Keıde osy basqa eldiń jigitine turmysqa shyqqan qazaq qyzy týraly aıtyla qalsa jurt birden jamandaıtyny nesi? «Aqsha úshin, materıaldyq baılyqty kózdep ketti» degen sıaqty kinálap, dattap jatady. Men shet elge turmysqa shyqqan qyzdardy kinálamas edim. Óıtkeni, ózim de bolashaqta ekinshi jartymdy shet elden tapsam deımin. Iá solaı. Nege ekenin baıandap bereıin.
Bóten elge, ásirese kapıtalısik memleketke baryp, sonda ómirlik teńin taýyp, qalyp jatqan qyzdardy kinálaýǵa negiz joq, menińshe. Mysaly, men de dúnıe-baılyq qýǵan jan emespin. Eki shet tilin bilemin. Qazaqsham da jetik. Biraq maǵan qazaq ortasynda ómir súrý qıyn sıaqty. Kinálaı kórmeńizder. Baı-qýatty týystarymmen emin-erkin qatynas jasaı almaımyn. Buryn olar turmysy jupyny kezinde kisi sıaqty sóılesetin. Al qazir jaqtyrmaıdy, ózimen baılyǵy teń emesti mensinbeıdi. Tipti esiginen kirgizbeıtinderi bar. Maǵan bizdiń qazirgi qoǵam eseppen ómir súretinderge arnalǵandaı kórinedi. Baı týys kedeı týystyń aldynda kósile maqtanyp, bóskenin kórip, estý janǵa batady.
Men aǵylshyn tiliniń aýdarmashysymyn. Jýyrda bir shet eldikti aýylǵa apardym. Sol jerdegi bir aýqatty qazaq otbasy qonaq etti. Ol úıdiń qarıalary menen qaıta-qaıta "Ózińniń turmysyń jaqsy ma? Materıaldyq jaǵdaıyń jaqsy shyǵar" dep suraı berdi. Shet eldikter bireýdiń turmys jaǵdaıyn sóz etpeıdi, mádenıetsizdik sanalady. Qasymdaǵy azamatty (jasy úlken adam edi) "Zeınetaqyń qansha dollar? Bizdiń teńgege shaqqanda qansha bolady? Balalaryńnyń da tabysy jaqsy shyǵar?" degen tárizdi suraqtarmen mazalaı berdi. Bul dúnıeqońyzdyq pa? Árıne, bul dúnıe-múlikti adam kapıtalynan, adamnyń jeke basynan joǵary qoıý dep bilemin. Adamdy materıaldyq jaǵdaıyna qarap baǵalaıtyn qazaqtar burynǵydan góri qazir kóp sıaqty kórinedi. Álgi qonaqtyń aldynda qatty yńǵaısyzdandym. Eger men qazaq jigitine turmysqa shyqsam, onyń týǵan-týystary da sondaı esepqoı bola ma dep ýaıymdaımyn.
Men ózimniń tilimdi, elimniń tarıhyn, salt-dástúrin qatty qurmetteımin. Negizi óz ana tilimde sóıleımin. Biraq maǵan bul qoǵamǵa sińip ketý qıyn bop tur, ras. Qazirgi qazaq osydan 20 jyl burynǵy qazaqtan basqa sıaqty kórinedi. Álde bul oıym durys emes pe? Bir kezde mektepte muǵalim bop júrgen ortasha turmysty týys apaıymyz qyzy bastyq laýazymyna taǵaıyndalyp, materıaldyq jaǵdaıy kúrt jaqsaryp edi, qarapaıym adamdardy elemeıtin boldy. Tek úıine shaqyryp, shaı berip otyryp, ózderiniń bárinen artyq ekenin kórsetip, maqtanǵany bolmasa. Onyń irgesindegi kedeı qazaqtyń qandaı yńǵaısyz kúıge túsetinin tipti oılamaıdy da. Olarǵa kómektespeıdi de.
Al shet eldiń kapıtalısik qoǵamynda bundaı bólip-jarý joq ekenin kórip júrmiz. Mysaly, eýropalyqtar, qaıda júrse de qarapaıym. Baı-kedeı dep bólip jarmaıdy. Óziniń shynaıy qalpynan aınymaǵan.
Sonymen eger men qazaqqa kúıeýge shyqsam, onyń týystary meniń týystarymmen materıaldyq jaǵynan básekeles bola ma dep oılaımyn. Sen dúnıe-múlik, qyzmet turǵysynan asyp tursań qurmettep, qarapaıym adam bolsań birden mensinbeı shyǵa ma dep qorqamyn. Mysaly, qudalyqtyń ózi qandaı dúnıe jarys deseńizshi!
Byltyr bir tanysymnyń 19 jasar qyzy 24-tegi zańger jigitke turmysqa shyqty. Bir aı ótpeı jatyp, qyzdyń jaǵy qaıta-qaıta baryp, qazan-oshaǵyna aralasyp júrip, ekeýin ajyratty. Máseleniń bári jigittiń óte aýqatty emestiginde. Ol kedeı de emes. Biraq jalaqysy ortasha, ata-anasynyń da tabysy joǵary emes. Nesıege toı jasady. Eki bólmeli páterde jigit ata-anasymen jáne bir inisimen birge turatyn. Óte kórikti, symbatty, aqkóńil jigit edi. Qyzdyń anasy onyń as ta tók tabysty bolmaǵany úshin ajyratyp jiberdi. Álgi jigitti ishteı aıadym da.
Aýylǵa barsań, qandaı jıyn bolsa da bireýdiń laýazymdy qyzmetin, dúnıe-múlkin ǵana sóz qylady. Joǵary kreslo ıelerin tórge otyrǵyzyp qurmetteıdi de, kezinde syıly, al búgin qartaıyp, zeınetker bop qalǵan, ul-qyzy úlken qyzmetker emes kisilerdi tómen otyrǵyzatynyn da baıqaısyń keıde. İshteı yzalanasyń. Sonda adamnyń qadir-qasıeti onyń aqshasymen ólshene me? Amal ne?! Tóńiregime qarasam, baı týys kedeı týystyń úıin tartyp alǵan jaǵdaılardy da kóresiń. Keıde oılaımyn, bizdiń qoǵamda tirshilik etý úshin myqty júıke kerek-aý dep. Meniń júıkem myqty emes. Jan-dúnıem óte álsiz. Bireýdiń bireýdi basynǵanyn, quldanyp paıdalanǵanyn kórsem jan-dúnıem ezilip ketedi. Sondyqtan eshkimniń dúnıe-múlkin sóz qylmaıtyn, adamdardy alalamaıtyn shet eldiń bir jigitimen bas qossam dep oılaımyn. Biraq bundaǵy týystarymdy qaldyrmaı, kómekke zárý otbasylarǵa kómektesemin.
Aıjan
Almaty qalasy
