Jyl basynda qamaýǵa alynyp, qylmystyq kodekstiń birneshe baby boıynsha aıyp taǵylǵan shymkenttik syra óndirýshi Toqtar Tóleshev isi jaz shyǵa bere saıasılana tústi. Basynda esirtki saýdasyna, uıymdasqan qylmystyq toptarǵa qatysy bar delingen Tóleshevti arnaıy organdar maýsym týysymen memlekettik tóńkeris jasaýǵa daıyndalǵan, eldiń batys óńirindegi jer máselesine qatysty mıtıńini turaqsyzdyq týǵyzý úshin arnaıy josparlady jáne qarjylandyrdy dep aıyptady. Búgin de arnaıy baspasóz máslıhatyn ótkizgen UQK men Bas prokýratýra ókilderi ózderi taǵyp otyrǵan aıypty dáleldeıtin derekter men aıǵaq zattardy jýrnalıser nazaryna usyndy.
Prokýratýra men UQK ókiliniń aıtýynsha, T. Tóleshev turaqsyzdyq týǵyzýdy kózdeıtin narazylyq sharalaryna qatysýshylarǵa 200 AQSH dollarynan aqsha berýge ýáde etken, Atyraýda mıtıń uıymdastyrý úshin T. Aıanov degen azamatqa 100 myń AQSH dollaryn bergen kórinedi. Qylmystyq is saıasılanyp ketti degendi osyndaı málimdemelerge qatysty aıtyp otyrmyz.
Sonymen, Toqtar Tóleshev kim? Qarapaıym kásipker me? Qylmys álemimen tyǵyz baılanysy bar «avtorıtet» pe? Belgili bir saıası ustanymdar men maqsa-múddege ıe qaıratker me? Kásipkerligine eshkim daý aıtpas. Al, qylmys álemine qatysy baryn biraz jurt aıtyp júr. Tóleshev tutqyndaldy degen kezde onyń ómirbaıany, ondaǵy kópke beımálim jaǵdaılar týraly jazǵan bolatynbyz. Ol jazǵandarymyzdyń birazyn UQK ókili búgingi máslıhatta rastapty.
«T. Tóleshevtiń qylmystyq áreketterin quzyrly organdar áý bastan-aq baqylaýǵa ustaǵan. UQK ókiliniń aıtýynsha, shymkenttik kásipker óz qyzmetin esirtki, qarý-jaraq saýdasynan, reıderlik jáne t.b. qylmystardan túsken qarajatpen júzege asyrǵan. T. Tóleshev «Bratskıı krýg» transulttyq qylmystyq qaýymdastyǵynyń qyzmetine belsene aralasyp, osy uıym ókiliniń jumysyn qarjylandyrǵan. Buǵan aıyptalýshynyń «Bratskıı krýg» qaýymdastyǵynyń kóshbasshylarymen birge túsken fotosýretteri dálel bola alady. Tergeýden málim bolǵany, T. Tóleshevtiń kásiporyndarynyń kúzet qyzmetiniń bazasynda baqaıshaǵyna deıin qarýlanǵan uıymdasqan qylmystyq top qurylǵan. Quramynda 90-nan astam áskerı daıyndyqtan ótken sarbazy bolǵan osy top T. Tóleshevtiń tikeleı buıryǵymen adamdardy urlaý, uryp-soǵý, óltirý, qaraqshylyq, bireýdiń múlkin qasaqana joıý sıaqty aýyr jáne asa aýyr qylmystardy júzege asyrady» delingen UQK taratqan málimdemede.
Bir qyzyǵy halyqaralyq qylmys álemindegi yqpaldy tulǵalarmen baılanys ornatty, qylmystyq toptardy qarjylandyrdy delingen T. Tóleshevtiń G. Rahımov degen qylmys áleminiń serkesine 15 mln dollar qaryz bolǵany da aıtylýda. Budan bólek ekinshi deńgeıli birneshe banke qaıtarylýy tıis 200 mln dollardan astam aqsha jáne bar...
Sonymen, qaryzǵa batyp júrip tóńkeris jasamaq bolǵan Tóleshev kim? Kásipker bolǵan soń, iri kólemdegi aqsha aınalymyna qatysy bolǵan soń jaza baspaýy múmkin. Qylmystyq toptarmen esirtki tasymalyna aralaspady dep te aıta almaısyz. Biraq, qylmystyq kodekstiń 15-babymen bir-aq aıyptaıtyndaı ne búldirip qoıdy? Bıznesin tartyp alý kerek bolsa, munsha shýlatpaı-aq, «esirtki satty», «qylmystyq top qurdy» degen aıyptarmen-aq bir jaqty etýge bolar edi ǵoı.
Saıasattanýshy Ázimbaı Ǵalı osy tusta Tóleshevtiń reseılik uıymdarmen baılanysyn nazardan tys qaldyrmaý kerektigin, osy istiń qozǵalýynyń basty sebebi retinde de kúdiktiniń Reseımen baılanysyyn aıtady.
«Tóleshev Qazaqstanda separatızmge, Reseıdiń Qazaqstanǵa basyp kirýine alǵy sharttar jasady dep oılaımyn. Ol qazaqtan shyqqan Strelkov (Ýkraınanyń Donesk oblysyndaǵy separatıster kósemi – red.). bılik ylǵı qatelesip júretin, biraq, bul joly qatelespedi. Separatızm men gıbrıdtik soǵystyń aldyn aldy», - deıdi ol.
Saıasattanýshy Tóleshev isi oıdan qurastyrylmaǵan, onyń shyn máninde memleketke qaýip tóndiretin josparlary bolýy múmkin degenge saıatyn bul oıyn birneshe dáıekpen dáleldeýge tyrysady.
«Birinshiden, Tóleshev orysjandy adam. Reseıdiń memlekettik Dýmasynda Qazaqstanda qazaqtar qazaq tili arqyly orystarǵa qysym kórsetedi dep birneshe ret ekspertızalyq tujyrym jasaǵan, óz áreketteri týraly ıntevúler bergen. Ekinshiden, ol birneshe ret Reseıden tájirıbesi bar desantnıkter toptaryn shaqyryp «oqý-jattyǵý» júrgizgen, sońǵy rette Ońtústik Qazaqstan ólkesinde qyzynyń týǵan kúnine sáıkestirgen, úshinshiden sol jerde araqqa toıǵan orystar men Tóleshev oılaryn, fantazıalaryn, reseıshil kókseýlerin pálendeı jasyrmaǵan. Ony óz kózimen órgen birneshe qazaq narazylyq kórsetip, keıin tıisti organdarǵa habarlaǵan», - deıdi Ázimbaı Ǵalı.
Eldegi quqyqqorǵaý organdarynyń jumys stıli men sot júıesiniń jaǵdaıyn bile tura Tóleshev isiniń núktesin tergeý qoıady, anyq tóreligin sot aıtady deýden aýlaqpyz. Alaıda, osyndaı shýly ister tóńireginde órip júretin beıresmı aqparattar da bul joly joqtyń qasy bolyp otyr. Reseı tarapy da istiń bas kezinde az-maz aqparattyq shabýyl jasaǵanymen, keıin Tóleshevti aqtap alýǵa degen talpynys tanytyp otyrǵan joq. Bir biletinimiz, syra koroli reseılik túrli etnıkalyq, qoǵamdyq, taǵy basqa uıymdardyń músheliginde bolǵan. RF Memlekettik Dýmasynda keńesshilik qyzmet atqarǵan. Aımaqtyq ıntegrasıa (!) týraly birneshe maqala men monografıa avtory. Sondyqtan da óńirlerdiń ıntegrasıasy (birigýi, kirigýi dep túsinseńiz de erkińiz) týraly kitap jazǵan adam, ol oıyn júzege asyrýǵa oqtalmaıdy dep aıta almaımyz.
Aıtpaqshy: Osydan biraz buryn Tóleshov Orta Azıa elderinen Reseıge iri kólemdi esirtki jetkizip, arty shý bolǵan. Bul iske kóz juma qaraǵan, esirtki tasymaldaýshylardy esirtip jibergen Reseıdiń federaldy qyzmetteriniń biraz basshysy jazalanǵan. Tóleshov te sol Reseı basshylyǵynyń tapsyrysy boıynsha qamaýǵa alynǵan degen de aqparat taraǵan edi...
Jomart Abdollauly
