Memleket basshysy agroónerkásiptik keshen sýbektilerin sýbsıdıalaýdy damytý boıynsha naqty tapsyrmalar bergeni belgili. Osyǵan oraı keshe Májiliste palata Tóraǵasynyń orynbasary Abaı Tasbolatovtyń jetek­shiligimen «Agroónerkásip keshenindegi sýbsıdıalaý júıesiniń tıimdiligin arttyrý» degen taqyrypta Úkimet saǵaty bolyp, onda osy saladaǵy túıtkildi máseleler talqylandy.
Qazaqstan ekonomıkasynyń damýynda agroónerkásip keshen negizgi jetekshi ról atqarady. Osyǵan oraı sońǵy bes jylda aýyl sharýashylyǵyn sýb­sı­dıalaýǵa memleketten bólin­gen búdjet qarajatynyń kó­lemi 2,6 esege ulǵaıyp, 2014 jy­ly 146 mıllıard 633 mıllıon teń­geni qurady. Qarjy nary­ǵynda dollardyń baǵasy ósýine baıla­nysty barlyq nesıeler, lızıń­ter teńge baǵamynda agro­ónerkásip kesheni salasynda ozyq ǵylymı-zertteý jumystaryna tómendetilgen nesıemen beriletin boldy, dedi Abaı Bólekbaıuly. Vıse-spıkerdiń aıtýynsha, soń­ǵy kórsetkishi boıynsha paıda ákeletin jobalarǵa sýbsıdıa túrleriniń normatıvteri kóte­ri­lip, paıda ákelmeıtin jobalardyń sýb­sıdıalaryna qarjy bólin­beıdi. Memlekettik qoldaý kóle­min ulǵaıtý maqsatynda 2008 jyly 41,4 mlrd. teńge qarjy bólinse, 2015 jyly 177,4 mlrd., teńge bólindi, al 2016 jylǵa – 266 mlrd. jáne 2017 jylǵa 286 mlrd. teńge qarjy qarastyrý josparlanyp otyr.
Budan keıin Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri Asyljan Ma­myt­bekov sóıledi. Mınıstr memle­kettik qoldaýdyń jańa qural­dary engizilýde ekendigine toq­taldy. Jáne de tıimdi sýbsı­dıa túrleriniń normatıvteri jo­ǵarylap, tıimsizderiniń norma­tıv­teri tómendeýde ekenin aıtty. Keltirilgen málimetke qaraǵan­da, birqatar oblystarda bıdaı­ǵa arnalǵan sýbsıdıalar norma­tıvteri aıtarlyqtaı qysqaryp, tıisinshe maıly, azyqtyq, dán­di-burshaqty, jemis-kókónis da­qyl­dary men kartop sıaqty basymdy daqyldarǵa ulǵaıtylǵan. Jalpy, 2010-2014 jyldar aralyǵynda azyqtyq daqyldar boıynsha sýbsıdıa normatıvteri gektaryna 450-den 6 630 teńgege deıin, kartop boı­ynsha – 2 420-dan 21 800 teń­ge­ge deıin, al kókónis-baqsha daqyl­dary boıynsha 9 000-nan 34 607 teń­gege deıin óskeni belgili boldy.
A.Mamytbekov bul oraıda mal sharýashylyǵynyń ónimdiligi men ósimdik sharýashylyǵyndaǵy túsimdiliktiń negizgi kórsetkishteri álemdik kórsetkishterden artta qalýda ekendigin de jasyrmady. Elimizde bir iri qaranyń tirileı ortasha salmaǵy 300 kılogramdy qurasa, AQSH, Kanada jáne Germanıa sıaqty elderde bul kórsetkish 500 kılogramnan asady eken. Sondaı-aq, Qazaqstanda bir sıyrǵa shaqqandaǵy ortasha sút saýylymy jylyna 2,2 myń kılogramdy qurasa, AQSH-ta ol 8,6 myń kılogramm, Kanadada 7,8 myń kılogramm, al Germanıada 6,7 myń kılogramm jáne Reseıde 3,5 myń kılogramm kórinedi. Al bıdaıdyń túsimdiligi elimizde 10,8 s/ga bolsa, AQSH-ta – 31,7; Ka­na­dada – 35,9 jáne Reseıde 22,3 s/ga bolyp keledi. Qazaqstanda júge­riniń túsimdiligi 52,8 s/ga (AQSH-ta – 99,7; Kanadada – 95,9; Reseıde – 60,1) eken.
Mınıstrdiń paıymynsha, álsiz ósimniń negizgi sebepteriniń biri sýbsıdıanyń 30%-y nemese 70 mlrd. teńge aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi óz tıim­diligin arttyrýǵa yntalandyrmaıdy. «Óıtkeni, ózindik qundaǵy sýbsıdıanyń joǵary úlesi jo­ǵaltqan paıdany óteıdi. Mal sha­rýashylyǵynda sýbsıdıanyń ózindik qundaǵy úlesi 12%-dan 50%-ǵa deıin aýytqıdy. Sýb­sıdıanyń tıimsiz túrlerin (gek­tarǵa jáne mal sharýashylyǵy ónim­diligine) qarjylandyrý táji­rıbesin jalǵastyrý nátıjesinde memle­kettik qoldaýdyń tıimdi­rek quraldary jete qarjylan­dy­­rylmaı qalady, bul negizgi qu­ral­dardy jańartý problemasyn odan ári ýshyqtyrady», dedi Asyl­jan Sarybaıuly. Onyń aıtý­ynsha, gektarǵa jáne shyǵa­ryl­­ǵan ónim kólemine arnalǵan sýb­sı­dıalaý joǵary shyǵyndar men ákim­­shilendirý kezindegi qıyn­dyq­tar­men baılanysty jáne memle­kettik organdar tarapynan birqatar buzýshylyqtarǵa alyp keledi.
Mınıstr aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń oryn­dalǵan jumys kólemin joǵary­latyp kórsetýi oryn alyp otyr­­ǵandyǵyna nazar aýdartty. Kel­­tirilgen málimetterge qara­­ǵanda, Aqtóbe oblysynda «Adıl-hanıt» sharýa qojalyǵyna «Talap OSD» JSHS-niń mal soıý pýnk­tine salmaǵy 15,4 tonna jyl­­qy etin ótkizgeni úshin 1,4 mln. teńge kóleminde sýbsıdıa be­rilgen, alaıda, «Talap OSD» JSHS bul derekti rastamapty. Al Pavlodar oblysynda «Bo­lat» sharýa qojalyǵyna «Manaq­baı» bazarynda sıyr etin ótkiz­geni úshin 3,4 mln. teńge sýbsıdıa tólense, tekseris barysynda atalǵan sharýa qojalyǵy usyn­ǵan býhgalterlik qujattar jasandylyǵy anyqtalypty. Qy­zylorda oblysynyń Syrdarıa aýdanynda aǵymdaǵy jyly «Qam­qor» áleýmettik kásipkerlik kor­porasıasyna 178 gektar alań­ǵa jońyshqa ekkeni úshin 8 mln. teńge kóleminde sýbsıdıa tó­len­genimen, prokýratýranyń egis alańyn sholyp tekserýi barysynda alańnyń kópshilik bóliginde atalǵan daqyldy ósirý belgileri de anyqtalmapty.
«Reseı valútasynyń devalvasıasy jáne Reseı ónimderiniń bizdiń naryqqa ekspansıasy, Dú­nıe­júzilik saýda uıymyna kirý, Reseı men Eýropa elderi arasyndaǵy sanksıalyq qarsy­lyqtar, osynyń barlyǵy biz­den agroónerkásip keshenin mem­le­kettik qoldaýǵa, atap aıtqan­da, onyń tıimdiligin arttyrýda pragmatıkalyq tásilderdi qol­danýdy talap etedi», dedi mınıstr sózin sabaqtaı túsip. Bul oraıda «Básekelestik týraly» Zańnyń azyq-túlik taýarlaryn óndirýshilerdi zań qoldanysy aıasynan shyǵarý bóligindegi normalaryn qaıta qaraý; saýda júıeleri belgileıtin saýdalyq ústeme baǵaǵa baqylaýdy kúsheıtý; eń tómengi jáne shekti baǵany esepteý ádisin ózgertý; nan baǵasyn retteý tetigin ózgertý (ataýly áleýmettik kómekti ulǵaıtý jolymen halyqtyń turmysy tómen tobyna nan baǵasynyń ósimin óteý); qoldanystaǵy turaqtandyrý qorlarynyń ornyna baǵanyń erekshe ósýge beıim kezeńine (qys­qy-kóktemgi kezeń) deıin azyq-túlik ónimderin saqtaýǵa kete­tin shyǵyndardy sýbsıdıalaý jaıy erekshe ataldy.
Sonymen qatar, mınıstr aýyl sharýa­shy­lyǵy koopera­sıasyn damytý jáne qol­da­­nystaǵy kedergilerdi joıý maq­satynda «Aýyl sharýashylyǵy koo­pe­ratıvteri týraly» Zań qabyl­danǵanyn da qaperge sala ketti.
A.Mamytbekov birqatar ońdy ózgerister bar ekenine de nazar aýdarta ketti. Atap aıtqanda, jalpy paıdany bólý múmkindigi; jyl saıyn ishki aýdıt júrgizý úshin kooperatıvterdiń revızıalyq odaqtarǵa kirý múmkindigi; bir múshe – bir daýys qaǵıdaty; taýarlardy (jumystardy, kór­setiletin qyzmetterdi) óz mú­she­lerine ózindik quny boıynsha ótkizý qaǵıdatyn engizý; sý paıdalanýshylardyń aýyldyq tutyný kooperatıvi, aýyldyq seriktestik, aýyldyq tutyný kooperatıvteri týraly zańdardy biryńǵaı zańǵa biriktirý; aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterine arnaıy salyqtyq rejim qoldaný jáne kooperatıvterdiń ishki aýdıt qunyn 50%-ǵa deıin sýbsıdıalaý. Jerdi tıimdi paıdalanýdy yntalandyrý.
Budan keıin baıandama jasaǵan palatanyń Agrarlyq máseleler komıtetiniń tóraǵasy Romın Mádınov sharýalardyń nashar jumys istegeninen nashar ónim bolyp júrgen joqtyǵyn, qansha jerden jumys istese de, qansha mehanızasıany jetildirse de olar­dyń jaqsy ónim alýy aýa raıy men tabıǵat jaǵdaıynyń qolaı­lylyǵyna baılanysty ekenin erekshe atady. «Osy faktor 50-60 paıyz ónim alýǵa áser etedi. Ár jyly sharýanyń tirligi 20-30 paıyz qurdymǵa ketpes úshin álemdegi barlyq memleket osy sýbsıdıa jasaýǵa barady. Aýyl sharýashylyǵy taýaryn ón­dirýshilerdiń shyǵynyn kóterýge týra keledi. Eske alyńyzdarshy, 2009 jylǵy elimizde bolǵan daǵdarysta ekonomıka salasynda tek qana aýyl sharýashylyǵy ósim kórsetken bolatyn. Bıyl da, 2016-2017 jyldary osyndaı múmkindik bolady dep oılaımyn», dedi Romın Rızauly.
Budan keıin depýtattar mınıstrge birqatar suraqtaryn qoıyp, biraz másele boıynsha oılaryn ortaǵa salsa, otyrysty A.Tasbolatov qorytty. Al Úkimet saǵatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine jáne Úkimetke otyrys barysynda aıtylǵandardy qaperge alý jaıyna ekpin berildi. Ásirese, qoldanystaǵy mem­lekettik dotasıalardy qysqartý jáne olardy odan ári qaıta bólý máselelerine erekshe den qoıý jaıy ótkir kóterildi. Jalpy, talqylaý boıynsha Úkimetke bir­qatar usynystar jobasy ázir­lenip, depýtattar kótergen ózekti máseleler sol usynystar jobasynda tolyq eskerildi.

Derekkóz: egemen Qazaqstan