1992 jyly jazǵan «Áıteke bı» atty eńbeginde kúni keshe pánıden ótken kórnekti qalamgerimiz Ábish KEKİLBAEV bylaı depti: «...Qazirgi alaýyzdyq pen ákimgerlik el basqarý júıesi aıaqqa taptalǵan kezde shyqty. Qazaq dalasynda 1824 jyly handyq bılik, 1868 jyly sultandyq bılik joıyldy. Sol arqyly qazaq dalasy dástúrli memlekettik sıpatynan aıyryldy. ...«Anaý aýyldan shyqqandar shetinen suńǵyla, mynaý aýyldan shyqqandar shetinen mıǵula» dep birin-biri kózge shuqıtyn ádet paıda boldy. ...adamdy qoıyp rýly eldi jórgekten qaǵynǵan qyp kórsetýge mashyqtana bastadyq. barshamyzdyń basymyzǵa túsip, barshamyz áli arylyp bolmaǵan otarshylyq zaýalynyń ózin bir-birimizdiń betimizge shirkeý salý úshin tilge tıek etetinder bar. Otarshylyq – tek bizdiń ǵana emes, adamzattyń kóbiniń basyna túsken taqsiret. Odan qutylý úshin ortaq jolyndaǵy yntymaq kerek. Ondaı yntymaq árqaısymyzdyń kókeıtesti múddemizdi birdeı elip, birdeı eskerý jolymen ornaıdy. Tóle, Qazybek, Áıteke esimderiniń áli kúnge aýyzdan túspeıtini de sondyqtan. Olar zamandastaryna súıek syndyrysyp, jaǵa jyrtysýdy emes, biri jeń, biri jaǵa, biri ini, biri aǵa bolýdy, ózara teńdik arqyly eldikke, eldik arqyly ózgelermen teńdikke jetýdi úıretti. Bizder búgingi táýelsizdik zamanyna jetkenge deıingi babalarymyzdyń ǵasyrlar boıy óz halqynyń taǵdyryn oılap, sol jolda talaı máýesi qyrqylǵanymen, tamyry úzilmegen azatshyl rýhymyzǵa qaryzdarmyz.»
Tamasha tujyrym. Qoǵamdyq hám memlekettik bıik deńgeıdegi ulttyq minberden aıtylǵan sóz. Qaıran dúnıe, osyndaı orasan oılynyń da qadirin bilmeı, ómiriniń sońǵy jyldaryna kúńgirt-perde tuttyq-aý?!. Qadir MYRZA ÁLİden keıin, Aqseleý SEIDİMBEKten keıin,Farıza OŃǴARSYNOVAdan keıin, Marat QABANBAIdan keıin, Ábish KEKİLBAIdan keıin... qazaqtyń myńjyldyq múddesi jetimsirep qaldy...
Saıasatker Aıdos SARYM: «Orystildi aımaqtardaǵy halyq sanynyń azaıýy - osy oblystardyń ekonomıkalyq jaǵdaıyna tikeleı áser etedi» degen eken. Ras tolǵam shyǵar. Túksiz taqyrǵa shóp shyǵa ma?..
Elimizdiń ońtústiginen soltústik aımaqqa 460 otbasy qonys aýdarmaqshy kórinedi. Jańa jerde olardy «Jumyspen qamtý-2020 Jol kartasy» baǵdarlamasy arqyly jumyspen jáne baspanamen qamtamasyz etedi. Qostanaılyqtar bıyl 500 oshaqtan astam otanyna oralatyn qandastaryn qabyldaýǵa nıettenip otyr. Mine, bul - naqty qadam, anyq is.
Jergilikti ult sanynyń molaıýy - qaı óńirde de eńbek naryǵyn qalyptastyryp, áleýmettik ahýaldy túzetedi. Ásirese, shyǵys jáne ortalyq aımaqtarda, Pavlodar oblysynda memlekettik til máselesi sheshilmegendikten, qazaqtardyń jeńildiktermen qonys aýdarý úrdisi - memlekettik tildiń - qazaq tiliniń qalypty damýyna yqpal etedi. Óıtkeni, kez-kelgen ulttyq memlekettiń damýy - ulttyq tili men dininiń, dili men salt-sanasynyń ósý deńgeıine tikeleı baılanysty.
Qudaıberli MYRZABEK baýyrymyzdyń júrek qynjyly janymyzdy syzdatyp jiberdi:«Bir kisi «júr-júrlep» qoımaǵan soń, ilesip úıine bardym. Otyzdar shamasynda uly bar eken. Ákesine telefonynan beınetúsirilim kórsetti. Túnimen kreshenıege qatysyp, sýǵa túskenin aıtty. Ákesi ony: “Kóp jyldan beri qalmaı qatysyp keledi” dep, qýattap qoıdy. Men: “Bularyńyz durys emes” dep edim, uly: “Óte paıdaly. Qys boıy aýyrmaısyń” dep, «dáleldeı» ketti. Men: “Basqa kúni nege túspeısiń?” desem, “Tek Isýs shoqynǵan kúngi sý ǵana qasıetti bolady” dep, bet baqtyrmady... Bir aýyldaǵy qazaqtar: “Orystardyń shoqyndyrǵan sýyn ydysqa quıyp ákelip saqtap qoıamyz, keıin balalar aýyrǵanda, sıyr aýyrǵanda ishkizemiz” degenin de estip edim. Jalpy, bizdiń oryspen aralasyp ketken aǵaıyndardyń ulttyq túısigi joq. Olardyń sanasynda vırýs bar...»
...Sondyqtan, sońǵy kezde qaptap ketken: «Qazaqstanda qyrymnyń taǵdyry qaıtalanýy múmkin be?» degen tolǵanystan emes, topastyqtan týyndaǵan maǵynasyz saýal-maqalalardy baspasózge jarıalaýǵa múldem tıym salý kerek. Bul suraq eli men jerine shynaıy janashyrdyń emes, oı-sanasy qorqynysh-úreımen, quldyq sındrommen ýlanǵan dúbárányń sandyraǵy.
Qazaqstan ulttyq qurylymdardyń federasıasy emes, birtutas, ýnıtarly, basym bóligi men bastaýshysy bir ulttan quralǵan taza ulttyq memleket. Qazaq topyraǵynda basqa ult pen ulysty quraıtyn federasıalyq, avtonomdyq oblys pen aýdan túgili, aýyl da joq.
Bizde ulttyq qaýipsizdigimizdi qorǵaýǵa tıis kúshtik, quqyqtyq quralymdar bar. Sol qurylymdar aýyzy beıpil, pıǵyly haram toptar men tobyrlardy anyqtap, aýyzdyqtaýǵa tıis.
Ata-babamyzdyń asyl murasy - tutas jerimiz ben eńseli elimiz qazaq ultynyń qymbat qazynasy. Birlik pen bereke qonǵan ólkemizde ózeýregen ózge nıet, jat pıǵylǵa oryn joq jáne bolmaıdy da. Atamyz qazaq: «Jaqsy sóz - jarym yrys» deıdi, jaqsy sóılep úıreneıik!
Qajymuqan ǴABDOLLA
