلتوقساندا جەتپىسكە جۋىق جۇمىسشى "ون ايلىق جالاقىلارىن" داۋلاپ، جۇمىس بەرۋشى "ءمارمار ەستەتيكاسى" جانە "Sembol construction" كومپانيالارىنىڭ استاناداعى كەڭسەلەرىنە بىرنەشە رەت باردى.
جۇمىسشىلار ەڭبەكاقىعا قارىز اقشانىڭ تەك وتىز پايىزىن عانا وتەگەن كومپانيانىڭ ۇستىنەن قۇزىرلى ورگاندارعا جۇگىنگەنىمەن ناتيجە شىعارا الماعانىنا شاعىم ايتقان. ەڭبەكاقى داۋى ءالى جالعاسىپ كەلەدى.
كەنشىلەر نارازىلىعى
بيىلعى جىل قاراعاندى وبلىسىنداعى تاۋ-كەن شاحتالارىندا جۇمىسشىلاردىڭ نارازىلىق شارالارىمەن ەستە قالدى. قاراشانىڭ 30-ى كۇنى قازاقستاندا ءتۇرلى-تۇستى جانە سيرەك مەتالدار ءوندىرۋشى ەڭ ءىرى ونەركاسىپ سانالاتىن "قازاقمىس كورپوراسياسى" جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ وڭتۇستىك جەزقازعان كەنىشىنە قاراستى №65 شاحتانىڭ اكىمشىلىك عيماراتىنىڭ الدىنا جۇزدەگەن كەنشى جينالعان. ونداعان كەنشى جۇمىس اۋىسىمى اياقتالعاننان كەيىن كاسىپورىنداعى ەڭبەكاقى مولشەرى مەن ەڭبەك جاعدايىنا نارازىلىق ءبىلدىرىپ شاحتادان شىعۋدان باس تارتقان.
ازاماتتىق بەلسەندىلەردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى سول كەزدە تاراتقان اقپاراتىنا سايكەس، كەنشىلەر ەڭبەكاقىنى 70 پايىزعا كوبەيتۋ، كاسىپورىندا ۇزاق ۋاقىت ەڭبەك ەتكەندەردىڭ زەينەتاقىسىن ءوسىرۋ جانە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك پەن الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ تۋرالى تالاپتار قويعان. كەنشىلەرمەن كەزدەسكەن كورپوراسيانىڭ باسقارۋشى كەڭەسىنىڭ باس ديرەكتورى باقتيار قىرىقپىشوۆتىڭ "جالاقىنى 70 پايىزعا ەشكىم كوتەرمەيدى" دەپ ايتىپ جاتقانى كورسەتىلگەن ۆيدەو الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراعان.
كەيىن "قازاقمىس" باسشىلىعى "كەنشىلەرمەن بولعان ەڭبەك داۋى شەشىلگەنى جايلى" حابارلاعان. الايدا كومپانيا كەنشىلەردىڭ قاي تالابى قالاي ورىندالعانى تۋرالى ناقتىلاماعان. كورپوراسيا باسشىلىعىمەن كەلىسسوزگە قاتىسقان جۇمىسشىلار كوممەنتاريي بەرۋگە ىقىلاس بىلدىرمەگەن. وقيعا بولعان كەنىشتەگى جاعدايدى باقىلاعان جەرگىلىكتى كاسىپوداق بەلسەندىسى بەرىك جاعىپاروۆتىڭ ازاتتىققا ايتۋىنشا، "كورپوراسيا باسشىلىعى وكىلدەرى كەنشىلەردىڭ ەڭبەكاقى مەن مەديسينالىق-ساۋىقتىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى تالاپتارىن قاراۋعا ۋادە ەتكەن".
جەلتوقساننىڭ 11ء-ى كۇنى قاراعاندى وبلىسىنداعى بولات پەن كومىر وندىرەتىن "ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ" كومپانياسىنىڭ جەتى جۇزگە جۋىق كەنشىسى ەڭبەكاقى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر تۋرالى تالاپ قويىپ، شاحتادان شىقپاي ەرەۋىل باستاعان.
ءتورت تاۋلىككە جالعاسقان نارازىلىق اكسياسىنا، كەي دەرەكتەر بويىنشا، جەتى جۇزگە جۋىق شاحتەر قاتىسقان. كومىرشىلەر كاسىپوداعىنىڭ جەتەكشىسى مارات ميرعايازوۆ "شاحتەرلاردىڭ نەگىزگى تالابى – جالاقىنى 100 پايىز كوبەيتۋ" ەكەنىن حابارلاعان. سونىمەن بىرگە، ەرەۋىلشىلەر شاحتەردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن 63-تەن 50-گە ءتۇسىرۋ، سىرقاتتانۋىنا بايلانىستى ەڭبەككە ۋاقىتشا جارامسىز بولعان جاعدايدا تولىق ەڭبەكاقى كولەمىندە تولەم بەرۋ، كەنشىنىڭ ەڭبەك جاعدايى مەن ساۋىقتىرۋ-وڭالتۋ شارالارىن جاقسارتۋ تۋرالى تالاپتار قويعان.
قاراعاندىلىق شاحتەرلار ەرەۋىلى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىلانعان تاقىرىپقا اينالدى. مۇنان كەيىن قازاقستاننىڭ جەرگىلىكتى اقپارات قۇرالدارى دا كەنشىلەر نارازىلىعى جايلى حابارلار تاراتىپ، باستاپقىدا ءۇنسىز قالعان بيلىك وكىلدەرى دە ەرەۋىلگە بايلانىستى پىكىر بىلدىرە باستادى.
شاحتالاردىڭ يەسى "ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ" كومپانياسى كەنشىلەر ەرەۋىلىن "جۇمىسشىلاردىڭ رۇقسات ەتىلمەگەن اكسياسى" دەپ اتادى. كومپانيا باسشىلىعى العاشىندا "نارازىلىق شاراسىن زاڭسىز دەپ تابۋ تۋرالى" سوتقا شاعىمدانىپ، شاحتينسك سوتى "ەرەۋىلدى توقتاتۋ تۋرالى" ۇيعارىم دا شىعارعان. ءبىراق قوعامدا رەزونانس تۋعان سوڭ كومپانيا شاعىمىن كەيىن قايتارىپ الاتىنى جايىندا مالىمدەدى.
