شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلى كىم؟ 

كورنەكتى الاش قايراتكەرى شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلى ءدىني كوزقاراسى مەن سەنىمى ءۇشىن كەڭەس ۇكىمەتىنە ۇنامادى. تەك 80ء-شى جىلداردىڭ سوڭىندا ەسىمى جۇرتقا تانىلدى.

اۋىل مولداسىنان ناۋان xازىرەتىنىڭ كومەگىمەن xات تانىپ، كەيىن ۇستاز بولىپ قىزمەت جاسايدى. وسى كەزدەرى تانىمالدىلىققا يە بولىپ، يسلام ءدىنىنىڭ تارالۋىنا جول اشادى. ەل اراسىندا "شايكە مولدا" دەگەن اتپەن تانىمال بولعان شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلى وتارشىلدىق ساياساتقا، اسىرەسە، اگرارلىق جانە قونىس اۋدارۋ رەفورمالارىنا بەلسەنە قارسى شىققان.

1900 جىلى حالىقتى يسلامنان باس تارتىپ، حريستيان ءدىنىن قابىلداۋعا ماجبۇرلەۋ ءۇشىن پاتشا ۇكىمەتىنىڭ وكىلدەرى كوكشەتاۋعا كەلەدى. شايمەردەن ۇستازى ناۆان حازىرمەن بىرگە وسى زاڭعا قارسى شىعادى. ولار بۇل ساياساتتىڭ دۇرىس ەمەس ەكەنىن جانە يسلامدى ساقتاۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋ كەرەكتىگىن حالىققا ءتۇسىندىرىپ، پاتشا ۇكىمەتىنە قارسى قولحات جينايدى. ناۆان ءحازىر مەن شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلى بۇل ماسەلەدە وزدەرىنە قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى وتىنىشپەن ايماقتىڭ تانىمال تۇلعالارىنا حات جازدى. پاتشا ۇكىمەتىنىڭ كۇدىگىنە ءىلىنىپ، سوڭدارىنان ىزدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ناتيجەسىندە ابايدىڭ ۇيىندە شايمەردەن قوسشىعۇلوۆتىڭ حاتىن تابادى.

"كوكشەتاۋ اۋدانىندا رەسەيدىڭ وتارلىق ساياساتىنا قارسى پاراقشالار تاراتقانى ءۇشىن" دەگەن ايىپپەن 1903 جىلى قاماۋعا الىنىپ، ياكۋتياعا جەر اۋدارىلادى. 1905 جىلىعى رەفوليۋسيا كەزەڭىندە ءا.بوكەيحان مەن م.سەرداليننىڭ قولداۋىمەن وتانعا ورالادى.

1906 جىلى مەملەكەتتىك دۋماعا سايلاۋ وتكىزىلدى. شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلى 94% داۋىس جيناپ، جەڭىسكە جەتتى. ءبىراق، "مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەۋ" دەگەن سىلتاۋمەن، ەسىمى تىركەلمەيدى. ءبىراق بۇل ولقىلىققا قاراماي ەكىنشى مەملەكەتتىك دۋمادا دا ايتارلىقتاي داۋىس جيناپ، قايتادان جەڭىسكە جەتەدى.

ءبارىمىز بىلەتىن سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا شىعىپ تۇرعان "سەركە" گازەتىنە دە قارجىلىق قولداۋ كورسەتكەن. 1917-1919 جىلدارى الاش ۇكىمەتىنىڭ قۇرامىندا بولىپ، ءوزىنىڭ كوز-قاراسىن اشىق جەتكىزە بىلگەن.

1932 جىلى شايمەردەن ماريانوۆكا جەرىندە دۇنيەدەن ءوتتى.

شايمەردەن قوسشىعۇل ۇلىنىڭ ەسىمى ۇزاق ۋاقىت بويى اتالمادى. قازىرگى تاڭدا استانا، كوكشەتاۋ قالالارىندا وسى كىسىنىڭ اتىنداعى كوشەلەر، مەكتەپتەر بار.

ەلزادا دۇيسەن

ۇسىنعان: اقەركە دۇيسەنباي