Bir rette Logoterapıany tanystyryp, bir jıynda otyrǵanbyz. Shara bitýge taıaý qalǵan. Bir jigit qol kóterip:
- Suraǵym bar, Sáke, qoısam bola ma? - dedi. 
- Qoıyńyz, - dedim. Ol: 
- Sáke, myna kitapty aýdardyq dep jatsyz. Onyńyz durys árıne. Biraq endi bul qansha degenmen evreıdiń jazǵan kitaby. 
- Al, ne bopty sóıtse? - dep sózin bólip jiberdim. 
- Eshteńe bolǵan joq. Jáı, aıtpaǵym ózimizde osyndaı kitap qashan bolady degenim ǵoı. 
- Naqty? Qandaı kitapty aıtyp otyrsyń ózimizdiń dep? 
- Endi qashanǵy bireýden kóshirip aýdaramyz? Ózimizde de bar ǵoı ondaı 
oıshyl ǵulamalar. Mysaly Abaı, Shákárim, Máshhúr bar. Solardan nege qurap almaımyz dım da. 
- Ol isti jasap qoıdyq qoı. Mine, qolymda tur ǵoı sen qalaǵan kitap. Abaıyń da, Shákárimiń de, Iassaýıiń de osynda aralasyp birge júr. Budan artyq ne kerek?
- Joq, siz negizgi ıdeıany Frankldan alyp, qazaq oıshyldaryn soǵan salystyrma retinde bergensiz ǵoı. Oǵan daýym joq. Tek bireýden almaı-aq taza ózimizdiń qazaqtyń ilimi qashan bolady degenim ǵoı. Sondaı etip, taza ulttyq qundylyqpen kitap quraý oıyńyzda joq pa? - dedi ol. Jınalaǵan áleýmet demin ishine tartyp, «Shánjarhan bu suraqqa ne der eken?» degendeı meni eki kózderimen túırep tur. 
- Baýyrym, beri qara, - dedim daýsymdy nyǵyzdap. – Meniń shet elde turatyn bir dosym bar. Sol habarlasqan saıyn «Oý, Sáke, qalaısyz? El qalaı? Ne boldy ulttyq qundylyqtaryńdy jınap boldyńdar ma?» dep kúlip amandasady. Sol jigit bir rette «Sáke, «Ulttyq Qundylyq» degen qate uǵym. Shyndyǵynda ulttyq qundylyq degen bolmaıdy. Álemde jalpy adamzattyq qundylyq qana bar. Qundylyq ataýly transendentti álemde kúlli adamzatqa ortaq! Qaı eldiń eren tulǵasy ǵaıyp álemge rýhanı qýatpen samǵap, násip bolǵan qundylyqty kóńildiń kózimen ilip túsip, ana tilinde sóıletse: ol - sol eldiń ulttyq qundylyǵyna aınalady! Al, «ultymnyń jeke dara qundylyǵyn tutynamyn» dep oqshaýlanyp otyra berse, ızolásıada tot basyp shirip ketedi. Mysaly rezervasıadaǵy úndister sıaqty. Ondaı adam órkenıettiń kóshine ilese almaıdy. Sondyqtan múmkin bolsa basqanyń jaqsy eńbegin bótensimeı ana tilińizge aýdara berińiz» dedi. Mine, kórdiń be, baýyrym, báleniń bári basqanyń qundylyǵyn ózińe beıimdeı almaı taqyrǵa otyrǵanda bastalady. Sondyqtan zıaly adam «ne istesem adamzattyq qundylyqty ana tilimde sóıletemin?» dep basyn qatyrýǵa mindetti. Sizder osy shyndyqty moıyndaısyzdar ma? - dedim otyrǵan áleýmetti kózben sholyp. Olar únsiz ǵana bas ızedi. Bir-ekeýi ǵana «Iá, ras. Qundylyq obektıvti bolady» dep erinderin jybyrlatty. Áleýmetti yrqyma baǵyndyryp alǵan soń ary qaraı syrǵı berdim. Sondaǵy aıtpaǵymyz mynaý edi. 
Logoterapıa 20-shy ǵasyrda Venada nemis tilindi jazyldy. Avtory - Vıktor Frankl. Ulty evreı, dini ıýdeı. Ol tereń oıdyń qýatymen, transendentti álemdegi MÁN degen qundylyqty kóńildiń kózimen qaqshyp alǵan iri oıshyl. Qundylyqty kókirekke túıdi de, ony nemis tilinde sóıletti. Bul eńbek 40-tan asa álem tilderine aýdaryldy. 2016 jyly ony qazaq tiline aýdardyq. Qazaqsha shyqqan kúnnen bastap, ol Qazaqstannyń ulttyq baılyǵyna aınaldy. Endi bir de bir avstrıalyq nemese evreı azamaty: «Bul bizdiń ulttyq qundylyǵymyz. Ony bizden aldyńdar» dep daýlaı almaıdy. Daýlasa, oǵan «Basty qatyrmaı ári júr. Bul qazaqtyń ulttyq qundylyǵy. Sebebi kitap qazaq tilinde sóılep tur» deımiz. Nemese bylaı bolsyn delik. Bir qazaq «Logoterapıa nemese ómirge qushtarlyq» kitabymen Venaǵa baryp: «Ýa, Avstrıa juraǵaty, men senderge Avstrıanyń rýhanı baılyǵy sanalatyn Logoterapıa eńbegin Qazaqstannan alyp keldim» dep jar salsa, ony el qalaı qabyldar edi? Álbette Avstrıa halqy «Áı, ápende qazaq, aıtasyń-aý sen de. Bul bizdiń emes, Qazaqstannyń baılyǵy. Ony bu jaqta kim túsinedi? Bizge onyń keregi joq. Biz Logoterapıany nemis tilinde oqımyz. Eńbekti qazaq jigitteri qazaqy túsinikke oraılastyryp jańasha quraǵan. Sondyqtan bul ózderińniń ulttyq qundylyqtaryń bolyp tabylady. Kitapty qor qylmaı tezirek Alash uldaryna aparyp ber» der edi. Bul pikirdi qosymsha mynadaı mysalmen bekitemiz. Abaı óleńi fransýz tiline aýdaryldy delik. Sol zamattan bastap Abaı óleńderi Fransıa jurtynyń rýhanı baılyǵy sanalady. Bir qazaq «bul bizdiń qazyna. Bizden ketken» dep elge alyp kelse, eńbekti eshkim de oqymas edi. Qazaqshasyn túpnusqada oqıtyn qazaqqa Abaı óleńiniń fransýzshasy ne kerek? Endi bireý: «Ulttyq qundylyq bar. Mysaly qazaqtyń án, kúı, jyry taza ulttyq qundylyq» - dep ýáj aıtýy múmkin. Biz shartty túrde ǵana solaı deımiz. Eger Berlınniń ıakı Londonnyń sımfonıalyq orkestri Qurmanǵazy kúılerin notaǵa túsirip, repertýaryna qossa, qazaq kúıleri sol eldiń mádenı baılyǵy bop shyǵa keledi. Týra sol sıaqty Almaty men Astanada shyrqalatyn batystyń klasıkalyq áýenderi Qazaqstan jurtynyń qazynasy sanalady. Sondyqtan «Oıbaı, nemis jurty qazaqtyń qazy-qartasyn patenttep alypty» dep alańdaýdyń qajeti joq. Qazy men qarta nemiske unasa ıemdene beredi. 
 Endi áńgime myna tarapqa aýady. Qazaq jastary qarabaıyr ultshyldyq sheńgelinen nelikten shyǵa almaı qaldy? Alǵa qaraı umtylyp, álemdik kóshke ilesýdiń ornyna nelikten kótkenshektep keri ketti? SSSR-diń kezinde qazaq azamattary álemge ortaq rýhanı, mádenı hám ádebı jaýharlardy bótensimeı ana tiline tez aýdaryp alatyn. Endi SSSR tarap, shekara ashylyp, ınternet álemdik órkenıetke keńinen jol ashqanda «tek ulttyq qundylyq tutynamyn» deıtin nadandyq qaıdan shyqty? Ony túsiný úshin Frankldyń «Konslagerdegi Psıholog» degen eńbegin oqý kerek. Osyǵan qatysty mańyzdy mátindi kitaptan alyp, úzindi bereıin. Sosyn kartına anyq bolady. Frankl konslagerdegi tutqyndardyń psıhologıalyq ahýalyn bylaısha sıpattaıdy. 
«Konslagerge qamalǵan tutqyndy taǵy bir oı jegideı jeıdi. Ol – belgisizdik. Endigi jaıynyń ne bolaryna emes, azattyqqa shyǵatyn ýaqytyna qatysty belgisizdik. Qamaýda neshe jyl jataryn boljaı almaıdy. Beıne bir máńgilikke qamalǵandaı mıy aınalyp qalady. Bizben salystyrǵanda belgili merzimge sottalǵan qylmyskerdiń jaǵdaıy toıǵa barǵandaı edi. Olar neshe jylǵa sottalsa da, shyǵatyn kúnin bilip, sanap, oısha daıyndalyp otyrady. Al bizdi 24 saǵat boıyna «Qashan shyǵamyz? Myna tozaq neshe jylǵa sozylady?» degen suraqtar júndeı tútetin. Sebebi jaýaby joq! Kóbi myna máselede menimen kelisedi. Lagerde psıhologıaǵa aýyr salmaq salǵan faktor – jaýaptyń joqtyǵy! Ómiri bitpeıtin bir ósek kún saıyn taralady. «Áne-mine shyǵamyz. Mine-mine erteń-aq azapty kúnder artta qalady. Shyǵýǵa sanaýly kúnder qaldy» degen alyp-qashty áńgimeler sharshatty. Talaıdyń jigerin qum qyldy. Tipti turmastaı etip, ezip tastaıtyn. Shyǵatyn kúnniń beımálim bolýy máńgilikke qamalǵandaı qorqynyshty sezimge shyrmady. Mılary shatysyp, shyǵatyn kúndi esepteı almaı azap shekti. Kele-kele olarǵa tiken symnyń arǵy betinde bóten álem bardaı kórindi. O jaqtan bireýdi kórse, jat planetalyq sıaqty qabyldaıtyn. Ózi sol álemnen bólinip qalǵandaı kúı keshetin. Arǵy jaqtaǵy adam beıne bir o dúnıeden tirilip kelgen árýaqtaı kórinetin. Merzimnen shatasýdyń zıany mynada: tutqynda keleshek týraly túsinik joıylady. Bir tanysym: «Kolonnanyń ishinde kele jatqanda quddy bir tabytymnyń sońynan kele jatqandaı kúı keshemin», – dedi. Lagerdegi ýaqyt qysymynyń kúshtiligi sonsha:keleshek ýaqyt joq sıaqty kórinedi. Beıne bir tek ótken shaqta ómir súrgendeı kúıge túsedi. Ózin árýaq sıaqty sezinedi. Báriniń oıy ótken oqıǵalarǵa jabysyp, qatty da qaldy. Ýaqyt máselesin nazarǵa alǵanda, mynadaı nárseni baıqaısyń. Adam ýaqyttyq ólshemge táýeldi. Osy ólshem kúıregende tirshilik shytynaıdy. Sana bolashaqtaǵy bir ýaqytqa bekimeı, ómir súre almaıdy. Nıet etken isin qaı kúni qolǵa alaryn ilkiden belgileıdi. Sosyn baryp talpynady. Mysaly, metal synyǵynyń magnıtke tartylǵany sıaqty. Osy tártip buzylǵanda pende bolashaqqa bara almaı ótken shaqqa eriksiz baılanady. Ýaqytqa eseptegen jospary kúıreıdi. Mejeli ýaqytty qıyp ótkende oqıǵanyń bolǵanyn anyq sezinetin. Endi onyń biri joq. Ol az bolǵandaı dańǵyrlaǵan qýys sezim lezde kóńildi bılep alady. Ózińdi maǵynasyz tirshilik ıesi sezinip, ishki dúnıeńde ýildep daýyl soǵyp turǵandaı. Nemese túbi joq tuńǵıyqqa batyp bara jatasyń. Mundaı sezim jumyssyz janda jıi kezdesedi. Jumyssyz qalǵan adam toqtap qalǵan ýaqyttyń ishinde qamalǵandaı kúı keshedi. Ýaqytqa eseptelgen jospary kúıreıdi. Biz bir zamanda jumyssyz qalǵan shahterlardy teksergenbiz. Sol kezde dál osyndaı aýrýlar anyqtalǵan edi. 
Latynnyń «finis» sózi «sońy» jáne «maqsat» degendi bildiredi. Adam ómirdegi ýaqytsha júrisiniń aıaqtalar sońǵy núktesin kóre almasa, aldyna maqsat qoıa almaıdy. Maqsat-murat qoıylmasa, ómirdiń máni men mazmuny ǵaıyp bolady. Taban tireıtin sońǵy núkteni aıqyn kórip, bir maqsatqa umtylǵanda tutqyndarǵa aýadaı qajet rýhanı tirek ýaqytsha bolsa da tabylady. Dál osy rýhanı tirek ony áleýmettik ortanyń soqqysynan qulatpaı ustap turady. Kimde-kim bir isti oıǵa alyp, ýaqytyn belgilep almasa, ishteı quldyrap, tozyp ketýge beıim. Rýhanı tirektiń joqtyǵynan ishteı kúıreý sezimi tutqyn úshin qaýipti apat boldy. Lagerde jıi bolatyn bul qorqynyshty qubylysty jaqsy biledi. İshki tiregi synǵandar tez kúırep, az kúnde ajalǵa jem bolady. Ádette bylaı bastalady: kúıregen adam jumysqa shyqpaı, jýynbaı, tamaqqa da barmaı jata beredi. Eskertý, qoqan-loqqy ony qozǵalta almaıtyn. Jazalaý túrleri de túk áser etpeıdi. Taıaq jep jata beredi. Úlken-kishi dáretine bylǵanyp, túńilip jatqan adamnyń ajaly taqady degen sóz. Tutqynnyń keýdesine, sońy joq sezim bekinip alyp shyqpaı qoıǵanda osyndaı qaýipti kóńil kúı janǵa jabysady»
Taqyryp ashyla túsý úshin taǵy bir mysal bereıik. Ádette, «Otbasy hrestomatıasyn» jazǵanda bylaı bolady. Bizdiń komanda jyldyń basynda bir jobany bekitedi. Shamamen osy ýaqytta jazyp bitemiz dep jobalaımyz. Mı sol ýaqytty sart etkizip sanada fıksasıa jasaıdy. Merzim taqaǵan saıyn mı: «Kitap qashan shyǵady? Tezdetip shyǵarsańdarshy. Men shatysa bastadym. Fıksasıa jasalǵan oqıǵa nege bolmaı jatyr?» dep beısanaly túrde sıgnal jiberip mazańdy alady. Aqyry kitapty baspaǵa ótkizip, bir kúni úıińe qaıtasyń. Mı ýaqytsha tynyshtalyp jańalyq kútip jatady. Bir kúni Polıgraf kombınattan hatshy qyz telefon tolǵap: «Jigitter, kitaptaryń daıyn. Erteń kelip artyp alyp ketińder» deıdi. Sol kezde 10 aıdan beri bekitilgen oqıǵany boldyra almaı, tolǵatyp turǵan júkti mı EIFORIANY tula boıyńa burq etkizip shashyp jiberedi. Shattyqtan búkil deneń balqyp, kádimgideı eltip qalasyń. Birneshe kún uıyqtaı almaı, aıaǵyń jerge tımeı, qýanyshtan jetinshi qatta qalyqtap júresiń. Frankldyń aıtyp otyrǵany sol. Bundaı sezim barlyq tvorchestvo adamyna tanys. Adam aldyna maqsat-murat qoımasa mıy shatysady. Bálkim aljyp qalady. Keleshektiń maqsat-muraty anyqtalmasa, mı ótken shaqqa ótýge májbúr bolady. Odan soń avtomatty túrde tek ótken zamanda bolǵan oqıǵalardy eske salyp, sodan qýat alyp, aqyrynda adamdy tiri árýaqqa aınaldyrady. Qazir nevrozdyń mundaı erekshe túri Qazaqstandy jappaı jaılady. Nege deısiz ǵoı. Sebebi bylaı. Qazaqstan jurty sońǵy on jylda bolashaǵy bulyńǵyr, shegi joq ýaqyt aımaǵyna myqtap qamaldy. Eldegi 10 mıllıon qazaq etnosy moıyndaryn qalaı sozsa da keleshegin kóre almaı mezi boldy. Tap qazir Qazaq jurtynyń mıy bolashaqqa maqsat qoıa almaıdy. Qoımaǵan soń sanada eshqandaı fıksasıa jasalmaıdy. Naqty faktige nazar aýdaryńyz. 25 jylda Qazaq tili sol kúıi memlekettik tilge aınalmady. 2010 jyly memleket qazaq tiline tolyq ótip bolady degen. Ol ýáde jaıyna qaldy. 2030 degen strategıa bolǵan. Ol 2050-ge shegerildi. Esi durys el onyń mánisin birden túsindi. «El mejesi – elý el» degen urannyń úni óshkeli qaı zaman. Tipti «oryssha hatqa qazaqsha jaýap bergen adam jazaǵa tartylsyn» degen qatań eskertý aldy. Endi qazaq tiliniń buǵanasy qataıatyn kún belgisiz. Ekonomıka sol kúıi turaqtamaı keri ketti. Teńgeniń qaı shekke deıin qunsyzdanary álige deıin beımálim. Toqyrap tozyp bara jatqan ilim-bilim júıesi men kúırep bitýge aınalǵan densaýlyq salasy qurdymǵa tolyq jutylyp bolǵan joq. Qashan jáne qaıda baryp toqtary ázirge belgisiz. Mádenı salanyń da mıy aınalyp ketti. (Mınıstrdiń qoly tımeıdi. Ol bir boıjetkenmen sottasam dep qujattardyń kopıasyn jınap júrgen) Din salasy da solaı. Salafızmge sol kúıi tyıym salynbady. Onyń sońy nemen tynaryn eshkim boljaı almaıdy. Jemqorlyqtyń qoǵamdy shyrmaýy shapshań júrip jatyr. Onyń da toqtaıtyn sońǵy núktesin aqylmen boljaý múmkin emes. Bıliktiń qashan jáne kimge aýysatyny týraly tyrs etken aqparat joq. Eń surqıa, eń zymıan, eń jytqyr degen agentterdiń ózi Qazaq Bıliginiń kelesi ıesin sol kúıi anyqtaı almady. Osy belgisizdik faktorynyń bári jınalyp kelip, qazaq jurtyn sońǵy on jylda tiri árýaqqa aınaldyrdy. Bolashaqty boljaı almaı dińkelegen qazaqtar ótken shaqqa qalaı ótip ketkenderin baıqamaı qaldy. Sebebi mı avtomatty túrde ózine tán mehanızmmen barlyq oqıǵany artqa laqtyrdy. Ony mynadan-aq bilemiz. Kez kelgen qazaq tilindegi buqaralyq aqparat quralyn ashyp qalsań, tek ótken shaq týraly tolǵap otyrady. 1937 jylǵy atylyp ketken zıaly jurtty jappaı turaqty túrde joqtaý ádetke aınaldy. Árıne, olardyń ómirin, isin tarıhshylar zertteı beredi. Ol qalypty qubylys. Ókinishke oraı búkil buqara sol jyldarǵa jabysyp aldy. Solaı etpeske sharasy da joq. Sebebi zıaly elıtanyń jańa legin tárbıelep shyǵýdan úmit joq. Sharasyz jurt atylyp ketken arystaryn aınalyp kep joqtaı beredi. Endigi jurttyń bir parasy Kenesarynyń basyn izdep júr. Taǵy bir top Keıki batyrdyń basyn ákelýmen jumystandy. Batyrlardyń bas súıegi ákelinse beıne bir bolashaq ózinen ózi rettelip, qazaq jurty dúr silkinetindeı seziledi. Ótkende Keıki batyrdyń basyn ákeldi. Biraq eshteńe ózgermedi. El jańalyq retinde oqydy da qoıdyq. Shynymen de elge BAS ákelý tıimdi bolsa, marumnyń emes, tiri qazaqtyń basyn ákelgen durys shyǵar. Mysaly jazýshy Muhtar Maǵýınniń basy, energetık Muhtar Jákishovtyń basy, ǵalym Saıat Ybyraıdyń basy, saıasatshy Jaqıanovtyń basy taǵy basqa altyn basty adamdardyń uzyn-sonar tizimin aıta berýge bolady. 
 21 ǵasyrdyń jańalyǵyn qarsylap alýǵa dinshil jastardyń kóbiniń júrekteri shydas bermedi. Kóbi: «Salafızmge oralaıyq. «Salaf» sózinen qorqýdyń qajeti joq. Ol «alǵashqylar» degen maǵynany beredi. Jetinshi ǵasyrdaǵy alǵashqy sahabalar sıaqty ımanǵa myqty bolsaq, qoǵam kórkeıedi» - dep ótken shaqtyń ıllúzıasyna birden berildi. Dinniń qýatymen salaýatty qoǵam qura alatyn qýatynyń baryna ózge turmaq ózderi de senbeıdi. Bolashaqty ıgere almaıtyny anyq kórinedi. Negizi bolashaqty ıgerip, jańa zamannyń kez kelgen problemasyn ıgeretin tulǵalar dinı taraptan qalyptasyp shyǵýy kerek edi. Masqara bolǵanda dinshilder birinshi bolyp ótken shaqqa ótip ketti ǵoı. Tarıhty barlasańyz bolashaǵynan jaryq kóre almaı ótken zamannyń qarańǵy qýysyna qashqan nadan qaýymdy paıǵambar dinniń shyraǵymen jaryqqa qaraı súırep, keleshekterin órkenıetke jalǵap bergen edi. Osyǵan qarap-aq paıǵambardyń ótken zamandy retteýshi emes, bolashaqty aıshyqtap anyqtaýshy rýhanı tulǵa ekenin túsinýge bolady. Muhambet paıǵambar orta ǵasyrda bolashaqtyń nyǵmetin musylman úmbetine jyǵyp bergen qas batyrdyń ózi emes pe?! Al bizdegi paıǵambar úmbeti qoǵamdy alǵa qaraı qamshylaýdyń ornyna, artqa qaraı súırep ketti. Sebebi túsinikti. Saýatsyz tobyrǵa keleshek ámanda qorqynyshty kórinedi. Kelesheginen jaryq kóre almaǵan soń olar da tirideı árýaqtar álemine qadam basty.
Osyndaı kedergiler qazaq jurtyn rýhanı qyltamaq qyldy. Óńeshinen rýhanı as ótpeıdi. Ótken zamandaǵy batyr atalaryn eske alyp jata bergisi keledi. Osy kesel bizdi keleshekke talpyna almaıtyn mesheý ultqa aınaldyrdy. Jalyndy jastyń ózi bóten eldiń jaqsy óneri men ǵylymyn ıgerýden qorqady. Ol qorqaqtyǵyn «Bul qazaqtiki emes qoı. Men saf taza ulttyq qundylyq tutynamyn» degen syltaýmen aqtap alady. Al dinshilder bolsa: «Oıbaı, Frankl evreı eken. Kitabyn oqysaq ıýdeı bop ketemiz. Logoterapıa oqymaımyz. Biz taza din tutynýshy sýper jamaǵatpyz. Týra jolda júrgen haq momyndarmyz» dep jany qalmaı jańalyqtan qorqady. Biraq bir qyzyǵy: - qolyndaǵy búkil tehnıkasyn evreıdiń ǵalymdary jasap bergen! Búkil ǵylym bilimge qatysty oqýlyǵyn evreı ǵalymdary júıelep bergen. Jandarym-aý, qaıda qashyp qutylamyz, qaıda? Qundylyq degen ortaq qoı, ortaq! 
Bul tolǵamdar Frankldyń «Doktor ı Dýsha» kitabyn oqyǵan soń týdy. Frankl ol týraly búı depti:
«Takım obrazom, chelovek, prınadlejashıı k dannoı nasıı, ochevıdno, ne ımeet tem samym nı vıny, nı zaslýgı. Ego vına nachalas by tolko v tom slýchae, naprımer, kogda on ne kúltıvıroval by v sebe spesıalnye talanty dannoı nasıı, ılı ne sodeıstvoval by razvıtıý nasıonalnyh kúltýrnyh sennosteı; v to vremá kak on ımel by zaslýgı eslı by on preodoleval v sebe opredelennye harakterologıcheskıe slabostı svoeı nasıı v prosese soznatelnogo samoobrazovanıa. I, odnako, skol mnogo lúdeı vpadaet v oshıbký ıspolzýıa nedostatkı svoeı nasıı dlá opravdanıa svoıh sobstvennyh nedostatkov»
«Oryssha uqpaımyn. Ne dep jatyr?» deıtin oqyrmanǵa maǵynalyq aýdarma jasaımyz. «Adam qaı ulttyń ókili bop týsa da másele emes. Ultyna qarap pendeni kemsitýge de ulyqtaýǵa da bolmaıdy. Adamnyń kinásy myna aradan bastalady. Iaǵnı eger ol ultynyń qanynda bar talantty ón boıynda damytpasa jáne áreketsiz kúıge túsip, ultynyń mádenı qundylyǵyn damytpaı qyryq syltaý aıtyp jatyp alsa, sol kezde ǵana kináli sanalady. Al, eger sanaly túrde ózin damytyp, jetildirý prosesinde ultynyń kem ketigin toltyryp, nashar tarapyn tolyqtyrsa: ol adam qurmetke laıyq bolady. Kóp pendeni osy tusta qara basady. Olar ultynyń kemdigin syltaý qylyp, jeke basynyń mesheýligin aqtap alýǵa tyrysady» 
Budan shyǵatyn qortyndy – mynaý! «Qazaqtyń jaýy qazaq. Qazaq deseń ózińe tıedi. Shyny kerek, bizdiń halyq jalqaý ǵoı. Qazaqtar bastyq bolǵandy jaqsy kóredi» degen sıaqty kózqarasty Logoterapıanyń kúshimen qıratýǵa bolady. Qıratpasaq jalqaý jigitter paryqsyz pikirlerden qýat alyp, ilim-bilim ıgermeı, damymaı, ózgermeı júre beredi. Shyndyǵynda kózi ashyq, kez kelgen qazaq azamaty ózin damytý arqyly etnostyń kemshin tusyn jaqsylyqpen jamaı alady. Báleniń bári memlekettik dárejede bekitilgen máńgilik maqsat pen asyl murattyń joqtyǵynan bastaldy ǵoı. Mysaly meniń mıym 2050-ge eshqandaı oqıǵany fıksasıa jasamady. Sebebi senbeıdi. Sený óte qaýipti. Qalaısha deısiz ǵoı. Sebebi ótirik ýáde, jalǵan joba adamdy týra maǵynasynda óltirip jiberedi. Ol týraly Logoterapıa kitabynda búı dep jazady. Úzindi oqyp kórińiz. 
«Tutqynnyń keýdesine, sońy joq sezim bekinip alyp shyqpaı qoıǵanda osyndaı qaýipti kóńil kúı janǵa jabysady. Mine, sizge naqty mysaly. 1945 jyldyń naýryzynda bir joldasym qyzyq áńgime aıtty. Ol 1945 jyldyń aqpanynda tús kóredi. Túsinde jaqsy is kóredi. Ǵaıyptan bir daýys kelip: «Ne bilgiń keledi, bárin sura. Jaýabyn beremin», – depti. Ol: «Soǵys qashan bitedi?» – deıdi. Daýys: «1945 jyldyń 30 naýryzy bitedi», – dep nyq jaýap bergen. 30 naýryz boldy. Eshteńe ózgermedi. Aıany aqıqatqa aınalmady. Ol 29 naýryz kúni túnde bezgekten sandyraqtaı bastady. 30 naýryz kúni esinen tandy. 31-ine qaraǵan tańda súzekten (tıften) úzildi. Ol úshin soǵys shynymen de 30 naýryzda aıaqtaldy. Medısına turǵysynan da oı jiberip, onyń túbine ne jetkenin anyq aıta alamyz. Úmit úzilgende qaıraty men kúresker ımýnıteti kúrt úzildi. Osy kezde buǵyp jatqan búkil ınfeksıa aýrýǵa bas saldy. Bul tujyrymmen basqa da dárigerler kelisedi. Lagerdegi bir dáriger birde mynadaı oqıǵa aıtty: onyń lagerinde «1944 jańa jylda Qudaı qalasa úıde bolamyz» degen alyp-qashpa áńgime taraǵan. Soǵan sengender shabyttanyp sala bergen. 1944-tiń jańa jyly da kelgen. Ózgergen eshteńe joq. Sońy nege aparyp soqty dep oılaısyz? Rojdestvo men jańa jyl merekesiniń arasynda tutqyndar shybyndaı qyrylǵan»
2030 jyly bárimiz shybyndaı qyrylyp qalmaıyq. Osy bastan saqtaný kerek-aq... 
Endi oıtúıin jasaıyq. Jigitter men qyzdar, áńgimeniń ashyǵy mynaý. Sizder men bizge Qazaq Úkimeti jýyq arada jarqyn keleshekti anyqtap bermeıdi. Olardyń oıynda ondaı jospar joq ta jáne bolmaıdy da. Ol jaqtaǵy saıası elıta basqa nársemen áýre bop júr. Aqordaǵa qarap aýzyńdy ashyp otyra berseń, ótken shaqta ǵana ómir súretin tiri árýaqqa aınalyp ketesiń. Sondyqtan ómirińniń MÁNİN óziń anyqtap, arman-muratyńdy osy bastan óziń bekit. Qol jetpeıtin bıik arman men ǵaryshtyq mańyzy bar Uly Mánge qol sozyp úıren. Árýaqtar áleminen ózińdi súırep shyqpasań syrttan kómek kelmeıdi. Jap jas bola tura óli adamnyń ómirin súrý ne degen masqara?! Ne bolmasa bir birimizge tireý bolyp, bir birimizdi baýyr sanap járdem qolyn sozyp qana kúneltemiz. Basqa jol joq. Basqa joldy biletin kemeńger kisiler bolsa, taǵy da tarqatyp jazsynshy. Meniń de mıym búkil sanamdy ótken shaqqa laqtyryp jiberýdiń az-aq aldynda tur.