"حالىق بانكتەگى" بەدىرەيگەن مەنەدجەردەن ساقتا، كەكىرەيگەن ءبولىم باستىعىنان ساقتا، قوزعالمايتىن كەزەكتەن ساقتا، كارتاڭدى قاعار ەسەپتەن ساقتا!"
بۇگىنگى زاماننىڭ باتاسى وسىنداي. سول زاماندى جاساپ وتىرعان ادامى دا سونداي.
اتا-بابامىزدان قالعان ەل كوگەرتەر باتالار قانداي ەدى. ءبىر شولىپ شىعايىقشى.
«دالاقتاتار داۋدان ساقتاسىن،
جالاقتاعان جاۋدان ساقتاسىن،
اشىققان بورىدەن ساقتاسىن،
اشىنعان ۇرىدان ساقتاسىن!»
ۇرپاعىن بار جاماندىقتان ساقتاۋدى نيەت ەتكەن كەز كەلگەن ورتادا قاۋىمنىڭ الاقانىن جايدىرتىپ قويىپ، كونەكوز قاريا باتاسىن ايتقاندا بار ىنتاڭمەن «ءاۋمين!» دەسەتىن باتالاردى جوعارىداعىداي «باتالارمەن» الماستىرىپ جاتقانىمىز كوڭىل قىنجىلتادى.
ءجا، كوپ سوزبالاقتاماي، بىردەن ىسكە كوشەيىن. "حالىق بانك" پەن قارابايىر حالىق تۋرالى جىرىما كەزەك بەرەيىن.
بابامىز ساقتاعىسى كەلگەن سول داۋ دا، جاۋ دا، ءبورى دە، ۇرى دا حالىق اراسىندا، ءتىپتى سول حالىققا «قىزمەت جاساپ ءجۇر». حالىقتىڭ اتىن جامىلعان «حالىق بانك». اتام ايقان داۋ بۇگىنگى كۇنى تۇتىنۋشىلار مەن حالىق بانك قىزمەتكەرلەرى اراسىندا تۋىنداپ جاتىر. اۋەلى ول بانك حالىقتىڭ جاۋىنا اينالىپ ۇلگەرگەن. حالىقتىڭ اقشاسىن «جىمقىرىپ» جەپ جاتقان ءبورى دە سول بانك، كارتوچكالاردان اقشانى بىلدىرمەي وزىنە اۋدارىپ جاتقان ۇرى دا سول بانك. حالىقتى اشىقتان-اشىق توناپ جاتقان نەسيەنىڭ جىرى تاۋسىلماي تۇرعاندا نەسيەسىز-اق توناپ جاتقان دا سول بانك.
بۇگىندە "حالىق بانككە" جارىسا ارىزدانىپ جاتقان حالىقتىڭ قاراسى باسىم. ءبىرى ونداعى كەزەكتى ايتىپ قارايادى، ءبىرى «قىزمەت ءۇشىن» دەپ بانك قاعىپ الاتىن اقشاسىن ايتادى، مۇنىمەن تاۋسىلمايدى. 18 ميلليون حالىقتىڭ تەڭ جارتىسى وسى بانك ارقىلى ايلىق الادى، تولەمدەر مەن اۋدارىمدار جاسايدى. سەبەبى «حالىق ءۇشىن» قىزمەت ەتۋى ءتيىس بانكپەن ۇيىمداردىڭ باسىم كوبى كەلىسىمگە وتىرعان. الەۋمەتتىك جەلىدەگى حالىقتىڭ مۇڭىن كوزىمىز شالعان ءبىز سول مۇڭنىڭ 5 پايىزىن بولسا دا سايتىمىزعا شىعارىپ قويۋدى ءجون كوردىك. جەلىگە قانشا كوسىلىپ جازعانىڭمەن «كەشىرىم سۇرايمىز، ولقىلىقتى رەتتەۋگە كۇشىمىزدى سالىپ جاتىرمىز» دەگەن جاۋاپپەن قۇتىلاتىن "حالىق بانك" كەڭەسشىلەرى ىسكە شىنايى كىرىسسە ەكەن دەگەن تالاپ-تىلەگىمىز...
حالىقتىڭ ۋاقىتىن ۇرلاعان بانك
ەل داتتاعان بانكتى جۋىق ارادا بەلگىلى زاڭگەر ابزال قۇسپان دا ءسوز ەتتى.
«ەل ماقتاعان، «تويىست» داتتاعان "حالىق بانكىنە" كۇنىمىز تۇسكەسىن ءبىز دە كەلدىك. داتتاۋ ەمەس، بوقتاۋ كەرەك قوي مۇنداي بانكتى؟! بانك قىزمەتكەرلەرى شەنەۋنىكتەردەن بەتەر تاكاپپار، تۇتىنۋشىلار قۇقىعى دەگەن تۇسىنىك ءاۋ باستا بولماعان با دەپ قالدىم بۇل ۇيىمدا. مۇنى اينالامداعى ادامداردىڭ، ياعني بانك كليەنتتەرىنىڭ ايقايى مەن بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ رەاكسياسىنا وراي ايتىپ وتىرمىن. ايتپەسە، ماعان ەكى دۇنيە ءبىر، وففلايندا كوپ كۇتۋگە تۋرا كەلسە، ونلاينعا كەتە سالامىن»، - دەپ اشىنىپ جازدى كەزەكتە ۋاقىتىن قۇر وتكىزىپ العان حالىقتىڭ قامىن دەپ جۇرگەن ازامات. زاڭگەردىڭ جازعانىنا بانك كەڭەسشىسىنىڭ جاۋابى تومەندەگىدەي:
كەلەسى ءبىر ارىزدانۋشىلاردىڭ ايتقانىنا نازار سالساق...
«وتكەندە ءىسىم ءتۇسىپ، كورمەستەي بولىپ كەتىپ ەدىم. ءبىرىنشى بارعانىمدا ەكى ساعات كۇتىپ، جۇمىسىمدى بىتىرە الماي قايتتىم ۇيگە. اراعا ەكى-ۇش كۇن سالىپ تاعى بارىپ، بالەڭ ساعات توسىپ، ارەڭ اياقتادىق. وندا دا ەكى جەردەگى فيليالىنان دا تالون الىپ، بۇرىن كەلەر كەزەككە جۇگىرىپ جۇردىك. قىزمەتكەرلەردىڭ جايباسارلىعى مەن جۇيەسىز جۇمىسى قاڭىڭدى قارايتادى. ساعاتتاپ كەزەك كۇتكەن حالىقتىڭ وكپە-رەنىشىن سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. حالىق كەڭەسشىسى، جالتارما جاۋاپپەن جۇرتتى الداپ شارشامادىڭىزدار ما؟! باسشىلىقتارىڭىزعا جەتكىزسەڭىزدەرشى. شارا قولدانسىن. ايتپەسە، ازىن-اۋلاق ابىرويدان دا جۇرداي بولدىڭىزدار-اۋ. كوميسسيالاپ حالىقتىڭ اقشاسىن جەپ اپ، ەندى ۋاقىتىن ۇرلاۋعا كوشتىڭىزدەر مە؟ ءوي، اتىڭنان ساداعا كەتكىر!» - دەپ اشۋلاندى جاس اقىن شەرحان تالاپ.
"حالىق بانكتەگى" كەزەكتىڭ كەسىرىنەن 4 كۇن جۇمىسىنان قالعان وركەن قۋاندىق تا ول بانككە ەندىگى اتتاپ باسپاسپىن دەپ كۇيىنىپ وتىر.
«4-5 ساعاتىڭ كەتەدى. تالون الاسىڭ دا، كوزىڭ باقىرايىپ كەزەگىڭدى كۇتەسىڭ. ءسويتىپ وتىرعاندا كەشكى 19:00 بولادى. شىدامىڭ تاۋسىلعاندىقتان قايتاسىڭ. «سيفرلىق قازاقستان» دەپ قويادى. جاي اقشا اۋدارۋدىڭ ءوزى مۇڭ. ءموبيلدى نۇسقاسى دۇرىس ىستەمەي قالاتىن جاعدايلار كوپ بولادى. ال، جارايدى اۋداردىڭ دەلىك. ءبىراق قىزمەت ءۇشىن دەپ 200 تەڭگەگە جۋىق اقشاڭدى جىمقىرىپ الادى».
مۇنداعى كەزەكتى بانك قىزمەتكەرلەرى «Qazkom-مەن" بىرىگۋدەمىز» دەپ اقتالادى. بيىل شىلدەدە ەكى بانك تولىعىمەن بىرىگىپ ءبىتتى. دۇرىسى، "حالىق بانك" "قازكوم-دى "وزىنە قوسىپ الۋ پروسەسىن اياقتادى. «ءبارى حالىق ءۇشىن» دەدى. الايدا قينالىپ جاتقان تاعى سول قاراپايىم حالىق.
حالىقتىڭ اقشاسىن ۇرلاعان بانك
مىنە، بۇل "حالىق بانكتەن" كەلگەن حابارلاما. نەگە ەكەنى بەلگىسىز 10 كۇندە 500 تەڭگەنى قاعىپ الدى. ءتىپتى قانداي قىزمەت ءۇشىن الىنعانى جازىلماعان.
سۇراعانىمىزدا «شوتتان اقشا سەبەپسىز ۇستالىنبايدى» دەپ جاۋاپ قاتىپتى. ال قانداي سەبەپ؟ اشىپ ايتىڭىزدارشى؟
الماتى تۇرعىنى نۇربولات المەنوۆ ءار قيمىلى ءۇشىن اقشا الاتىن بانكتەن اقىرى باس تارتىپ، كارتوچكاسىن ەكىگە ءبولىپ، ەسىگىن تارس جاۋىپ كەتكەن ەكەن.
«حالەكەڭ» جىل باسىندا 800 تەڭگە «زا وبسلۋجيۆانيە» دەپ سىپىرىپ الادى. ءسىز جۇمىس ىستەيتىن مەكەمەدەن جالاقى جىبەرگەندە اي سايىن كوميسسيا الادى. بىرلىك تەكسەرگەنىڭىز ءۇشىن ۇستايدى، سمس ءۇشىن تاعى. باسقا بانكوماتتان العانىڭ ءۇشىن تاعى. كارتوچكاعا تەرمينال ارقىلى اقشا سالساڭ، 50 تەڭگە، ال سول اقشانى العان ادام سومانىڭ 1%-ىن امالسىز «ساداقا» ەتەدى. وسىنداي حالىقتى «ويلايتىن» بانك بار ما باسقا ەلدە؟ ءاي، جوق شىعار!» دەپ اشۋعا بۋلىقتى.
مۇنىمەن بىتسە يگى. ءتىپتى بىرنەشە اي پايدالانباعان كارتوچكانىڭ ءوزىن قارىزعا كىرگىزىپ جىبەرەتىنى تاعى بار.
«مەنىڭ ءبىر جىلعا جۋىق پايدالانباعان كارتوچكام "-10000" دەپ قارىزدى كورسەتىپ تۇر، نە ءۇشىن؟! ونى كورىپ تاڭ قالدىم، بىردە ءبىر سمس كەلمەگەن!» دەپ كۇيىندى التىناي قايسا اتتى بانك تۇتىنۋشىسى.
حالىقتىڭ جۇيكەسىن ۇرلاعان بانك
الماتىنىڭ قايناعان تىرشىلىگىندە ونسىز دا جۇيكەسى سىر بەرىپ جۇرگەن حالىق «حالىق بانكتى» جاۋىنداي كورىپ كەتكەن. الماتى قالاسى ءال-فارابي مەن سەيفۋللين كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ۇلكەن عيمارات "حالىق بانكتىكى".
بانك اي سايىن قورىتىندى ەسەپ بەرۋلەر وتكىزىپ الەك. «ءبارى جاقسى، نەسيەنىڭ پايىزىن ازايتتىق، تۇتىنۋشىلاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى، ماسەلە جوق» دەپ جار سالىپ جاتقانى بولماسا، حالىقتىڭ مۇڭىنا قۇلاق اسايىن دەگەن بانكتى كورمەيسىڭ. قاشان دا «بۇل ولقىلىقتى رەتتەيمىز» دەگەن جاۋابى دايىن تۇراتىن بانك شارا قولدانباسا، حالىق بولىپ بانكتەن باس تارتۋىمىز عاجاپ ەمەس.
