جەتىمى مەن جەسىرىن جىلاتپاعان قازاق ەكەنىمىزدى كەيدە ماقتانىشپەن ايتاتىنىمىز بار. قازىرگى كەزدە سول اتا-انا مەيرىمىنە ءزارۋ بولىپ وسكەن قىز-جىگىتتەردىڭ جاعدايى قانداي؟ 9 اي كوتەرىپ، جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ دۇنيەگە اكەلىپ، كەيىن ءوز شاقالاعىن جەتىمدەر ۇيىنە تاستاي سالىپ، قيىندىقتان شىعۋدىڭ وڭاي جولىن تاڭدايتىن انالاردىڭ سانى كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ جاتقانى بەلگىلى. ال اكە-شەشەسىنىڭ ماحابباتىن سەزىنبەك تۇگىلى، ءتۇر-تۇرپاتىن بىلمەيتىن بالالارعا قانشاما؟ سولاردىڭ ءبىرى سەرىك كەنجەبەكوۆ. بالالار ءۇيىنىڭ تۇلەگى، 25 جاستاعى سەرىك كەنجەبەكوۆ Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ رەداكسياسىنا كەلىپ، قازىرگى جەتىم بالالاردىڭ ءومىرى قانشالىقتى قيىن ەكەنىن ايتىپ بەردى.

«نەگە ۇكىمەت جەتىمدەرگە جاعداي جاسامايدى»، - دەپ ءسوز باستاعان سەرىك كەنجەبەكوۆ تە بۇرىندارى جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنگەن.

«ءقازىر مەن جاستار ۇيىندە تۇرىپ جاتىرمىن. جاستار ۇيىندە جەتىم بالالار 29 جاسقا دەيىن عانا تۇرا الادى. وندا ءتۇرلى سۇمدىق وقيعالار بولىپ تۇراتىنىن بىلەمىن. الايدا جەتىم بالالاردىڭ كوپشىلىگى بولعان وقيعانى جاسىرىپ  قالادى. سەبەبى ولار قورقادى. ەگەر ولار ۇكىمەتتىڭ جاتاحاناسىنداعى ءجيى بولىپ تۇراتىن توبەلەستى ايتاتىن بولسا، ولارعا قىسىم جاسالاتىن كورىنەدى»،- دەپ ءوز ويىن اشىق ايتتى سەرىك كەنجەبەكوۆ. سونىمەن بىرگە سەرىك كەنجەبەكوۆ جاستار ۇيىندە 28 تامىز كۇنىندە بولعان راۆيل كاريموۆ ەسىمدى جىگىتتىڭ ورتەنىپ قايتىس بولعانىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى جاستار ءۇيىنىڭ باسشىسى گۇلميرا يمانبايەۆادان ءمان-جايدى سۇراعان ەدىك. الايدا بۇل ىسكە قاتىستى قىلمىستىق ءىس جۇرگىزىلىپ جاتقاندىقتان ناقتى اقپاراتتى جاريالاي المايتىنى ايتتى. سەرىك كەنجەبەكوۆ جاستار ۇيىندەگى جەتىم بالالاردىڭ 70 % جامان جولعا تۇسكەندىگىن ايتتى. سونىمەن بىرگە جەتىمدەردىڭ قىلمىس الەمىنە تۇسۋىنە جۇمىسسىزدىق سەبەپ بولاتىنىن ايتىپ ءوتتى.

«قازاقستان كوپ ۇلتتى مەملەكەت ەكەنى بەلگىلى. كوپتەگەن حالاقارالىق دەڭگەيدە شارالار دا ءوتىپ جاتىر. ءبىراق نەگە جەتىمدەردىڭ جاعدايىن جاقسارتپايدى؟ بىزدە مىسالى جەتىم بالا اسكەرگە بارا المايدى، ونداي زاڭ جوق. كوبىنەسە اسكەرگە جەتىم بالانى الماي جاتادى. كوبى جوو وقۋعا مۇمكىندىگى جوق. ال جوعارى ءبىلىم جوق ادام دۇرىس جۇمىس ورنىندا قىزمەت ەتە دە المايدى. نەلىكتەن ءبىزدىڭ ەلدە جەتىم بالالار جاستار ۇيىندەگى ءبىر بولمەدە تۇرۋى كەرەك؟ ۇكىمەت ۇنەمدەۋ ماقساتىندا كوپ قاباتتى جاتاقحانا تۇرعىزىپ قويىپ، جەتىم بالالارعا ءبىر بولمەنى عانا بەرىپ قويعان. ولاردىڭ نەگىزگى ماقساتى جەتىمدەرگە ءۇي بەرمەۋ. ماسكەۋ قالاسىندا 18 جاسقا تولعان ءاربىر جەتىم بالاعا ءبىر بولمەلى بولسا دا  ءۇي بەرىلەدى. ال بىزدە ونداي جوق. الماتى قالاسىنداعى 18 جاستان اسقان بارلىق جەتىمدەر جاستار ءۇيى دەپ اتالاتىن جاتاقحانادا تۇرادى. ءبىر بولمەدە ءۇش-تورت ادام. نەگە بۇل جاتاحانانى جاۋىپ 18 جاستان اسقان ءاربىر جەتىم بالاعا ءبىر بولمەلى بولسا دا ءۇي سالىپ بەرمەسكە؟! ءبىزدىڭ ەلدىڭ جاعدايى جاقسى، قاراجاتى جەتكىلىكتى عوي. بىزدە مۇمكىندىك بار. مەنىڭ جاسىم ءقازىر 25-تە، جاقىندا 26-عا تولامىن. الايدا 29 جاسقا تولعاندا مەن قايدا بارامىن؟ ءۇيدىڭ كەزەگىنە تۇرعان بولسام دا، ءالى كەزەگىم جەتكەن جوق. سەبەبى ءۇيدىڭ كەزەگىندە ادام كوپ. ەلىمىزدەگى وسىنداي وزەكتى ماسەلەر تەز ارادا شەشىلسە ەكەن دەيمىن»، - دەپ ءسوزىن اياقتادى سەرىك كەنجەبەكوۆ.

ءبىز وسى ماسەلەنىڭ سەبەبىمەن قاتار سالدارىن دا قولعا الىپ، شەشۋگە تىرىسۋىمىز كەرەك. جەتىم بالالار ونسىزدا بالا كەزىنەن پسيحولوگيالىق سوققى الىپ، ءومىردىڭ قيىنشىلىعىنا بەيىمدەلىپ، تەز ەسەيەدى. الايدا ماڭدايىنان سيپار اناسى، ارقاسىنان قاعار اكەسى بولماعان سوڭ ءومىردىڭ اعى مەن قاراسىن ايىرا الماي تۋرا جولدان اداساتىنىنا دا تۇسىنىستىكپەن قاراۋ كەرەك شىعار دەپ ويلايسىڭ كەيدە... سەبەبى جەتىمدەر ءۇيىنىڭ بارلىعى بىردەي دۇرىس تالىم-تاربيە بەرەدى دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا المايمىز. جەتىمدى جىلاتپاي، ماڭدايىنان سيپاعان قازاقتىڭ قازىرگى جەتىم بالالارىنىڭ جاي-كۇيى ازىرگە جاقسى دەۋگە كەلمەي تۇرعانى داۋسىز...

بىلتىر ەلىمىزدەگى جەتىمدەر ءۇيىنىڭ سانى قىسقاردى، اسىراپ الۋشىلاردىڭ سانى كوبەيىپ، جەتىم بالالار اتا-انا مەيىرىمىنە بولەندى دەگەن اقپاراتتى جارىسا جازدىق. بىلتىرعى جىلدىڭ ستاتيستيكاسى بويىنشا، قازاقستاندا 7،5 مىڭنان استام جەتىم بالا بار. جەتىمدەر ءۇيىنىڭ جابىلىپ، جەتىم بالالاردىڭ جاڭا وتباسىمەن تانىسىپ، ءسىڭىسىپ كەتۋى جاقسى عوي  ارينە، الايدا جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنىپ، وتباسىنىڭ جىلۋىن كورمەي وسەتىن بالالاردىڭ جاعدايى نە بولماق؟ ولار 18 جاسقا دەيىن جەتىمدەر ۇيىندە تاربيەلەنەدى، كەيىن 29 جاسقا دەيىن ۇكىمەتتىك جاتاحاناعا ورنالاسادى، ال 29 جاسقا تولعان جەتىم بالالاردىڭ قالعان ءومىرى كوشەدە نە تۇرمەدە ءوتۋى كەرەك پە؟ سەرىك كەنجەبەكوۆتىڭ ايتۋى بويىنشا، جەتىم بالالاردىڭ 70 % ەسىرتكىگە تاۋەلدى، قىزداردىڭ كوبىسى جەڭىل جۇرىسكە سالىنىپ، ءتانىن ساۋدالاپ اقشا تابادى. وسىنداي جولعا تۇسكەن ولاردىڭ دا كىناسى بار ەكەنى تۇسىنىكتى. الايدا سىرتقى فاكتورلار ولاردىڭ تۋرا جولدان تايىپ، اداسۋىنا اسەر ەتەتىنى دە ءسوزسىز. نە قولىندا كوك تيىنى جوق، نە جول كورسەتەر جاقىنى جوق، اقىل ايتار اتا-اناسى جوق جالعىز بالا قالاي كۇن كورۋى كەرەك؟ وسىدان كەيىن ولار ەرىكتى نە ەرىكسىز تۇردە ۇرلىققا بارادى، قىزداردى اقشا تابۋدىڭ وڭاي جولى وسى ەكەن دەپ تۇنگى كوبەلەككە اينالادى. مەن ۇكىمەت ولاردىڭ قولىنا بۋما-بۋما اقشا ۇستاتسىن دەمەيمىن، تەك قانا جوو-دا اقىسىز تۇردە ءبىلىم الۋىنا، جۇمىسقا ورنالاسۋىنا كومەك كورسەتىلسە دەيمىن. ەگەر ولار جوو ورنىن ءتامامداپ، جاقسى جۇمىسقا ورنالاساتىن بولسا ولاردىڭ كوبىسى 29 جاسقا دەيىن ءوز جاعدايىن جاقسارتىپ الۋعا تىرىسار ەدى. سوندا عانا وزگەلەردىڭ قالتاسىنا سۇقتانىپ كۇن كورىپ جۇرگەن جانە تۇندە كوشەدە ءتانىن ساۋداعا سالاتىن جەتىم بالالاردىڭ سانى ازاياتىن ەدى. ايتۋعا وڭاي ەكەنى راس... الايدا جەتىم بالالار دۇنيەگە كەلە سالىپ تا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان اۋىر سوققى العان، ەندى ەسەيگەن كەزدە وسىنداي «لاس» ءومىر ءسۇرىپ، قيىندىققا تاپ بولۋى ولار ءۇشىن تاعى دا اۋىر سوققى بولاتىنى بەلگىلى. سول سەبەپتى وسىنداي وزەكتى ماسەلەگە دە بەي-جاي قاراماي، شەشۋگە تىرىسۋ كەرەك. جەتىم بالالار دا ءبىزدىڭ قوعامنىڭ مۇشەسى... ولاردى اتا-اناسى تاستاپ، قاراۋسىز قالدىرسا دا، مەملەكەت قاراۋسىز قالدىرمايتىنىن ايتقاننان گورى دالەلدەگەن دۇرىس...