Álemniń jalpy óniminiń 4/5-in qamtıtyn 19 el jáne Eýroodaqtan quralǵan G20 músheleriniń lıderleri Germanıanyń Gambýrg qalasynda jınaldy. 7-8 shildege josparlanǵan samıt 12-inshi ret ótip jatyr.
Eki kúnge sozylatyn samıttiń basty taqyryby klımattyń ózgerýimen kúres.
Samıt bastalmas buryn qalada narazylyq bastaldy. Dúkender jabylyp, terezeler jalúzderin túsirgen. Túrli narazylyq sharalaryna on myńdaǵan adam qatysady dep kútilgen.
G20 dese dúnıe dúrbeleńge túsip jatady. Endeshe G20 týraly bilýimiz kerek dúnıelerge toqtalaıyq.
Gambýrgte belsendiler lıderlerdiń maskasyn taǵyp narazylyq kórsetti
G20 degenimiz ne?
Alǵashqy samıti 1999 jyly Berlınde ótken 20-lar toby(G20), álemniń damyǵan elderi lıderleri men EO ókilderinen jınaqtalǵan uıym.
Atalǵan elder álemniń jalpy óniminiń besten tórt bóligin, saýda aınalymynyń tórtten úsh bóligin qamtıdy. Sondaı-aq álemdegi halyqtyń úshten ekisi de G20 elderinde ómir súredi.
Resmı emes formadaǵy G20 halyqaralyq uıym statýsyna ıelik etpeıdi. Sondyqtan da onda qabyldanǵan sheshimderdiń zańdyq mindettiligi de júzege asyrý talaby da joq.
Alaıda, ulttyq jáne halyqaralyq deńgeıde ózgeris ákeletin yqpaldy sheshimder de qabyldaı alady.
Uıymnyń turaqty hatshylyǵy nemese shtab-páteri de joq. Degenmen jyl saıyn aýysyp otyratyn tóraǵalyǵy bar.
Ótken jylǵy G20 samıtine Qytaı tóraǵalyq etse, qazir Germanıa basshylyq etedi.
G20 músheleri men qatysýshylary kimder?
G20 — Germanıa, AQSH, Argentına, Avstarlıa, Brazılıa, Qytaı, Indonezıa, Fransıa, Ońtústik Afrıka, Ońtústik Koreıa, Indıa, Ulybrıtanıa, Italıa, Japonıa, Kanada, Túrkıa, Meksıka, Reseı jáne Saýd Arabıasy elderinen quralǵan.
Ispanıa árqashan shaqyrýly el mártebesine ıe.
Halyqaralyq valúta qory (IMF), Dúnıejúzilik bank, Dúnıejúzilik saýda uıymy (WTO), Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (OECD), Halyqaralyq eńbek uıymy (ILO) jáne BUU (UN) sıaqty halyqaralyq uıymdardyń ókili de samıtke qatysady.
Bıylǵy samıttyń kórnekti núktesi ne?
Joǵaryda aıtqan klımat aýysýynan syrt, bıylǵy samıt taqyryby ekonomıkalyq damý, ımıgrasıa, terrormen kúresti de qamtıdy.
Bıylǵy samıtke 10 myń delegasıa jáne 5 myń aqparat quraldary ókili qatysady dep kútilgen.
Sondaı-aq, bıylǵy Samıtte AQSH prezıdenti Donald Tramp men Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınniń kezdesýi álem nazaryn aýdartyp otyr. Bul Tramp bılikke kelgeli eki alpaýyt el basshylarynyń alǵashqy kezdesýi bolmaq.
G20 narazylary shatyrlar qurdy
Germanıanyń ekinshi eń úlken qalasy Gambýrg búginge deıingi eń úlken halyqaralyq jınalysty ótkizedi. Jınalys qaýipsizdigin 20 myń polısıa qadaǵalaıdy. Sondaı-aq, brondalǵan kólikter, tikushaqtar, aınalany barlaý úshin ushqyshsyz ushý apparattary da qoldanylady.
Aldyn ala boljam boıynsha 2 kúndik samıtke 100 myń protestant qatysýy múmkin.
Antıkapıtalıster men ekologtar, kásipodaqtar, stýdentter men shirkeý adamdary narazylyq sharalaryna daıyndyq barysynyń ózinde 400 adamdyq tutqynǵa ustaý ortalyqtary daıyndalǵan.
Narazylyq sharalarynyń kóbi beıbitshil maqsatta ótedi. Alaıda radıkal sol jáne anarhıs toptardan paıda bolǵan «qara blok» protestanttary buǵan deıingi narazylyq sharasynda polısıamen qaqtyǵysyp qalyp júrgen.
Sársenbi kúni demonstranttar zombı keıpinde narazylyq kórsetti.
«Jahannamǵa qosh keldińiz» narazylyq sharasynyń uıymdastyrýshysy Andreas Blechschmidt óz slogandarynyń «kúresker uran» ekenin, alaıda G20 saıasatynyń álemdik deńgeıde ashtyq, soǵys, klımatqa zalal sıaqty «jahannamdy eske túsiretin» sharttarǵa sebep bolyp jatqanyn da bildiredi», - deıdi.
Germanıa kansleri Angela Merkel beıbitshil sharalarǵa qurmet kórsetilýi kerek ekenin aıtyp, alaıda zorlyq-zombylyqqa júgingender «demokratıany mazaq etkender» dep ataǵan.
Narazylar qoǵamdyq parkterde, halyqtyq alańdarda 600 shatyr qurýǵa ruqsat alǵan. Bir teatr, shirkeýler jáne keıbir tulǵalar da Germanıa men Eýropa tóńireginen kelgen narazylarǵa turarjaı daıyndap bergen.
Aýdarǵan Nurǵalı Nurtaı.
