جۇڭگو قازاقتارىنىڭ ادەبي قاۋىمى "پوەزيا كەربۇعىسى" اتاندىرعان قۋاتتى ءشايىر اقىلبەك دالەلبەك ۇلى –
قحر-دىڭ التاي ايماعى كوكتوعاي اۋدانىندا ومىرگە كەلگەن. وقىتۋشىلىق سمياقتى قوعامدىق قىزمەتتەردە بولعان اۆتور مەرزىمدى ادەبي باسىلىمداردا پروزالىق جانە پوەزيالىق شىعارمالارىن ۇنەمى جاريالاپ كەلەدى. اۆتوردىڭ ەلىمىزدە "قازاق ادەبيەتى" قاتارلى باسىلىمداردا ءبىراز ولەڭى جاريالانۋدان تىس، "ازاتتىعىم - عاجاپ كۇنىم" جىر انتولوگياسىنا ولەڭدەرى ەنگەن. اۆتوردىڭ "ايپارا" اتتى پوۆەستتەر جيناعى قىتايدا باسپادان شىعۋ الدىندا تۇر. اۆتور بۇعان دەيىن بىرنەشە مارتە جىر بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى بولعان.
بۇعىلى ساي ەلەگياسى
سولاي ، ءولگەن. . .
كۇدىك دەيتىن تىمىسكى ،
سول باياعى بۇعىلى ساي-تىنىشتىق !
مەن. . .
مەڭدى ەلەس. . .
قايىعىندا ەسكى ايدىڭ-
تەربەتىلىپ تاعى ءمولدىر مۇڭ ىشتىك .
كىلكىپ جاتقان كىل سەزىمنىڭ تۇبىندە ،
باس كوتەرىپ كۇنادان پاك كۇبىرلەر .
ۇشتى. . .
جايىپ دالالارعا جۇمباعىن ،
جۇمساق سويلەپ جۇلدىزداردىڭ تىلىندە .
ساۋلەلى ءسوز !
ساعىنىشىم ول مەنىڭ ،
وياۋ جەلگە-
جۇپار شاشىپ كەل ! - دەدىم .
جىرلاي قونعان قۇسقا ، قويدىم سۇيگىزىپ ،
مۇڭنىڭ ءنىلى جۇققان بوكال ەرنەۋىن .
ءۇنسىز كۇلكى ۇيىرىلگەن مىيىققا. . .
سول باياعى بۇعىلى ساي !
بۇيىققان. . .
يىعىما باس سۇيەگەن مەڭدى ەلەس ،
اي استىندا ، قالدى تاعى ۇيىقتاپ. . .
ۋاقىت سورىپ. . .
ءتۇننىڭ قالعان تۇقىلى .
ەلەڭدەتكەن ۇمىتكە ەرەم ، ۇكىلى .
تاڭ الدىندا تۇسىنە ەنىپ كەتتىم مەن ،
ەستي-ەستي ، نازىك جۇرەك ءلۇپىلىن. . .
اق سەمسەر
جالىن جۇتقان جانارىمنان تامىپ قان ،
جان- تانىممەن سەنى سۇيگەم ، جارىق تاڭ !
اجال- جاسىن وت ويناتىپ اسپانعا ،
تاجال باسىن كوتەرسە دە تامۇحتان .
جان- تانىممەن سەنى سۇيگەم. . .
جارىق تاڭ ! !
تامىرىمدا جورتقان ءبورى- بۇلاقتار ،
جومارت جەرگە جوعالعانشا سىر اقتار. . .
شەرتىلمەيدى زاۋال كۇيى مەزگىلسىز ،
مولتىلدەيدى ماعان عاشىق شۋاقتار. . .
قاندى جاسىم تاڭبالاعان ،
تاڭ- انا !
اماناتىم- ساعىم شوككەن ساناعا. . .
سارى التىنى ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ ،
جالعىز ءتۇيىر اق ساۋلەڭنەن ساداعا !
تايىپ اردان ، جاماناتىن جايعاندار ،
عايىپ- ارمان عالاماتىن ويراندار .
قاسىيەتىن تابار قاشان اينالىپ ،
قاسىرەتىن جالاۋ ەتكەن مايداندار. . .
كەلتە عۇمىر !
كەرەك شىعار پەندەلىك ،
كەسەك قايعى- جەلكەلەسە سول جەلىك .
سەنىم دەيتىن سەمسەرىمەن سەرتتەسپەي ،
سەرگەلدەڭگە تۇسەر سەزىم سەندەلىپ .
كوز الدىمدا كورتىشقاندار ءتىمتىنىپ ،
عازال- مۇڭعا شىيرىعادى شىرپى- ءۇمىت .
قىيالىمدا-
باراتادى قىرىق مىڭ ،
مارجان جاۋعان ءمارمار تاڭعا ىنتىعىپ .
سالقار كەرۋەن-
ساعىنىشىن ارتىنعان ،
ءسارۋار دۇنىيە الاۋىنا شارپىلعان .
اعىسىم بار ، تاڭعى ۇمىتكە دامىلداپ ،
داۋىسىم بار ، ماڭگىلىككە تارتىلعان. . .
تۋعان دالام- مەنىڭ نۇرلى استانام ،
الدىمدا جوق اق ارماننان باسقا الاڭ .
قۋانتايىن ىزگىلىكتىڭ قۇدايىن ،
قۋاتىڭدى ،
مىڭ بوياۋلار ،
شاش ، ماعان. . .
جالىن جۇتقان جانارىمنان تامىپ قان ،
جان- تانىممەن سەنى سۇيگەم ، جارىق تاڭ !
اجال- جاسىن وت ويناتىپ اسپانعا ،
تاجال باسىن كوتەرسە دە تامۇحتان .
جان- تانىممەن سەنى سۇيگەم. . .
جارىق تاڭ ! !
سايعا بارىپ قايتايىن. . .
كوكتەم- مۇڭلىق !
قارت- تاۋلار كەتىلگەلى . . .
تازقاراداي تاعدىرلار كەكىرگەلى. . .
جەتەلە اسپان جاققا ارمانىڭدى ،
ەي ، نۇرلى اقيقاتتىڭ جەتىمدەرى !
باتار كۇننىڭ كوزىندە بايىرعى انى ،
ادالدىق ءجۇر . . .
ساعىنىش سايىندا ءالى .
ايتىلار ءسوز قايدا اسقاق ،
وتقا ورانعان-
ەي ، جۇمباق دۇنيەنىڭ ءشايىرلارى !
ۇنسىزدىك. . .
تاعى ۇنسىزدىك . . .
قايتەر ەدىم ؟ !
ىزگى ۇمىتكە بەتتەسىن ، ايتەۋ ەلىم .
سايعا بارىپ قايتايىن . . .
قايران بابا !
قايدا الگى قاسقىر سوققان اي توبەلىڭ. . .
جۇرەكتىڭ جارقىلى
قىرقاي شالسىن قىرسىق مەيلى، قىرقادان،
مەن جاقىنمىن اقيقاتقا ءبىرتابان.
قاۋىپ ۇرتتاپ كولەڭكەلەر بوياۋىن،
قايتا شۋاق بۇرىكسەم ! -دەپ بۇرقانام.
ەسكى جىلدار ەرتەك بولىپ كەتكەلى،
كوشكەن جۇرتتاي-
كوڭىلىمنىڭ بوكتەرى.
كەڭىستىكتى كەزەدى ىلعي ىمىرتتا،
كەۋدەمە ەنگەن ادالدىقتىڭ كەپتەرى.
الدە-قايدان اۋپىلدەپ ءبىر تەڭگەلەر،
الدىمدى وراي. . .
بارادى وزىپ پەندەلەر.
ار الدىندا ايتام نۇرلى ءسوزىمدى،
اسپان-انا!
ماعان الىس كومبە بەر! !
قان-جوسالى تاعدىرىمنىڭ بالتىرىن ،
سۇيەدى ءۇنسىز. . .
وتتاي ىستىق تاڭ ءتىلى.
ارزان كۇلكى جورتقان كۇڭگىرت جولدارعا،
جەتسە دەيمىن، جۇرەگىمنىڭ جارقىلى.
ويلانۋ
كۇرسىنسەم . . .
كۇلسەيشى ! - دەپ توتى- باقتار ،
ءتىل قاتادى تولقىنداپ جاپىراقتار .
سيار اسپان . . .
سىيمايدى- اۋ، جانارىما ،
اتى بار . . . اينالامدا ، زاتى جوقتار . . .
شىرىقسام . . .
شىداسايشى ! - دەپ قىراتتار ،
قىرسىعىپ اعادى ءۇنسىز ، اق بۇلاقتار .
اسىنام ءسوز- ساداعىن اشىنعاندا ،
ۇستاتىپ سايتانىمدى ساققۇلاقتار .
جىلاسام . . .
جىرلاسايشى ! - دەپ جۇلدىزدار ،
قارايدى ايبار شەگىپ سولعىن قۇزدار .
كونەرمىن قاي بابىنا دۇنيەنىڭ ،
اپىراي !
الۋان- الۋان ، الدىمدا ءىز بار. . .
ماحاببات داۋىستاپ ماعان. . .
جۇزىنە قان جۇگىرىپ ،
ماحاببات تالپىنىپ ماعان ،
جۇك ارتىپ جۇرەك دەيتىن تەنتەگىمە.
جاۋراعان جان جىلىنىپ ،
جالىنعا شارپىلىپ بارام ،
اينالىپ ەرەن- عايىپ ەرتەگىگە. . .
ءيىرىم- سەزىمگە بويلاپ ،
ماحاببات ءتىل قاتىپ ماعان.
كومەسكى سىبەرلەگەن كوڭىل نۇرى ،
تۇڭعىيىق كوزىندە ويناپ. . .
شىتىرمانعا شىم باتىپ بارام ،
تاعدىرىمدى ورتكە ۇستاپ ءومىر مۇڭى.
شاعي بەلدە ،
ماحاببات داۋىستاپ ماعان ،
شايقالىپ. . .
موينىنا اسىنعان شارپى. . .
ءشايبانۋ جەلگە ،
ارماندا الىستاپ بارام ،
كەۋدەمە شاشىلعان قالپى-
كىرپىكتەن ۇزىلگەن مارجان.
عاجايىپ بايىتكە ەرىپ ،
ءولىپ-تىرىلىپ وبىسكەن ەرىنىن ،
تىستەپ اپپاق كۇرىشتەي تىستەرىمەن ،
ماحاببات عايىپ بولىپ. . .
و، داريعا !
قاناتتى پەرىشتە كوردىم ،
قۇيعىتا ۇشقان قۇس جولىمەن. . .
قيال
قۇدىرەتشە قۇسقا اينالىپ مەن كەتسەم ،
كەۋدەمدى، اتتەڭ !
كەر سامالعا كەرنەتسەم. . .
جارقىل قاعىپ كوز الدىمدا كوكجيەك،
تولقىندانىپ بۇلت تەڭىزى تەربەتسە. . .
ارناسىندا قىيالىمنىڭ ارعى اسپان ،
رۋحىم بار قۇس جولىنا جالعاسقان .
ەركىندىككە كەتەدى ەرتىپ ەركىمدى ،
ساعىنىشىم سارى جۇرتقا قونباستان .
كۇلاپارا كيگەن كۇدىك كۇبىرى ،
كۇن استىندا كولەڭكەمە جۇگىنىپ. .
شەكسىزدىكتىڭ بىر شەتىنەن قۇلايدى،
قۇشاعىما الىپ- ۇشىپ كىل ءۇمىت.
توزاڭدانعان كەسەك ارمان كەسكىنى،
عازال بولعان ادالدىقتىڭ ەسكى ءۇنى.
اشىندىرعان شاقتا ، اقيقات داۋىسىن-
كەلدى وسىلاي كەڭىستىكتەن ەستىگىم. . .
عازيز كوڭىل عايىپتارعا شولدەگەن.
قان جۇرەگىم قالۋعا ءۇنسىز كونبەگەن .
. . قۇسقا اينالىپ قۇدىرەتشە تۇسىمدە ،
نۇر جەتەلەپ قايتا ورالام جەرگە مەن. . .
اڭساۋ
ۇيقىدا اۋىل !
اتىراپ تىنىش مۇلدە ،
اي جاتىر شالقاسىنان ، شىڭ ۇستىندە .
شىرايى بال- بۇل جانىپ. . .
جانارىمەن-
الدەنە ايتقىسى بار كۇمىس- تۇنگە .
مەن وياۋ !
كۇمىس- ءتۇننىڭ كوزىندەمىن ،
شايقاعان ماس ساۋلەلەر سەزىم- كولىن .
قىياندا قالعان قىزعىش داۋىستى ىزدەپ ،
اعىتام قىيالىمنىڭ بوزىنگەنىن .
ولجاسىز ءبىر ساپاردان ورالسام دا. . .
ايعاي- شۋ اراسىنان جوعالسام دا. . .
جولاعىن شالعاي جاققا شاشقان كوڭىل ،
عايىپتان ،
اتتەڭ !
نازىك ءان اڭساۋدا. . .
عايىپتىڭ دامىلداتقان دالالارى ،
سول اۋەن-
ايعا جۇمباق ،
ساناما مۇڭ !
سەزەم تاعى ، سەتەرى تاعدىرىمنىڭ-
عاجاپ سەرتكە بايلانىپ ورالارىن. . .
ساعىمنان ساراي سالىپ ساعىنىشىم ،
جادىمدا !
بۇرقانعانىم جالىن ءىشىپ. . .
قۇسقا اينالعان ەلەسى جالعىزىمنىڭ ،
بارادى اي كەۋدەسىن جارىپ ۇشىپ. . .
رۋحىڭنىڭ ساۋلەلەرىن شاش، بەرى
1
ەلەڭدەسەڭ . . .
ەسكى جۇرتقا كەل ، تەكتىم !
مەن ءتاڭىردىڭ ەركەسى ەمەس ،
ەرتەكپىن !
كۇنگەيىمدە- ءجۇزى كۇڭگىرت كۇبىرلەر ،
تەرىسكەيىم- تەنتەك مۇڭ .
كوڭىلىمدە- بوياۋلارى بوز كەشتىڭ ،
كولەڭكەلەر كوبەيگەلى ، ءسوز كەسكىن.
اقىرعى ءۇمىت اتتانعانشا اسپانعا ،
اقيقاتتان بەزبەسپىن .
قۇس جولىنا اسىقتىرعان سوقپاعى،
الاۋ ماعان ، اقىيقاتتىڭ وتتارى .
ارقارلارداي الىسقا اۋعان ادالدىق ،
ايتەۋ ءبىر كۇن. . .
قايتار ءبىزدىڭ جاققا ءالى. . .
ماڭگىلىكتىڭ جۇتپاس ءسىرا مازاعى ،
جۇمىر قايعىم- تەرىسكەيدىڭ عازالى .
تەكتى ارماننان-
الاقۇيىن كۇدىكتىڭ ،
ايتەۋ ءبىر كۇن. . .
اجالى !
جارتاستى ۇرعان جالعاندىقتىڭ كۇڭگىرىن،
شىم باتىرسا. . .
شىندىق دەيتىن مۇڭلىعىم .
اۋنايدى ءالى ، جان- سارايعا ىزگىلىك ،
جاۋلايدى ءالى ، نۇرلى كۇن !
مارتەبەلى. . .
ءماز. . .
تىرلىكتىڭ ماستەگى ،
بولا تۇرسىن ، ەلەمەگىن استە ونى .
كەڭىستىكتىڭ داۋىسىمەن ، ءسارۋار-
رۋحىڭنىڭ ساۋلەلەرىن شاش ، بەرى. .
2
ايقاسپايدى- اۋ ، كىرپىكتەرىم بۇل كۇندەر ،
ويقاستايدى- اۋ ، ويىمدا اتتەڭ ، دۇلدۇلدەر .
تاڭعى ارايعا اۋادى ىلعي اڭسارىم ،
سول ماڭايدا سوعۋشى ەدى كۇلگىن جەل .
مىيىعىنان جىمىياتىن جىلى اعىس ،
جۇمباعى مول جۇرەگىمە جۇبانىش.
كوككە ىنتىزار اقيقاتتىڭ كوزىندەي ،
سول ماڭايدا بولۋشى ەدى قۇبا قۇس.
كۇلگىن جەلگە اماناتتاپ كۇلكىمدى ،
كۇبىرلەتىپ. . .
كۇرەڭ توبەل جۇرتىمدى .
كەۋدەسىنە كەتكەم ەنىپ ەلەستىڭ ،
تۇكپىرىندە ساۋلە ۇيىقتاعان ءبىر ءتۇرلى .
كەتكەم. . .
كەتكەم. . .
كەشىكپەي ءبىر كەلەم ! -دەپ ،
قۇباقان قۇس قالعان ءۇنسىز ەلەڭدەپ .
قاسىيەتىن ىزدەي جورتتىم تىرلىكتىڭ ،
قاسىرەتىم اي استىندا تەبەندەپ .
جالعىزبىن دا ،
جاياۋمىن- اۋ ،
جول جىراق. . .
تۇلكى- تىرلىك !
تۇرمە مەيلى ، سەن قۇلاق .
ۇيقىداعى سول ساۋلەنى وياتپاي ،
ورالماسپىن. . . .
جوعالماسپىن. . .
مەن ، ءبىراق !
جان- سارايدا جاتپايدى ەندى بۇعىپ وت ،
ساۋلەلەرسىز- عۇمىردىڭ دا قۇنى جوق .
سەنىم- سەرىك ، سەزىمدە ءتورت قۋاتىم-
سەن. . .
كۇلگىن جەل. . .
قۇباقان قۇس. . .
قۇدىرەت !
