سىرعا توي: قازاق حالقى قىزدارعا ارناپ قانداي توي وتكىزگەن؟

    اسەل بولات قىزى
    سىرعا توي: قازاق حالقى قىزدارعا ارناپ قانداي توي وتكىزگەن؟ فوتو:

    سىرعا توي – قازاق حالقىنىڭ قىزبەن بايلانىستىرعان سالت-داستۇرلەرىنىڭ ءبىرى. بۇگىندە كەيبىرەۋلەر "سىرعا توي" جانە "سىرعا سالۋ" ۇعىمدارىن شاتاستىرادى. دەگەنمەن، ولاردىڭ ماقساتتارى مەن ماعىناسى ءارتۇرلى. ءبىرىنشىسءى – كىشكەنتاي قىزدىڭ قۇلاعىن تەسىپ، العاش رەت سىرعا كيۋىنە ارنالعان مەرەكە، ەكىنشىسءى – قىزعا قۇدا ءتۇسۋ كەزىندە وتكىزىلەتىن ءراسىم. بۇگىن ءبىز سىرعا توي شىعۋ تەگى، ونىڭ تاربيەلىك ءمانى جانە وسى ەكى ءداستۇردىڭ قالاي ەرەكشەلەنەتىنى تۋرالى سويلەسەتىن بولامىز.

    قازاق داستۇرىندە بالانىڭ ءوسۋى مەن جەتىلۋىنە بايلانىستى كوپتەگەن سالت-داستۇرلەر قالىپتاسقان. ولاردىڭ ءبىرى –  سىرعا توي، قىزدىڭ قۇلاعىن تەسىپ، العاش رەت سىرعا تاعۋ مەرەكەسى.

    "قارا شاڭىراق" ۇلتتىق تاربيە مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى، تاريحشى-ەتنولوگ تۇرار ساتتار قىزىنىڭ ايتۋىنشا، ەجەلگى ۋاقىتتا كەيبىر وتباسىلار بۇل وقيعانى تۋىستارىن جيناپ اتاپ وتكەن. قىزدىڭ قۇلاعىنداعى سىرعالار ونىڭ وسە باستاعانىنىڭ بەلگىسى بولىپ سانالدى.

    سىرعا توي قىزدىڭ تاربيەسىمەن دە بايلانىستى بولدى. اناسى مەن جەڭگە (ۇلكەن تۋىستارىنىڭ ايەلدەرى) العاش رەت سىرعا كيگەن قىزعا قىز بولۋ دەگەندى ءتۇسىندىردى، ونى قولونەرگە، دالدىككە جانە جاقسى تاربيەگە ۇيرەتتى.

    سوندىقتان حالىق: "قىزىمىز سىرعالارمەن بىرگە بولسىن، لايىقتى قىز بولسىن"دەگەن تىلەك ايتتى. وندا قىزدىڭ دەنى ساۋ جانە ادەپتى بولىپ وسكەنىنە دەگەن ىزگى نيەت كورىنىس تاپتى.

    قىزداردىڭ قۇلاعى قاي جاستا تەسىلگەن؟

    قىزدىڭ قۇلاعىن تەسكەن جاسى تۋرالى اقپارات ءارتۇرلى. ادەت-عۇرىپتىڭ كەيبىر سيپاتتامالارىندا بەس جىل دەپ اتالادى، ال جازۋشى جانە ەتنوگراف زەينەپ احمەتوۆا "كۋرەتامىر" كىتابىندا قىزداردىڭ قۇلاعى كوبىنەسە جەتى جاستان باستاپ تەسىلگەنىن تۇسىندىرەدى.

    ونىڭ ايتۋىنشا، وسى كەزدەن باستاپ قىزدىڭ تاربيەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. اناسى مەن جەڭگە وعان كەستە تىگۋ، ويۋ-ورنەك ويۋ جانە باسقا دا قولونەر تۇرلەرىن ۇيرەتتى. وسىلايشا، قۇلاقتى تەسۋ ءراسىمى قىزدىڭ بالالىق شاقتان ەرەسەك جاسقا وتۋىمەن بايلانىستى بولدى.

    ءداستۇردىڭ بۇل تۇرىنە قاتىستى ەتنولوگ تۇرار ساتتار قىزى بىلاي دەپ پىكىر ءبىلدىردى

    "قازاقتىڭ ادەت-عۇرپى ناعىز تاربيە مەكتەبى ەمەس پە؟! ءبىراق جاقىندا قۇرساق شاشۋ، شىلدەحانا، بەسىك توي، تۇساۋكەسەر، ۇل سۇندەتتەۋ، قىزدىڭ قۇلاعىن تەسۋ سياقتى ادەمى داستۇرلەرىمىز وزگەرىسكە ۇشىرادى"، – دەيدى ول.

    ماماننىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە كەيبىر اتا-انالار سۇلۋلىق ءۇشىن نارەستە كەزىندە قىزدىڭ قۇلاعىن تەسەدى. ال تاربيەلىك مانىنە كوبىسى ءمان بەرمەي جاتادى.

    سىرعا سالۋدىڭ قازاق داستۇرىندەگى ءمانى نەدە؟

    قازاقتاردىڭ ءداستۇرلى دۇنيەتانىمىندا سىرعا تەك اشەكەي رەتىندە عانا ەمەس، بەلگىلى ءبىر سيمۆولدىق ءمانى بار زەرگەرلىك بۇيىم رەتىندە دە باعالاندى. حالىق سەنىمدەرىندە التىن مەن كۇمىستەن جاسالعان زەرگەرلىك بۇيىمدار ەرەكشە قاسيەتتەرگە يە بولدى. ونىڭ ىشىندە سىرعالار قىزدى جامان كوزدەن قورعايدى دەگەن تۇسىنىك بار. الايدا، بۇل عىلىمي دالەلدەنگەن قاسيەت ەمەس، حالىقتىق سەنىم.

    سىرعا كيۋ قىزعا دەگەن قۇرمەت پەن ونىڭ بولاشاعىنا دەگەن ىزگى تىلەكتىڭ بەلگىسى رەتىندە دە قابىلداندى. ال ەتنوگرافيالىق زەرتتەۋلەردە زەرگەرلىك بۇيىمدار ادامنىڭ الەۋمەتتىك جانە ادەت-عۇرىپتىق جاعدايىن بەلگىلەۋگە قىزمەت ەتكەنى ايتىلعان.

    قاتىستى تەگتەر :

    قاتىستى ماقالالار