بۇگىن حالىقتى ىنتىماققا، ۇيىمشىلدىققا، بەرەكە-بىرلىككە باستايتىن امال مەرەكەسى باستالدى دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى.
كەي جەر بۇل مەرەكەنى امال مەرەكەسى، كەي جەر كورىسۋ كۇنى دەپ تە اتايدى.
كورىسۋ — ءبىراز ۋاقىت بويى قازاقستاننىڭ تەك باتىس وڭىرىندە عانا ساقتالعان قازاقتىڭ ەجەلگى ءداستۇر بولىپ كەلدى. الايدا، كەيىنگى جىلدارى امال ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىمەن قوسا سىر بويىندا، قوستاناي، تورعاي ايماعىندا، رەسەيلىك استراحان، ساراتوۆ، سامار، ورىنبور وبلىستارىندا تۇراتىن قازاقتار اراسىندا كەڭىنەن تويلانا باستادى.
ونىڭ قاشان جانە قالاي پايدا بولعانى تۋرالى عىلىمي تۇجىرىمدالعان ناقتى جاۋاپ جوق. ءبىراق ءار ءتۇرلى بولجامدار مەن جورامالدار بار. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بايباقتى قازىبەك كۇنتىزبەسى بويىنشا شىققان دەپ كورسەتەدى. سونداي- اق، پارسى ماتەماتيتى استرونوم، اقىن، فيلوسوف ومار حاييامنىڭ كۇنتىزبەسىندە جاڭا جىل ناۋرىزدىڭ 14- ىنەن باستالاتىندىعى دا ايتىلادى.
شاكارىمنىڭ ۇلى احاتتىڭ جازبالارىندا: «14 مارت - ەسكىشە 1 مارت. اكەي ايتتى: بۇگىن ەسكىشە 1 مارت - قازاقشا جاڭا جىل، ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى. جاڭا جىلدىڭ بۇرىنعى اتى - ناۋرىز، بۇل پارسى تىلىندە جاڭا كۇن» دەگەندى بىلدىرەدى. جاڭا جىل باسىنىڭ ۇلىس ەكەنىنە مىناداي دالەل بار «ۇلىس كۇنى قازان تولسا، ول جىلى اق مول بولادى. ۇلكەن كىسىدەن باتا السا، سوندا ولجالى جول بولار دەگەن»، - دەپ جازىلعان.
ەتنوگراف سەرىك ەرعالي: «شىن مانىندە حالقىمىز ناۋرىز ايىنىڭ العاشقى (ەسكىشە - 1 ناۋرىز قازىرگى 14-نە سايكەس) كۇنىنەن باستاپ، ناۋرىز مەرەكەسىن ءبىر اي بويى مەيرامداعان. قازاقتىڭ عۇلاما عالىمى - ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلى ءوزىنىڭ جازباسىندا 8 كۇندىك ناۋرىزداما وتەتىنىن جازادى. ول ەسكىشە:1-8 ناۋرىز، قازىرگى كۇنتىزبەدە 14-21 ناۋرىز ارالىعى.
سول سەبەپتى قازاقتار ءبىر بىرىمەن قاۋىشۋ ءراسىمىن جاساپ، كورىسكەن، ياعني قاۋىشۋ ءراسىمىن جاساعان. ءبىر جىلدىڭ ارتتا قالعانىن جانە جاڭا جىلدىڭ كەلگەنىن وسىلاي قارسى العان.
مۇشەل جىلى 1 قاڭتاردا دا، 22 ناۋرىزدا دا كىرمەيدى، قازاقتىڭ ەسەبى بويىنشا 14 ناۋرىزدا كىرەدى. جىلقى جىلى مۇشەل جۇيەسى بويىنشا 14 ناۋرىزدا كىرىپ، كوكتەمنىڭ العاشقى كۇنىن، جاڭا جىلدىڭ ماۋسىماشار كۇنىن باستايدى. ەسكى جىلمەن قوشتاسۋ 13 ناۋرىزدا بولىپ وتەدى.
22 ناۋرىز اسا ەجەلگى كۇنگە تابىنۋ داستۇرىنەن قالعان ءتورت مەرەكەنىڭ ءبىرى. شىن مانىندە 14 ناۋرىزدا جاڭا جىل كىرسە، 22 ناۋرىزدا كۇن مەن ءتۇن تەڭەلىپ، ءبىر ەمەس ەكى مەرەكە بەتتەسەدى. حالقىمىز بۇل ەكەۋىنىڭ جىگىن اجىراتپاي 8-9 كۇن بويى، ءتىپتى ەجەلگى كەزدەرى اي بويى اتاپ وتكەن»، - دەپ جازادى.
شىندىعىندا، 13 ناۋرىزبەن 90 كۇندىك ەسكى جىلدىڭ قىسقى ماۋسىمى بىتەتىنىن ەسكەرىپ، استرونوميالىق ۇدەرىس كەزىندە كۇننىڭ امال جۇلدىزىنا بەتتەۋى جىل باسىمەن سايكەسۋى «تابيعي جىل مەجەسى» بولىپ تابىلادى. جىلدىڭ اۋىسۋى دا وسى قۇبىلىسقا ءتان. جانە توڭنىڭ ءجىبىپ، كوكتەمنىڭ كەلۋى دە وسى جايتقا قاتىستى. قازاقتار جازعىتۇرىمدى (كوكتەم) جىلدىڭ بالا شاعى، جازدى جاس شاعى، كۇزدى كەمەلدەنۋى، قىستى قارتايۋى رەتىندە جاندى قۇبىلىس رەتىندە قاراعان. ابايدى قىس مەزگىلىن كارى قۇداعا تەڭەۋى تەگىن ەمەس، ول قازاقى تانىمدى پوەزيا ءتىنى ەتىپ وتىر.
امال نەمەسە كورىسۋ سالتى ءبىر كۇننىڭ اياسىمەن شەكتەلىپ قالماي، جىل بويى جالعاسادى. الدەقانداي سەبەپتەرمەن 14 ناۋرىز كۇنى بولماعان نەمەسە سىرت جاقتا جۇرگەن كەز كەلگەن ادام اۋىلعا جولى تۇسكەن بويدا قاريالاردىڭ قولىن الىپ، سالەم بەرۋگە ءتيىس. سونداي-اق، كورىسۋدىڭ ەشبىر ءدىني سيپاتى جوق.
ايتا كەتەيىك، بيىلدان باستاپ، امال مەرەكەسى حالىقارالىق دەڭگەيدە تويلانادى. ناۋرىزدىڭ 13-14-كۇندەرى ماڭعىستاۋدا وتپان تاۋدىڭ ەتەگىندە وتەتىن ءداستۇرلى جيىنعا رەسەي، وزبەكستان،تۇركيا، نوعاي مەن قىرعىز ەلىنەن اعايىندار كەلمەك.
جيناقتاپ، ۇسىنعان: ماقپال سەمباي
