Qadirli áriptester!
Búgin men Parlament minberinde bir mandatty depýtat qana emes, qazaq qoǵamynyń belsendi azamaty, tájirıbeli jýrnalıs retinde sóz sóılep, qoǵam jurtshylyǵyna úndeý jasaǵym keledi. Onyń ústine, jer sharynyń úlken aýqymyn soǵys órti sharpyp, bizge taqaý Parsy shyǵanaǵy men Taıaý Shyǵys elderi soǵys aımaǵyna aınalǵan kezde, men bul sózimdi eldiń erteńi men qaýipsizdigine degen azamattyq janashyrlyqpen jáne saıasatkerlik jaýapkershilikpen arnaımyn.
Biz qazir álem elderi arasyndaǵy qarym-qatynas tártibi kúrt ózgerip, kúrdeli saıası táýekelder qarqyn alǵan, ekonomıkalyq turaqtylyq teńseliske tap bolǵan, almaǵaıyp ári óliara kezeńde turmyz.
Búkil álemnen tynyshtyq ketip, dúnıe otqa oranyp jatqanyn kórip otyrmyz.
Biz buǵan deıin talaı syndarly kezeńnen ótip, birlik pen berekeniń qajettigin tereń túsindik. Qazirgi sát – qatelikti keshirmeıtin, parasat pen paıymdy sheshimdi qajet etetin kezeń. Osyndaı aýmaly-tókpeli ýaqytta Qazaqstan ózi tańdaǵan jolynan taımaı, el qaýipsizdigi úshin batyl bastamalarǵa bet burýǵa tıis edi.
Osy baǵyttaǵy biz úshin eń mańyzdy bastama – jalpyhalyqtyq referendýmǵa usynylǵan jańa Konstıtýsıanyń jobasy. Alaıda qoǵam kópten kútken naqty saıası ózgerister bastamasynyń mańyzyn túısinbeı, qıampurys qylyq tanytyp júrgen jekelegen azamattar bar.
Osy rette birden suraıyn, jańa Konstıtýsıanyń jobasyn ońdy-soldy, retti-retsiz-tópep synaýshylar eski júıeniń «dıirmenine sý quıyp» júrgenderin bile me eken? Jalpy, eldiń ishi men syrtyndaǵy naqty realızm men konstrýktıvızmnen jurdaı synshylyq búgingi jaǵdaıda tap-taza popýlızmniń úlgisi bolmaq.
Iá, Ata zańnyń jobasyndaǵy jekelegen baptarda syrtqy táýekelderdi óz qolymyzben týdyrmas úshin, sabyrǵa des berýdiń saqtyq qajettiligi jasalǵanyn jasyrýǵa bolmaıdy.
Bul – jahandyq turaqsyzdyq kúsheıgen kezeńde memlekettiń ishki birligin, basqarý tıimdiligin jáne qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan saqtyq sharasy.
Dál osy tusta qoǵamda «Jańa Konstıtýsıa sýperprezıdenttik júıeni qaıtadan qalpyna keltiredi» degen qańqý sózder tarap júr.
Joǵary laýazymdy memlekettik tulǵalar Senattyń kelisimimen taǵaıyndalatyn burynnan bar prosesýaldyq tártip endigi kezekte bir palataly Quryltaıdyń quziretine aýysatyny Prezıdenttiń quziretin kúsheıtedi degen pikir sanaǵa syımaıdy. Bul – negizi joq jańsaq pikir.
Biz bul jańa Konstıtýsıany qabyldaǵan soń, «eski Qazaqstanmen» tolyq qosh aıtysamyz! 2022 jylǵy konstıtýsıalyq reformalar kezinde biz sýperprezıdenttik modelden bas tartyp, bir ret saılanatyn jeti jyldyq klasıkalyq prezıdenttik júıege kóshtik. Memlekettik saıası qyzmettegi týystyq yqpal men múddeler qaqtyǵysy konstıtýsıalyq negizde joıyldy.
Sondyqtan eski júıeniń etjaqyn «ókili bılikke qaıtyp keledi» degen qaýesettiń eshqandaı negizi joq. Jańa Konstıtýsıa jekelegen tulǵalardyń nemese belgili bir toptardyń yqpalyn kúsheıtýge emes, kerisinshe, bılik tarmaqtarynyń tepe-teńdigin qamtamasyz etýge jáne týystyq, jeke baılanystar arqyly saıası ústemdik ornatý múmkindigin shekteýge baǵyttalǵan. Bul jańa Konstıtýsıanyń buljymas qaǵıdaty, ózgermes normasyna aınaldy!
Áldebireýge qurǵaq fraza sıaqty bolyp estiletin «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdasy basshylyqqa alyndy. Biraq bul qaǵıda bir demde jóńkı jónelmegenin taǵy da jasyrýǵa bolmaıdy, «kósh júre túzelip» kele jatyr.
Memleket basqarý júıesinde tejeý men tepe-teńdik prınsıpin bekitken naqty, strategıalyq bul qadam qadaý-qadaý damý ústinde. Qazaqstannyń jańa tarıhynda bul damý joly keıinnen tarıhı sheshim boldy dep baǵalanary kádik.
Qadirli Áriptester!
Biz jańa Konstıtýsıa arqyly Qazaqstandy turaqty, ádil jáne zamanaýı memleketke aınaldyrýymyz kerek. Biz regresske emes, jasampaz progreske qyzmet eteıik! Biz azamattardyń senimin basty orynǵa qoıyp, birinshi kezekte memleket múddesin qorǵaýymyz qajet. Bul – bizdiń tarıhı mısıamyz, strategıalyq baǵytymyz, azamattyq paryzymyz bolýy tıis.
Endeshe, preambýlasy men jeti birdeı babynda Táýelsizdik pen Egemendikti, eldiń tutastyǵy men memlekettilikti qorǵaý mańyzdylyǵy kúıttelgen jańa Konstıtýsıanyń shuǵyl qajettiligin endi túısine aldyq pa? Dabyly dúleı táýekel týǵan shaqta qoǵamnyń onlaın-protestik bóligi qozdyryp jatqan ishki tolqý men turaqsyzdyq qandaı qater týdyraryn baǵamdaı alýymyz tıis.
Álbette, referendýmda Ata zańdy qoldaý nemese oǵan qarsy daýys berý qaqysy árkimniń azamattyq erik-jigerine baılanysty sheshim bolmaq. Ol sheshimge eshkimniń aralasý quqy joq.
Biraq jer-dúnıe soǵys dúmpýimen teńselip turǵan kezde, bizge bitispes teke-tires qajet pe, joq álde eldiń erteńi men táýelsizdiktiń turaqtylyǵyna jandármen azamattyq jaýapkershilik artyq pa?
Biz eldik jáne terıtorıalyq tutastyqqa tántimiz be, álde bizdi ishten iritýge áýes áldekimderdiń áýpiline jeligip, toz-toz bop júre bereıik pe?
Osy suraqtardyń sulbasy turǵysynan aıtar bolsam, men 15 naýryzda barshańyzdy referendýmǵa qatysýǵa shaqyramyn.
Árbir daýys – Qazaqstannyń ornyqty damýynyń kepili, árbir azamat – elimizdiń bolashaǵynyń kepili bolýy tıis dep sanaımyn.
Endeshe, birge sheshim qabyldaıyq, jańa tarıhty birge jazaıyq!