بۇگىندە قالا كوشەلەرىندەگى قاتە جارنامالاردان كوز سۇرىنەدى. ماعىناسىز اۋدارمالار، ارىپتىك قاتەلەر مەن وڭدى-سولدى قويىلعان تىنىس بەلگىلەرى. ءتىل ماماندارى كورنەكى اقپاراتتاردىڭ ساۋاتسىزدىعىن ايتىپ، دابىل قاققانىمەن، جارناماداعى قاتەلەر ازايار ەمەس.
الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى رەتىندە ونوماستيكا تۋرالى زاڭنىڭ تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىن، ورفوگرافيالىق قاتەلىكتەر جىبەرگەن ءتۇرلى جارناما بيلبوردتاردىڭ كۇنىنە بىرنەشەۋىن كورەمىن. باسىم كوپشىلىگىندە جارنامانىڭ قازاق تىلىندەگى نۇسقاسىندا قاتەلىكتەر ءجيى كەتىپ جاتادى. ونوماستيكا بويىنشا جاڭا زاڭعا جۇگىنسەك، جارناماداعى ورفوگرافيالىق قاتەلىك ءۇشىن جارناما يەسىنە 10 اەك-تەن 50 اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىنۋى كەرەك. ءبىر ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ قازىرگى تاڭدا 2 525 تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك، مەملەكەتتىك تىلدە عانا قاتەلىكتەر جىبەرىپ جاڭىلىساتىن جارناما بەرۋشىلەردىڭ ارەكەتىنە بۇل جازا تىم جەڭىل جازا سەكىلدى. ويتكەنى جارناما بەرۋشىگە ەڭ كوپ 50 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى دەگەننىڭ وزىندە ايىپپۇل كولەمى 126 250 تەڭگەنى قۇرايدى ەكەن. ال قازاق ءتىلىن قورلاعاندار ءۇشىن 130 000 تەڭگە بولماشى اقشا ەمەس پە؟!
ايتسە دە جارناما بەرۋشىلەر ورفوگرافيالىق قاتەلىكتەرگە قوسا وسى زاڭناما تالاپتارىن ورىنداۋ كەزىندە دە ءجيى قاتەلىكتەرگە ۇرىنادى ەكەن. كوبىنەسە جارنامانىڭ جوعارى بولىگىنە ورىس تىلىندەگى نۇسقاسى ورنالاسادى نەمەسە قازاق تىلىندە مالىمەت بەرۋدى مۇلدەم ۇمىتىپ كەتەدى. وسى ورايدا ماماندار «بۇرىنعىداي ەمەس، قالا جۇرتشىلىعى كوشەدەگى قاتەلىكتەرگە دەگەن نارازىلىعىن ءجيى بىلدىرەدى. جارناماداعى قاتەلىكتى كورە سالا الەۋمەتتىك جەلىگە سالىپ، جۇرتشىلىقتىڭ سىنىنا، تالقىسىنا سالادى نەمەسە جاۋاپتى ورگانداردىڭ سايتىنا سالادى. بۇل ءوز كەزەگىندە كوشەدەگى قاتەلىككە تولى جارنامالاردىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتىپ تۇر» - دەيدى. اسىرەسە، دۇكەن سورەلەرىندەگى تاۋارلاردىڭ سىرتىنداعى مالىمەتتەردى ورىس تىلىندەگى نۇسقاسى ەش قاتەلىكسىز جازىلادى دا، مەملەكەتتىك ءتىل نۇسقاسى قاتەلىكتەرگە تولى بولادى. بۇل قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىنە دە كەرى اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. «سوندىقتان جارناما بەرۋشىلەرگە سالىناتىن 130 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل از» - دەيدى، قازاق ءتىلىنىڭ جاناشىرلارى.
الىسقا بارماي-اق، قالانىڭ باستى ورتالىق كوشەلەرىنە عانا كوز جۇگىرتسەك، سونداعى بەدەلدى ساۋدا ورتالىقتارى مەن بەلگىلى دۇكەندەردە ورىن الىپ وتىرعان جارنامالىق ولقىلىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى گرامماتيكالىق قاتەلىكتەردەن تۇراتىنىن كورەمىز. كەيدە ءتىپتى قازاق تىلىندەگى اۋدارماعا قاراپ ءسوز ماعىناسىن تۇسىنبەي جاتامىز. جاقىندا جەلتوقسان جانە بوگەنباي باتىر كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ءبىر عيماراتقا جۇمىس بابىمەن باردىم. قايتار ۋاقىتتا جولدىڭ بويىمەن ايالداماعا قاراي ءجۇردىم. قاز قاتار تىزىلگەن دۇكەندەرگە قارايلاپ كەلىپ، ءبىر ساتتە كوزىم ادەمى «ا...» دەپ اتالاتىن زەرگەرلىك بۇيىمدار دۇكەنىنە ءتۇستى. سىرتىنا قاراسام، قىمبات دۇكەن ەكەنى كورىنىپ تۇر. سول جەردە كىدىرىپ، دۇكەننىڭ سىرتىنداعى جارنامانى وقي باستادىم. «يزگوتوۆلەنيە نا زاكاز. رەمونت. وسەنكا» دەگەن ورىسشا نۇسقاسىن بىردەن ءتۇسىندىم، ال قازاق تىلىندەگى جازۋلارعا كەلگەندە بىرنەشە رەت وقىپ، سول كۇيى «تەكشەلەتىڭ جوندەۋ» تىركەسىنىڭ ماعىناسىن ەش تۇسىنە المادىم. جۋرناليست ۇستازىمنىڭ كومەگىمەن جارقىراپ تۇرعان بۇل قاتەلىك ق ر ءتىل تۋرالى زاڭىنىڭ 21 - بابىنا سايكەس كەلمەيتىنىن ەسكەرتىپ، جاقىن ارادا تۇزەتۋدى تالاپ ەتتىك.
وسى تۇستا «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل بولادى» دەمەكشى، جارناماداعى قاتەلىكتەردى جويۋ ماسەلەسىنە ۇلەس قوسۋ ءار قازاقستاندىقتىڭ مىندەتى دەپ ويلايمىن. بۇگiنگi كۇندە جارنامانىڭ كوبi ورىسشادان قازاقشاعا اۋدارىلاتىندىقتان تiل تازالىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا وسى زاڭعا بiر باپ ەنگiزiلسە نەمەسە جارناما تولىقتاي قازاق تiلiندە جازىلىپ، سونان سوڭ باسقا تiلگە اۋدارىلسا، ەفيردە بەرىلەتىن جارنامانىڭ پايىزىن ازايتسا، ساۋاتسىز جارنامالانعان تاۋارلار نەمەسە قىزمەتتەرگە ايىپپۇلدىڭ قۇنىن كوبەيتسە، «ءتىل ساقشىسى» سەكىلدى باعدارلامالاردىڭ سانى ارتسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. وكىنىشكە وراي، بۇگىنگى تاڭدا بۇل باعدارلاما ءوز جۇمىسىن اياقتادى. كوپتەگەن قاتەنى اشقان باعدارلامانىڭ نە سەبەپتى جابىلعاندىعى بەلگىسىز.
الايدا، قازاق قوعامىندا ەندى مۇنداي باعدارلامانىڭ بولۋ-بولماۋى ەكى تالاي ەكەندىگىنە كوزىم جەتەدى. «قالىڭ ەلىم قازاعىم، قايران جۇرتىم. ۇستاراسىز اۋزىڭا ءتۇستى - اۋ مۇرتىڭ» - دەپ اباي اتامىز قازاق قوعامىنىڭ وسىنداي كۇيگە جەتەتىندىگىن ءبىلىپ ايتسا كەرەك.
اقەركە سابىر قىزى
