–تۇرمىس قۇرعانسىڭ با، قىزىم؟ – دەپ سۇرادى تاكسي جۇرگىزۋشىسى. قۇدايىم-اي، وسى الماتىلىق تاكسيشىلەردىڭ وزگە ادامداردىڭ ومىرىنە ارالاساتىن ادەتىن سۋقانىم سۇيمەيتىنى... ايتەۋىر شاشىنىڭ اعىن سىيلاپ، جاۋاپ بەرەيىن دەدىم.
–جوق، ءالى تۇرمىس قۇرمادىم، ءبىراق جاقىن ۋاقىتتا ءبىر ءۇيدىڭ كەلىنى اتانامىن!
–بارەكەلدى، كۇيەۋ جىگىت قازاق پا؟
–ارينە!
–قانداي جاقسى، ەرى دە، ايەلى دە قازاق. ال مەنىڭ كەلىنىم – ورىس. كادىمگى ورىستىڭ ساپ-سارى قىزى، تاربيەسى دە – ورىس، ءتىلى دە – ورىس، قۇرعىر مەنىڭ بالامدى دا ورىس قىلدى...
بۇل كىسىنىڭ قىلىعىن ەندى تۇسىنگەندەي بولدىم. مۇڭىن كىمگە شاعارىن بىلمەي جۇرگەندە كولىگىنە مەن ءمىنىپ قالعان ەكەم. نە دە بولسا، اڭگىمەسىنە ارالاسىپ، مەن دە ءوز پىكىرىمدى ءبىلدىرىپ قالايىن دەدىم.
–اقىرى، وسىلاي ايتاتىنىڭىز بار، ۇلىڭىزدىڭ ول قىزعا ۇيلەنۋىنە نەگە رۇقسات بەردىڭىز؟
–رۇقسات بەرمەسكە امال قالمادى. نە وكساناعا ۇيلەنەمىن، نە ۇيدەن كەتەمىن دەپ بىزگە قوقان-لوقى جاسادى. اناسى عوي سوندا كەلىسە كەتكەن. انا جۇرەك بالاسىنان ايىرىلعىسى كەلەر مە؟!
–ءبىراق، سوندا دا ايىرىلىپ قالعان سەكىلدىسىزدەر...
–سولاي جاعداي، قاراعىم. جاعدايدىڭ بۇلاي بولعانى ءۇشىن كىمگە كىنا ارتارىمدى دا بىلمەيمىن. بالامنىڭ نە ويلاپ جۇرگەنىن باقىلاي الماعان مەن بە، «بالام، بالام» دەپ ءار قاتەلىگىنە كوز جۇمىپ وتىرعان اناسى ما، اقىماق بالامنىڭ ءوزى مە؟.. جاپ-جاقسى تاربيە بەرگەندەي بولدىق، بارشىلىقتا ءومىر ءسۇردى، قازاقتىڭ سالتى مەن ءداستۇرىن ساناسىنا قۇيعانداي ەدىك. مىنە، بۇگىن سونىڭ ءبىرى دە قالمادى! ايەلىنىڭ «مۋجەنەك» دەگەن سوزىنە الدانىپ، «سيۋدا!» دەسە سيۋدا، «تۋدا!» دەسە تۋدا شاپقىلاپ ءجۇر.
–قازاق وتباسىنا كەلىن بولىپ تۇسكەن قىز ەمەس پە؟ سىزدەردەن ەشتەڭە ۇيرەنە الماعانى ما؟
–قىزىم-اۋ، بىزبەن ارالاسسا جاقسى عوي. نە ءوزى، نە ۇلىمىزدى، نە نەمەرەمىزدى ماڭايىمىزعا جولاتپايدى. اندا-ساندا ۇلىم ەكەۋى ۇيگە كەلىپ، جارتى كۇن دە وتىرماي كەتۋگە اسىعىپ تۇرادى. 5 جىل بۇرىن قىز نەمەرەمىز دۇنيەگە كەلدى. اپاسى ەكەۋمىز ەسىمىن اينامكوز دەپ قويامىز دەپ جۇرگەندە، ادينا بولىپ كەتىپتى. كوندىك، كەلەسى بالامىزدىڭ ەسىمىن ءوزىمىز قويامىز دەپ كەلىستىك. كەلىن شىراق كەلەسى بالانى دۇنيەگە اكەلەتىن ءتۇرى جوق. ءالى جاس ەكەن-مىس، 2 بالامەن ەشتەڭەگە ۋاقىت تاپپاي قالادى، ۇلگەرمەيدى، «كەيىن-كەيىن» دەپ ءالى ءجۇر. وعان دا كوندىك... كەي كەزدەرى نەمەرەمدى يىسكەپ، ماۋقىمىمىزدى باسايىق دەپ اپاسى ەكەۋمىز بارماقشى بولامىز. ۇلىم كۇنى بويى جۇمىستا، كەلىنىمە حابارلاسامىز. ول ءبىزدىڭ ويىمىزدى بىردەن ءتۇسىنىپ قويادى، «يا سوبيرايۋس پرينيات ۆاننۋ» دەيدى. سونىمەن ۋاقىت ءوتىپ جاتىر، ۇلىم دا جوق، كەلىنىم دە جوق، نەمەرەم دە جوق...
تاكسي جۇرگىزۋشىسىنىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ وتىرعانىمدا مەن ءتۇسۋ كەرەك ايالداماعا دا جەتتىك. «اتا، ءبارى جاقسى بولادى، كۇدەرىڭىزدى ۇزبەڭىز!» دەدىم دە شىعىپ كەتتىم.
ءاي، وسى شىنىمەن ءبارى جاقسى بولا ما ەكەن؟! ويعا باتتىم...
ءوزىم قازاقتىڭ قاراپايىم قىزىمىن، قازاق قۇندىلىعى، قازاق سالتى، قازاق ءداستۇرىن قاشان دا العا تارتىپ جۇرۋگە تىرىسامىن. سونداي-اق تەك قانا قازاقتىڭ جىگىتىنە تۇرمىسقا شىعامىن! بۇل مەنىڭ شەشىمىم، شەشىمىم عانا ەمەس، سولاي بولۋى مىندەتتى دەپ ەسەپتەيمىن.
ال وزگە ۇلت وكىلىنە تۇرمىسقا شىققان قازاق قىزدارىنا دەگەن كوزقاراسىم قانداي بولاتىنىن ويلانىپ كورمەپپىن... مۇنداي شەشىم قابىلداعان قازاق قىزدارىن جەك كورىپ كەتپەسپىن، ءبىراق قولداۋ تانىتپايتىنىم انىق. ءبىر قازاقتىڭ قىزى شەتەلدىك ازاماتقا تۇرمىسقا شىقتى دەگەن ءسوز قازاقتىڭ ۇرپاعى جويىلدى دەگەنمەن تەڭ. ول ۇرپاق قازاق قانىنان تارالماسا، قازاق قابىرعاسىنان جارالماسا، قازاق ءۇشىن قولىن دا قيمىلداتپايدى. قازاق قۇندىلىعىن دامىتۋعا اتسالىسپايدى.
ال جاقسى، قازاق قىزى وزگە ۇلت وكىلىنە تۇرمىسقا شىققانىنا قارسى بولدىم دەلىك. ال قازاق جىگىتى وزگە ۇلت وكىلىنەن قىز السا شە؟ مۇنداي جاعدايعا كوزقاراسىم تەرىس بولعانىمەن، ءبارىبىر قازاقتىڭ ۇرپاعى تاربيەلەنەدى دەپ جۇرگەن ەدىم. مىنا ديالوگتان سوڭ ويىم تۇبەگەيلى وزگەرگەندەي.
بىلمەيمىن، قازاقتىڭ گەنى ءالسىز بە، الدە بۇل جەكە ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى ما؟.. ءبىرى قازاق، ءبىرى وزگە ۇلت وكىلىنەن بولعان وتباسىنان تۋعان بالا ءتۇبى قازاق بولا قويماس دەگەن ويعا كەلدىم. ءتىپتى، ناعىز قازاق وتباسى بولا تۇرا قازاقىلىقتىڭ ءيىسى دە شىقپايتىن قانشاما وتباسىنىڭ بارىنا مەن عانا ەمەس، سىزدەر دە كۋاسىزدەر. كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىن، الايدا بۇل دا – ءبىر شىندىق.
P/S: وزگەنىڭ وتباسىنا، ومىرىنە ارالاسۋ – ماعان دا، سىزدەرگە دە ءتان قىلىق ەمەس. تەك قازاقتىڭ بولاشاعى ءوزىمىزدىڭ قولىمىزدا ەكەنىن تۇسىنسەك ەكەن... وتان وتباسىنان باستالادى! ەندەشە، وتباسىنىڭ دۇرىس قۇرىلۋىنا اسا ءمان بەرگەن ءجون. قازاقتىڭ ەرجۇرەكتى ەرلەرىنە قازاقتىڭ قاراگوزدەرى عانا لايىق.
گۇلىم جاقان
