Qamshy aqparattyq agenttigi informburo.kz saıtynda jarıalanǵan «Jazda EKSPO. Al astanalyqtar men qala qonaqtary áli shyrsha túbin "sýaryp" júr» materıaldy oqyrman nazaryna usynýdy jón sanady. Kóshe tazalyǵyn saqtap júrgen azamattarǵa murnyn shúıirip qaraıtyn, óziniń qoqysyn artynan jınamaıtyndar birneshe keıipkerdiń oqıǵasyn oqı otyryp, táýbelerine keledi dep oılaımyz.

29 sáýirde Astanada jalpyqalalyq senbilik ótedi. Elorda kóshelerin tazalyp júrgen kimder? Kóshe sypyrýshylardyń eńbegin qadirlep júrmiz be?

Sypyrýshynyń jumysy ońaı emes. Tazalyq degen qoqys pen shańdy burqyratyp bir jerden ekinshi orynǵa kóshirý emes, uqypty ári ádemi sypyrýdyń ózi – óner.

Satanov Boranbektiń jasy 53-te, úshinshi top múgedegi. Aıaǵyn syltı basyp, kóshe boıynda jáshigin súıretip, qoqys jınap júrgenine 17 jyl boldy. Bir ul, bir qyzy bar.

Alǵys kóp estımin...

Múgedektigine alatyn 24 myń teńge tólemaqysy nege jetsin. Sondyqtan kóshe sypyryp, nápaqasyn aıyrady. Onyń ústine áıeli de aýyr jumysqa jaramaıdy.

"Qyzym kolejde aqyly oqıdy. Áıelimniń bir búıregi joq, úıde otyrady. Al meniń zeınetaqym bárine jete bermeıdi. Jumysym ózime unaıdy, kóndigip aldym. Ótken-ketken adamdardan alǵys kóp estımiz. Ásirese úlken kisiler aıtyp jatady", – deıdi ol.

– Kúnde tańǵy jetiden keshki jetige deıin daladamyz. Damyl joq. Jeksenbi kúnderi demalmaǵandyqtan, azdap sharshaıtynym ras. Jumystan úı beremiz degen, sony kútip, shydap júrmin. Úı alyp, bala-shaǵamdy jetkizsem degen arman jeteginde júrmesem, shydaı almas ta edim dep qoıamyn. Óıtkeni úıge, eshqandaı jerge kezekke turǵan joqpyn, – deıdi Boranbek.

Kóp oılanýdy qajet etetin qyzmettegi adamdar keıde sypyrýshylarǵa qyzyǵa qaraıdy. Jumys dep osyny aıt, esh oılanbaı sypyra beresiń degendeı. Kez kelgen alańdy rettep, tazalyqta ustaý – qajyrly eńbek ekenin bilmegendikten solaı oılaıdy. Qandaı qyzmet bolmasyn, atqarýshydan jaýapkershilik pen mindetti talap etedi.

Burynǵy esepshi, búgin sypyrýshy

Lıdıa Ospanovanyń jasy 64-te. Ol Astanaǵa 2000 jyldardyń basynda Qostanaı oblysynan kelgen. Sodan beri kóshe sypyrady.

Lıdıa apaıdyń mamandyǵy – esepshi. 90 jyldardyń ortasynda kompúter meńgergen mamandarǵa suranys arta bastady. Qaıta oqýǵa qarajat tappady. Ósip qalǵan balalaryn oqytý kerek. Bári qabattasa bastady. Orynyn bosatyp, ózge jumys qarastyryp kóredi.

"Ol jyldary ortasha jalaqy 14-15 myń teńge edi. Men bolsam 4-5 myń teńgege jumys istep júrdim. Joldasym Astanada jumysta júrgen, osynda molyraq aqsha taba alasyń dep shaqyryp aldy", – deıdi Lıdıa apaı.

Gúlderdi taptap, sýretke túskendi unatady

– Bizdi syrtymyzdan synaıtyndar kóp. Biraq keıbireýleriniń ózderi de mádenıettilikten jurdaı. Gúldi taptap, sýretke túskendi unatady. Bolmaıdy deseń, ózińe jekıdi.

Adamdar ártúrli ǵoı. Kóbine Astanany kórýge kelgender alǵystaryn jaýdyrady – Elordany osylaı taza ustap otyrsyńdar dep. Sheteldikter de, tilderin túsinbesek te, bastaryn ızep, iltıpat bildirip jatady.

Al bázbireýler kóshe sypyryp júrgen adamdy ózinen kem sanaıdy. Basqa sharýasy joqtaı, bizdi ańdıdy. Qońyraý shalyp, sóılesip jatsań, "Ne tursyń, jumysyńdy iste!" – dep aralarynda bizge buıyratyndar da bar.

Tirnektep jıyp, qarajat salǵan qurylys kompanıasy aldap ketti

Men osynda jumys istep júrip, 6-7 jyl ishinde tirnektep, birneshe mıllıon teńge jınadym. Úı alaıyn degen oımen qurylys kompanıasyna úlesker bolyp kirdim. Biraq qurylys ıesi aldap ketti. Áli de baspanaǵa qol jetkize almaı júrmin, – dep qynjylady Lıdıa Ospanova.

Sypyrýshylar – fılosoftar

Nege deseńiz, olardyń kún saıyn bir jumysty erteń taǵy da bastan aıaq isteý kerek ekenin bile tura jasaı beretinin basqasha túsindirý múmkin emes.

Olar tańmen talasa oıanady...

Nurmaǵanbetova Tileýken – bes balanyń anasy, 112 shaqyrym jerden kelip, Astananyń sol jaǵalaýynyń kóshelerin sypyrady.

Tileýkenniń jumysy tańǵy tórtten bastalady. Jumys kóligimen qalaǵa tartady. Qalǵyp-múlgip Astanaǵa eki saǵatta jetedi. Sodan keshki onda ǵana úıine oralady. Osy kestemen jumys istegeli tórt jyl.

– Kóktem, qar endi erip, kóktaıǵaq kezi bolatyn, balalar júretin jolaqtyń muzyn oıyp, júretin jolyn ashtym. Sol kez bir úsh-tórt jasar balaqan júgirip kelip: "Rahmet, táte!" degende, júregim jarylardaı ezilip, qatty qýandym, esime túsken saıyn kózime jas alamyn, qıyn jumysymnyń máni kiredi, – deıdi Tileýken.

Ol kóshe sypyrýshylyqqa amalsyzdyń kúnimen kelgen. Kúıeýi sýsamyrmen (qant dıabeti) aýyrady. Jumysqa densaýlyǵy kelmeıdi. Qalaı bolǵanda da, bes balany asyraýy kerek boldy. Aýylda jumys joq, bolǵan kúnniń ózinde jalaqysy mardymsyz.

Astana kóshelerinde dárethana joq, jurt shyrsha "sýaryp" júr

Qala kóshelerindegi dárethana máselesi astanalyqtardy qynjyltady.

Qydyrǵandar serýendep júrip, qysylsa da, qymtyrylsa da "qajettilikterin" shyrsha túbinde óteýge májbúr.

Dárethana tappaı qýystardy saǵalaıtyndardyń sońyn sypyrýshylar jınap qınalady. Keıde, tańnan keshke deıin dalada júrgendikten, ózderiniń de qysylyp-qınalatyn kezderi bolady, sondyqtan ondaıda barynsha túsinistikpen qaraýǵa tyrysady.

Pesheneńe jazylsa sypyrýshy da bolasyń

Násilshildikke qarsy kúresker Martın Lúter Kıng: "Adamnyń peshenesine kóshe sypyrýshy dep jazylsa, ol – Mıkelandjelo sýret salǵandaı, Bethoven mýzyka shyǵarǵandaı, Shekspır sonetti jazǵandaı jan-tánimen berilip, baryn salyp, kósheni sypyrar bolsa, búkil aspan jáne jer álemi "Minekeı, qarashy, qandaı keremet kóshesypyrýshy, óz jumysyn keremet isteıdi" dep aıtar edi", – degen.

Qytaılyq Iý Iýjen esimdi mıllıoner áıel táýbesinen jańylmaýy úshin osy qyzmet túrin tańdaǵan. Al brıtanıalyq Jazef Ýaıtıng esimdi kóshe sypyrýshy lotoreıadan 7 mıllıon dollar kólemindegi qarjyny utyp alsa da, jumysyn tastamapty.

Avtor: Lena Muratbek