Jýrnalıserdiń kópshiligi sot sergeldeńinen taısaqtap, teris pıǵyldy dinı toptardyń, jalǵan dinı aǵymdar men mısıonerlerdiń jaǵymsyz áreketterin nysanaǵa alyp, áshkereleýden ózderin aýlaq ustaıdy. Sońǵy kezde BAQ uıymdasqan qylmysqa qatysqandardyń qaı dinge jatatynyn surastyryp, oqıǵadan dinı astar izdep áýrege túsetin boldy». Mine, bul sarapshylardyń «búgingi BAQ din taqyrybyn qalaı jazyp júr?» degen saýalǵa bergen baǵasy. Siz munymen kelisesiz be?

Bul pikir Din isteri agenttiginiń Máde­nıetter men dinderdiń halyqaralyq or­talyǵy janyndaǵy Buqaralyq aqparat quraldarynda dinı taqyrypty jarıalaý boıynsha Ádistemelik keńes ótkizgen semınarda aıtyldy. Din taqyrybynda qalam terbep júrgen jýrnalıserge arnalǵan semınar «Qazaqstan – 2050» strategıasyndaǵy din salasyna qatysty basymdyqtardy BAQ-ta jarıalaý ádisteri» taqyrybyna arnalǵan edi. Semınardy Buqaralyq aqparat qural­darynda dinı taqyrypty jarıalaý boıyn­sha ádistemelik keńestiń tóraǵasy Aıdar Ábýov júrgizdi. Bas-aıaǵy eki saǵatty quraǵan basqosýda biraz másele aıtyldy. Mysaly, Dintanýshylar kongresiniń tóraǵasy Ǵarıfolla Esim biz zaıyrly memleket bolǵandyqtan, din memleketten bólingenin, sondyqtan din men memleket arasyndaǵy baılanys zań men dástúr arqyly júretinin tilge tıek etti. «Islam dini qazaq qoǵamynda dástúr arqyly ómir súrip keledi. Bala kezimizde oraza, aýyzashar­dy dástúr dep túsinetinbiz. Ony din dep túsingen joqpyz» dep ádemi áńgime bastaǵan ǵalym ári depýtat meshitterdiń janynan monsha salý kerek degen oı aıtyp, oıymyzdy ári-sári etip tastady. Árıne, ol kisi óz usynysyna saı dáıek kel­tirdi, dese de ózi aıtqan dástúrmen tár­bıelengen bizdiń ata-ájelerimiz monshany haram orynǵa jatqyzatyn. Sondyqtan monsha ataýlyny úıden alystaý jerge salýdy maqul kóretin. Bul da biraz tal­qylaýdy qajet etetin másele sekildi. Odan keıin sóz alǵan Bas redaktorlar klýbynyń jetekshisi Kenjebolat Jol­dybaı búgingi tańda redaksıalardyń bir salaǵa mamandanǵan jýrnalısi ustap turýǵa jaǵdaıy joq ekenin eske saldy. «Jýrnalıserdi din taqyrybyn jazbaıdy dep kinálaýdyń jóni joq. Jýrnalıs bas­shy qaıda jumsaıdy, sonda barady, sony jazady. Al din máselesi turaqty jazylýy úshin ol másele birinshi basshylardyń (bas redaktorlardyń) deńgeıinde sheshilýi tıis» dep Úkimet janynan bas redaktorlar keńesin qurýdy usyndy. «Áziret Sultan» meshitiniń naıb ımamy Baqytjan Ótkelbaev BAQ-taǵy «atyp ketti, shaýyp ketti» degen mazmundaǵy negatıvti aqparattardyń kóptigin synǵa aldy. «Ata-anasyn óltiripti, qaryndasyn zorlapty degen aqparattardy jarıalaý kerek pe? Keńes zamanynda osyndaı aqparattardy taratpaıtyn. Jabýly qazan jabýly kúıinde qalatyn da, jastar ondaı qylmys týraly oılamaıtyn edi. Al búgin sondaı aqparattardy kóp oqyp, kóp estigen soń, adamdar qylmystyq oqı­ǵalarǵa selt etpeıtin boldy» deıdi naıb ımam. Onyń aıtýynsha, «Jaqsy sóz – jarym yrys» demekshi, BAQ-ta adamdy rýhanı baıytatyn materıaldardyń basym bolǵany jón. Din isteri agenttigi Mádenıetter men dinderdiń halyqaralyq ortalyǵy Ha­lyqaralyq yntymaqtastyq bóliminiń bas sarapshysy Amanbek Muqashuly 2009 jylǵy halyq sanaǵyna súıenip, Qazaqstan halqynyń 70,1 paıyzy ıslam dinin, 26,3 paıyzy hrıstıan dinin, 0,1 paıyzy býd­dızmdi, 581 adam ındýızmdi ustanatynyn tilge tıek etti. Halyqtyń 2,8 paıyzy esh­bir dinge senbeıdi. Qazaqtyń 98,3 paıyzy ıslam dinin ustanady. 43 462 qazaq basqa dinde, 98 myńnan astam qazaq eshbir dinge senbeıdi. «Sovettik dáýirmen salys­tyr­ǵanda, elimizde dinge bet burǵandar sany óte kóp. Sondyqtan din taqyryby BAQ-ta keńinen jazylýy kerek. Alaıda buqaralyq aqparat quraldary iri dinı sharalardy qysqa qaıyryp, aqparat retinde ǵana bere salady. Sóıtip, ol sharanyń rýhanı tárbıelik mán-mańyzy ashylmaǵan kúıi qala beredi» deıdi. Aıtqandaı, biz sóz basynda keltirgen sarapshy pikiri Amanbek Muqashulyna tıesili. Alaıda «AYNALINE.KZ » saıtynyń jýrnalısi Ǵabdýl-Ǵazız Esembaev Amanbek Muqashulynyń «Jýrnalıser molda men ımamdardyń sońyna sham alyp tústi» degen pikirimen kelispeıdi. «Jýrnalıs­tıkadaǵy 30 jyldyq qyzmetimde ondaı maqalany kórmeppin. Siz ol derekti qan­daı gazetten alǵanyńyzdy bilmedim. Me­niń pikirimshe, sizder jýrnalısermen jumys isteýden buryn, jýrnalısıkada ne bolyp jatyr degenge nazar aýdarýlaryńyz kerek edi. Qazaqstanda sońǵy ýaqytta 4-5 gazet jabyldy. Birazynyń ornyn ınter­net-gazet pen saıttar basty. Saıtqa kel­sek, onyń gazetten aıyrmasy bar. Saıt­tarǵa dinı saraptamadan góri, «Anandı kele jatyr», «Mádına kúıeýge shyqqaly jatyr» degen materıaldar qyzyq. Sa­lıqaly maqalany oqý úshin saıtqa 100 adam kirse, «Anandı kele jatyr» degen materıaldy oqýǵa 1000 adam kiredi. Qazir jýrnalısıkany sonymen baǵalaıdy. Sondyqtan sizderge aıtar usynysym, saıttarmen jumys isteý kerek. Óz basym Pavlodar men Mańǵystaýdaǵy ekstremıs­terge aqsha aýdarǵan oqıǵaǵa baılanysty maqala jazbaq bolyp, sizderge habarlas­qanymda, bir-birlerińizge siltedińizder, sizder de eshkimnen qo­ryqpaı jumys is­teseńizder eken» dedi Ǵ.Esem­baev.

Halıma BUQARQYZY

"Aıqyn"