كيم كي دۋك ءوز ەلىنەن گورى ودان تىس جەرلەردە اسا تانىمال. ەۋروپا مەن امەريكا كورەرمەندەرى ءۇشىن ازيالىق ارت-حاۋس رەجيسسەر ەسىمىمەن ەگىز ۇعىمداي بولسا دا، وتانىندا ونىڭ ونەرى لايىقتى دەڭگەيدە باعالانعان ەمەس. ينتەلليگەنتتەر ءۇشىن ول – گۋرۋ، كينوەليتا وكىلدەرى ءۇشىن – مارگينال.
راسىندا دا بۇگىنگى كۇنى ازيا كينەماتوگرافياسىندا كيم كي دۋكتىڭ تانىمالدىعى گونكونگتىڭ اتاقتى كار ۆايدان دا باسىم دەسەك، قاتەلەسپەيمىز.
ال، ول كينونى العاش رەت 32 جاسىندا كورگەن دەسەم، سەنەر مە ەدىڭىز؟
ءيا، مۇنداي دا بولادى ەكەن. قاراپايىم وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن كيم اۋىلشارۋاشىلىعى مەكتەبىن اياقتاعاننان كەيىن زاۋىتقا جۇمىسقا ورنالاسادى. كەيىن 5 جىل اسكەردە بورىشىن وتەپ (وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك كورەيا اراسىنداعى جاعدايدى ەسكەرەتىن بولساق، بۇل بەيبىت كۇنگى اسكەردەن الدەقايدا اۋىر بولعانى انىق) كەلگەن سوڭ 2 جىلداي زاعيپتار ۇيىنە اينالعان ءبىر شىركەۋدە ءومىر سۇرەدى. وسى كەزدە ونىڭ سۋرەت ونەرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ويانادى. 30 جاسىندا انا تىلىنەن وزگەدە سويلەي المايتىن، ەشقاشان شەتكە شىقپاعان جىگىت پاريجگە كوركەم ونەر تاريحىنان ءدارىس الۋعا اتتانادى. پاريج! كينەماتوگرافيا الەمىنە العاش بويلاتقان دا وسى اڭىز قالا بولاتىن.
ءوز ەلىنە ورالعان سوڭ بىردەن سەناريي جازۋعا كىرىسەدى (23 جىلدا تۇسىرگەن 23 كارتينانىڭ 22ء-سى ءوز سەنارييى بويىنشا). كوركەم كارتينامەن العاش تانىسقان ساتتەن 4 جىل وتكەن سوڭ كيم كي دۋك رەجيسسەرلىك دەبيۋتىن جاساپ، سودان بەرگى ۋاقىتتىڭ بارىندە جىلىنا 1 فيلم ۇسىنىپ وتىر. ءسىرا، كينەماتوگرافياسىز وتكەن ءمانسىز جىلدارىنىڭ ورنىن تولتىرعىسى كەلەتىن شىعار؟!
ونىڭ قارقىنىنا كوز ىلەسپەيتىنى سونشا، بۇكىل كورەي جۇرتى ءۇشىن ءبىر عانا كيم كي دۋك جۇمىس ىستەيتىندەي كورىنەدى كەيدە. حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردە ۇلتىنىڭ شاشباۋىن كوتەرەتىن دە ءوزى. ءتىپتى جىلىنا 2 فيلم تۇسىرسە دە، ساپاسى السىرەگەن ەمەس. باتىس كينو سىنشىلارىنا "بۇل ەندى كيم كي دۋك قوي..."، "كيم كي دۋك ءوز رەپەرتۋارىندا..."، "تاعى دا شەديەۆر..." دەپ تاڭداي قاققاننان باسقا امال قالمايدى.
ول رەجيسسەر رەتىندە وتە ەركىن، ەشقانداي زاڭعا باعىنبايدى. ەگەر كيم قانداي دا ءبىر قاعيدانى ۇستاناتىن بولسا، ول تەك كوركەم كومپوزيسيا مەن وزىندىك ستيلگە عانا قاتىستى بولۋى مۇمكىن. ول ءوزى ءۇشىن كينونى ءدىن، سەنىم دارەجەسىنە دەيىن كوتەرەتىن ادام. ونىڭ ءار كادرى، ءار جاڭا كارتيناسىنا دا جۇرت سولاي، ول كينونىڭ قۇدىرەتىن مويىنداعانداي دارەجەدە تابىنادى. مۇمكىن كورەيالىق رەجيسسەر تۋىندىلارىنىڭ شاماندىق ءراسىم سەكىلدى دۋالاپ الاتىن اسەرى دە سول سەبەپتەن شىعار...
"فيلمدەر شىندىقتى وزگەرتپەسە دە، ولار جەكە ادامنىڭ سانا-سەزىمىنە اسەر ەتەتىن قۇدىرەتكە يە. مەن ءۇشىن كينوتۇسىرىلىم - كەيىپكەردى نىساناعا الىپ، ونىڭ نەندەي كۇيدە، قانداي سەزىمدە ەكەنىن كوز جازباي قاداعالاۋ. شەبەرلىگى جەتكەن رەجيسسەر كورەرمەندى سول اتموسفەراعا ەنگىزىپ جىبەرەدى " ، - دەيدى كيم كي دۋك.
كيم كي دۋكتىڭ كارتينالارى نەنى جىرلايدى؟
ارينە، ماحابباتتى. سوڭعى دەمى قالعانشا ءسۇيۋدى... جاۋىزدىقتى رومانتيزاسيالاۋعا اۋەس رەجيسسەردىڭ تۋىندىلارى تۋرالى وسىنداي پىكىر بىلدىرگەنىمە كوپشىلىك كەلىسپەسى انىق. بالكىم قاتەلەسەرمىن. قالاي بولعاندا دا، ونىڭ كارتينالارىندا قاتىگەزدىك تىم سۇلۋ، كۇنا بالداي ءتاتتى.
ول قاشان بىردە ءشول، بىردە كول. ورتاسى جوق. ادام شىداماس قاندى كورىنىس بىردەن ءۇنسىز رومانتيكالىق كادرمەن الماسىپ، بىرەسە ءسۇيىپ، بىرەسە سوققانداي ەسەڭگىرەتىپ جىبەرەدى. ونىڭ كارتينالارى ەۋروپالىقتار ءۇشىن تانسىق شىعىستىق "جۇمباق" پەن بۋدديستىك پوەتيكاعا تۇنىق. سيۋجەتتىك كولليزيالار ءدراماتيزمى ەكسەنتريكامەن استاسىپ جاتادى.
ءبىراق كيم كي دۋك تۋىندىلارىنىڭ بارىنە ورتاق دۇنيە بار. ول - جاننىڭ "قاڭىراۋى". كيم كي دۋكتىڭ قاي كارتيناسىنىڭ استارىندا دا بۋدديزمدەگى وسى تۇسىنىك جاتادى. جاننىڭ "قاڭىراۋى" ۇنسىزدىك، سۇراقسىزدىق، مىنەزسىزدىك، ايتىلماعان سەزىم، اياقتالماعان ارەكەت، لوگيكاسىز سيۋجەت ارقىلى جەتكىزىلەدى. كارتينانىڭ ءدامى تاڭدايىڭىزدا ۇزاق ساقتالاتىنى دا سودان. كيم كي دۋك شىعارماشىلىعىنا تارتاتىن دا، كەرىسىنشە كەۋدەدەن يتەرەتىن دە وسى.
ونىڭ ەلدەن ەرەك بولۋىنا بيوگرافياسىنىڭ تيگىزگەن اسەرى قانشالىقتى زور ەكەنىن ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. رەجيسسەرلىك تە، اقىندىق سەكىلدى تاعدىر تاڭدايدى. مۇمكىن، رەجيسسەرلىك - جىردى ۆيزۋالدى جازۋ شىعار...
الماتى شاھارىندا ءوتىپ جاتقان Almaty Film Festival-دە كوزى ءتىرى اڭىزبەن تىلدەسىپ قالۋ مۇمكىندىگى بۇيىردى. سول اڭگىمەنىڭ شەتىمەن ءبولىسۋدى ءجون كوردىم.
- كينو دەگەن نە؟
- كينەماتوگرافياعا كەلگەن 23 جىلدا 30 شاقتى فيلم ءتۇسىردىم. ال، كينونىڭ نە ەكەنىن ءالى تۇسىنبەي كەلەمىن. ءسىز بىلسەڭىز، ماعان ايتىڭىزشى.
- ءسىزدىڭ تۋىندىلارىڭىزداعى تىنىشتىق ادامدى باۋراپ الادى... كەيىپكەرلەرىڭىزدىڭ ءۇنسىز ۇعىساتىنى نەدەن؟
- ول اقيقاتقا ۇمتىلۋدان. ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن جوققا شىعارمايمىن. ءبىراق ارەكەت - سوزدەن دە شەبەر.
- سول ارەكەتتىڭ "قاتىگەزدىگى" شە؟ كارتينالارىڭىزعا قاتىستى گۋمانيستىك دەگەن انىقتامانى قولدانۋدان قاشاتىنىڭىز؟
- مەن ولاردى ناشار دەمەيمىن. ءبىراق ءومىر گۋمانيستىك فيلمدە كورسەتىلگەننەن الدەقايدا الشاق. اقيقاتى - "قاتىگەز" ارەكەت. سونى كورسەتەمىن. بىلە بىلسەڭىز، قارا ءتۇس قويۋ بولعان سايىن، اق اعارا تۇسەدى. (ونىڭ كارتينالارىنداعى كونتراستتى جەتكىزۋگە وسى سوزدەن ارتىق انىقتاما جوقتاي سەزىندى سول ساتتە).
- "ارمان" ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرىلىم الاڭىندا ورىن الا جازداعان قايعىلى وقيعادان كەيىن ءسىزدىڭ كۇيزەلىسكە ءتۇسىپ، ۇزاق ۋاقىت جالعىز ءومىر سۇرگەنىڭىز اۆتورلىق كينو كورەرمەندەرىنە ءمالىم. كەيىن سول شىرماۋدان شىقپاق تۇگىل، كينەماتوگرافياعا قايتا ورالتقان كارتيناڭىزبەن (پەتا) ۆەنەسيا كينوفەستيۆالىندە "التىن ارىستاندى" الدىڭىز. شاشىڭىز اعارسا دا، جانىڭىز جاسارعانعا ۇقسايدى. ءسىز ءۇشىن وتە قۋانىشتىمىن.
- شىندىعىندا مەن شاشىمدى اققا بوياپ العام (كۇلىپ).
ءبىراز ۇنسىزدىكتەن كەيىن "بوياۋدىڭ اتى - ءومىر" دەدى.
- شىڭىراۋدان شىعارعان قانداي قۇدىرەت؟
- كورەي حالقىندا "اريران" دەگەن ۇلتتىق ءان بار. فولكلور بولعان سوڭ ونىڭ ونداعان نۇسقاسى ورىندالادى. ءبىراق ءمانى ءبىر. "ادام بوپ ومىرگە كەلۋ جازىلعان ەكەن، تاعدىردى قابىلداي ءبىل" دەيدى. ادام بوپ تۋۋ، ادام بوپ ءومىر ءسۇرۋ، ادام بوپ جاراتىلۋ مۇڭى. تاعدىردان قۇتىلا المايسىڭ. سونى ۇعىنۋ. مەنىڭ ءوز "اريرانىم" بار.
تەڭسەلىپ وتىرىپ ورىنداپ بەردى. ونىڭ "اريرانى" زارلى ەدى.
P/S: "بالكىم، كينو – جۇرەگىمىزدىڭ ءۇنى شىعار"،- دەدى ماەسترو كەتەردە.
