Shyńjań bıligi etnıkalyq qazaqtardyń sheteldegi týystarynyń aqparattaryn jınastyryp jatyr. Al, olardyń shetelge ketken týystary Qytaıdyń barymtashy saıasatynan alańdaýda. Bul týraly Radio Free Asia jarıalaǵan arnaıy maqalany Qamshy.kz oqyrman nazaryna usynady.
Shyńjań İle qazaq avtonomıaly oblysyndaǵy Jergilikti úkimet qazaqtardyń úılerine baryp, sheteldegi týystarynyń aqparatyn jınastyryp jatyr. Onyń ishinde mamandyǵy, tabysy, baılanys nómirleri, tipti shetelge qonys aýdarǵan etnıkalyq qazaqtardyń balalarynyń qaı mektepte oqyp jatqandyǵy sıaqty aqparattardy talap etedi. Al, shetelge qonys tepken qazaqtar Qytaıdyń osyndaı tekseristen soń ózderine «terrorıst» aıybyn taǵyp, elge qaıtarýynan alańdaıdy.
Shyńjań İle qazaq avtonomıaly oblysynyń jergilikti úkimeti qazaqtardyń sheteldegi týystary týraly aqparat jınaǵan. Basty nysanasy Qazaqstandaǵy qazaqtar. Qazaqstanǵa qonystanǵan qazaqtyń RFA tilshisine aıtýyna qaraǵanda, eki aptanyń aldynda Qoǵam qaýipsizdik mekemesi (Qytaı ulttyq qaýipsizdik komıteti. -red.) týystarynyń úıine baryp, óziniń turǵan orny, mamandyǵy, banktegi kapıtaly týraly aqparattaryń barlyǵy suraǵan. Onyń aıtýyna qaraǵanda Shyńjańdaǵy qazaqtar qonystanǵan Altaıdyń jergilikti úkimeti ondaǵy qazaqtardan Qazaqstandaǵy týystarynyń qaısy óńirge, qandaı aýdanǵa qonystanǵanyn, qandaı mekemede qyzmet etetinin, qandaı saýdamen aınalysatyny, tipti qandaı dúken ashatyny týraly anyq aqparat berýdi suraǵan. Esimin qupıa qaldyrǵan qazaqtyń aıtýynsha, Qytaı bıligi osy aqparattardan syrt, shetelge shyqqandardyń otbasy músheleri, telefon nómiri, olardyń balalary qaı mektepte bilim alyp jatqandyǵy, mekteptiń ataýy qandaı? Tipti otbasy qurǵany, úılengeni týraly, balasy qaıda oqıtyndyǵy týraly derekter jınastyryp jatyr. Kerek deseńiz, shetelge ketken qazaqtardyń áıel alǵandary bolsa áıeli jergilikti qazaq pa, Oralman ba ekeni týraly, Qytaıdyń qaı jerinde týǵany, ne istegeni, Qazaqstanǵa qalaı ketkeni, qazirgi tabys jaǵdaıy qalaı ekenin týraly aqparattardyń bárin suraǵan.
Taǵy bir qazaqtyń aıtýynsha birneshe kúnniń aldynda onyń Kúnes aýdanyndaǵy jaqyn dosyn jergilikti polısıa úıine qaıta-qaıta baryp, odan anketa toltyrýdy talap etken. Odan syrt eshteńe jazylmaǵan aq qaǵazǵa sheteldegi týystary men tanystary týraly biletin barlyq aqparatty berýdi talap etken.
Kúnes aýdanynyń jergilikti úkimeti qazaqtardyń Qazaqstandaǵy týystarynyń naqtyly jaǵdaıyn, tipti birneshe on jyl buryn qonys aýdaryp ketkenderiniń de málimetin berýge májbúrlegen. Bul negizinen ortalyq basqarýshy Úrimjiniń júrgizip otyrǵan saıasaty ispetti.
RFA tilshisi Kúnes aýdanynyń Qoǵam qaýipsizdik mekemesine qońyraý shalyp kórgen. Alaıda qońyraýǵa jaýap bolmaǵan.
Taǵy bir qazaqtyń aıtýynsha, Mysyrdyń polısıasy birneshe kún buryn shyńjańdyq onnan astam uıǵyrdy tutqyndaǵan. Olar bundaı qadamǵa Shyńjań polısıasynan alǵan málimet boıynsha barǵan. Qytaı polısıasynyń qolynda Egıpettegi uıǵyr stýdentterdiń tipti qaıdan úı jaldaǵany, onda qansha ýaqyttan beri turyp jatqany, kúnniń qaı ýaqytynda qaıda bolatynyna deıin aqparattar bar bolǵan. Qytaı polısıasynyń bar málimetin kórgen Egıpet polısıasy qatty tańǵalǵan. Ondaǵy mol derekkózin kórgen olar alańdaı bastaǵan.
RFA-ǵa osyndaı derekti bergen qazaq Shyńjań bıligi Qazaqstandaǵy qazaqtar týraly qanyq materıal toptastyrǵan soń, olardy da Mysyrdaǵydaı tutqyndaı ma dep alańdaıdy.
Qazir Qazaqstanǵa ketken qazaqtar úsh túrge bólinedi. Biri Qazaqstan azamattyǵyna ótkender. Ekinshi yqtıar hatpen júrgender. Úshinshi ýaqytsha tirkeýmen júrgender.
Aýdarǵan Aqan Bektas.
