Ár prezıdent ózi basqaryp otyrǵan memlekettiń turaqty bolǵanyn qalaıdy. Al, memleket turaqty bolýy úshin parsy patshasy Darıı aıtqandaı, bir tildilik pen bir dindilik qalyptasý kerek. Til máselesi óz aldyna bólek áńgime. Al, dinı másele elimizde ýshyǵyp tur demesek te ara-tura «áttegen-aılar» kezdesip qalady. Óıtkeni, jahandaný zamanynda elimizge halyqaralyq quqyqty jeleý etken kóptegen aǵymdar kele bastady. Mine sol dinı uıymdar aıaǵyn alshań basyp, oıyna kelgenin jasap baǵýda.
Máselen, kúni keshe Astanada «Blogodat» dinı uıymynyń beldi múshesi Yqylas Qabdýaqasov sot zalynan bosatandyqqa shyqty. Sýdıa onyń kináli ekenin dáleldegenimen, oǵan ne bári 7 jyl shartty merzim kesti. Bul degen sóz ol jazasyn túrmede emes, úıiniń tórinde shalqasynan jatyp óteıtindigin bildiredi. Áıtse de úkim boıynsha Yqylas Qabdýaqasovqa quzyrly memlekettik mekemege habarlamaı turǵylyqty jerin, jumysyn, oqýyn aýystyrýǵa, meıramhana syndy kóńil kóteretin oryndarǵa barýǵa, shetelge shyǵýǵa tyıym salyndy. Sondaı-aq, ol sot shyǵyny retinde bar bolǵany 149 myń 742 teńge tóleýi tıis boldy.
Osy rette «Yqylas Qabdýqasovtyń artynan sham alyp túsetindeı ol ne istep qoıdy?» degen zańdy suraq týyndaýy múmkin? Naqtyraq aıtsaq, oǵan «dinı alaýyzdyq týǵyzdy» degen bap boıynsha aýyr aıyp taǵylyp otyr. Óıtkeni «pirádár» jalǵa alǵan páterine Eýrazıa Ulttyq ýnıversıtetiniń stýdentterin shaqyryp, Islam dinin Muhammed paıǵambardyń oılap tapqan dini dep dáris oqyǵan. Iaǵnı, ol jastardyń sanasyn ýlap, shoqyndyrýǵa áreket etken. Alaıda sottalýshy ózine berilgen 7 jyldy tym qatal jaza dep otyr. Sondyqtan da, advokatpen aqyldasyp ári qaraı aryzdanatynyn málemdedi. Sony aıtty da ol «10 jyl, tipti 20 jyl bersin. Qazir bala-shaǵamdy kórgim kelip tur» dep saq-saq kúlip ketip qaldy.
Yqylas Qabdýqasovtyń saq-saq kúlip marqaıatyn jóni bar. Óıtkeni onyń sózin ataǵynan at úrketin halyqaralyq uıymdar sóılep, qyzǵyshtaı qorǵap otyr. Mine sol halyqaralyq uıymdar «Blagodat» dinı uıymyn basqarǵan Baqytjan Qashqymbaevtyń da jeńil jaza alýyna túrtki bolǵan edi. Aıtpaqshy Yqylas Qabdýqasov Baqytjan Qashqymbaevtyń shákirti eken. Demek ol «Shákirtinen ustazy ozatynyn» is júzinde dáleldegen sıaqty. Óıtkeni Qabdýqasov ustazy sıaqty 4 jyl emes 7 jylǵa shartty jazaǵa kesildi.
Jalpy shartty jazany jeńil jaza dep esepteýimiz tegin emes. Óıtkeni atalaǵan azamattar 12 jylǵa túrmege jabylǵan Saıat Ybyraıǵa qaraǵanda áldeqaıda baqytty eken. Biraq bir qyzyǵy akademık qazaq jastaryn shoqyndyrýǵa emes, kerisinshe sopylyq ilim boıynsha bilimin artyrýǵa tyrysqan bolatyn. Tipti Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń ózi «Bizdiń dinimiz musylman. Sondyqtan da bizdiń óz jolymyz bar. Óz jolymyzǵa túsý úshin biz Qoja Ahmet Iassaýıdyń ilimine taban tireýimiz kerek» degen bolatyn. Alaıda bizdiń elde patshanyń ustanymy sottyń ustanymyna qarama-qaıshy bolyp otyr. Óıtkeni shoqynǵan qazaqtyń shoqtyǵy bıik bolyp bostandyqqa shyqsa, al Saıat Ybyraıdyń túrmede jatqanyna 5 jyl boldy. Jaqynda belgili akademık Asqar Jumadildaev Saıat Ybyraıdy bostandyqqa shyǵý kerek dep Úkimetke arnaıy málimdeme jasady. Onyń aıtýynsha akademık musylman bolǵany úshin túrmede otyr.
– Qazir kitapty kim jazbaı jatyr. Alaıda Saıat Ybyraı «Aqylsyz bolsa ǵylym tul» degen kitapty túrmede jazdy. Óıtkeni ol dinge senip, Abaı Qunanbaıulyn, Shákárim Qudaıberdiulyn zerttedi. Sondaı-aq ol ózin Qoja Ahmet Iassaýıdyń ilimin jalǵastyrýshymyn dep eseptedi. Ókinishke qaraı Saıat Ybyraı túrmede musylman bolǵany úshin otyr. Ol ar-ojdannyń tutqyny. Osydan bir jyl buryn Baqytjan Qashqynbaev degen pastor 4 jylǵa shartty túrde jeńil jaza aldy. Óıtkeni onyń sotyna Amerıka elshiliginiń ókili kelip qatysty. Qashqynbaevqa taǵylǵan aıyp Saıatqa taǵylǵan aıyp sıaqty bolatyn. Alaıda olar shartty jazamen bostandyqqa shyqty da, al Saıat túrmede otyr. Eger Saıat musylman emes hrıstıan bolsa búkil álem shý shyǵaryp ony bosatyp jiberer edi, – deıdi Asqar Jumadildaev.
Asqar Jumadildaevtyń oıynsha sot akademıkti 12 jylǵa sottap ádiletsiz sheshim shyǵarǵan. Sondyqtan da ol 5 jyl jazasyn ótegen akademıkti bostandyqqa shyǵarý kerek dep esepteıdi. Alaıda Asqar Serqululynyń málimdemesine quzyrly organ qulaq túrmedi. Demek belgili akademık jazasyn temir tordyń ar jaǵynda odan ary óteı bermek. Al shoqynǵan Baqytjan Qashqymbaev pen Yqylas Qabdýqasov bostandyqqa shyǵyp, odan ári úgit-nasıhatyn júrgizedi.
Serik JOLDASBAI
Astana
