Qazaqstannan Reseıge kóshý 1970-1994 jyldary kóbeıip, al 1995 jyldan bastap tómendeı berdi. 1988 jyldan bastap nemisterge Germanıaǵa kóshýge ruqsat berdi. Qalaı bolsa da bul demografıalyq mıgrasıalyq otarsyzdaný. Sońǵy jyldary 2014-2016 jj. kóshý úrdisi qaıta kóterildi. Máselen, 2014 jyly 24 myń adam, 2015 jyly 32 myń, 2016 jyly 38 myń adam kóshken. Qazaqstannan kóshý 1970 jyldan búgingi kúnge deıin turaqty keri saldo retinde keledi. Bir mıllıon nemisten 130 myń-aq qaldy, poláktar sany emıgrasıa sebebinen azaıdy desem bolady. Kóship bara jatqan nemis, polák, grekterdiń otbasylary aralas nekelerden quralǵan.
Orystyń sany 1991 jylǵa deıin qazaqpen teń boldy. Odan buryn tipti qazaqtan sany basym edi. Endi 18 mıllıon jalpy turǵynnyń 71%-y qazaq , al orys 19%-aq. 1999-2009 jyldarda Qazaqstandaǵy qazaq 26.3%-ǵa ósti. Kelesi onjyldyqta, ıaǵnı 2009-2019 jyldarda 20-23% óser. Orys, ýkraınder, belorýstar men tatarlar 1992 jyldan beri depopýlásıaǵa tústi. Olarda týǵandardan ólgender sany artyq. Separatızm qaýpi seıilip keledi.
Orys pen nemis atamekenin ańsaıdy. 1994 jyly keri mıgrasıalyq saldo 410 myń boldy, emıgrasıa keıin tómendeı berdi. Sońǵy emıgrasıanyń órshýi 2016 jylda baıqaldy. Soltústik Qazaqstandaǵy kóktemdegi sý tasqynynyń zardaby men úreı áseri bolýy múmkin. Petropavl, Qostanaı, Pavlodardan da kóshkender kóp. Esesine Ońtústik pen Batys Qazaqstannan kóship kelgender bar. Oralmandar legi negizinen Ózbekstannan - 61- 64%-ǵa artty, esesine Qytaıdan kóship kelý azaıdy. Aldymen Qazaqstan jaǵy kóptegen qujat taýqymetin jasady. Endi Qytaı jaǵy qazaqqa kóship ketýge kedergi jasap otyr. Uzyn sany Qazaqstanǵa bir mıllıon oralman keldi dep esepteledi. Soltústik jáne Ortalyq Qazaqstan qazaqylanyp keledi.
Qazaq mektebinde oqıtyn qazaqtar úlesi - 91%, al orys mektebindegi qazaq balasy - 9%. Qazaqstanda mıllıon turǵynnan asqan úsh qala bar: ol Shymkent, Almaty jáne Astana. Qazaqtyń 60%-y qalada turady. Qazaqtyń osal jeri -til saıasaty tym báseń, ekinshi- asımılásıalyq úrdister stıhıalyq túrde ǵana júredi, ıaǵnı arnaıy memlekettik saıasat joq, úshinshi kemshilik - qazaqtyń bir bóligi orys tildi. Olardyń jeke jurt bolyp bóliný qaýpi bar, bılik osy úrdisterdiń qaýipti baǵytyn bógeý kerek.
Ázimbaı Ǵalı
