جاقىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا جەر قاتىناستارىن رەتتەۋگە ارنالعان زاڭ جوباسى ماقۇلدانىپ، سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى. الايدا جەر داۋىنا نۇكتە قويىلعان جوق. سەبەبى حالىقتى الاڭداتقان 24، 27، 34، 97، 101 باپتارعا تەك موراتوريي جاريالاندى. ول 2021 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن جارامدى، دەپ جازادى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، موراتوريي ۋاقىتى بىتكەنشە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن جەر كوميسسياسى حالىقپەن اقىلداسا وتىرىپ، جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەيدى. قوعامدىق بەلسەندى مۇحتار تايجان «جەر شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىلەدى» دەگەن باپتاردىڭ تۇبىرىمەن الىپ تاستالاتىنىنا سەنىمدى.
- «جەردى شەتەلدىكتەرگە بەرۋگە بولمايدى» دەگەن باپتى زاڭعا كىرگىزە المادىق. بۇل مەنىڭ رەسمي ۇسىنىسىم بولدى. امال قانشا، وعان دەپۋتاتتار دا، ۇكىمەت تە دايىن ەمەس. 2021 جىلعا دەيىن ۋاقىت بار. بۇل ماسەلەنى مىندەتتى تۇردە كوتەرەمىز. كەلەسى جىلى ارنايى زاڭ قابىلدانۋى مۇمكىن. موراتوريي بىتكەنشە حالىق تالابىنا سايكەس، جەردى شەتەلدىكتەرگە بەرمەۋ ماسەلەسىن ۋاقىتشا ەمەس، تۇپكىلىكتى شەشۋگە بولادى. وعان ءوزىم دە اتسالىسامىن. سوندىقتان ارنايى جاڭا زاڭ جوباسىن دايىنداپ، قابىلداۋىمىز كەرەك. وعان تاعى ءبىر جىلداي ۋاقىت كەرەك بولادى، - دەيدى جەر كوميسسياسىنىڭ وكىلى مۇحتار تايجان.
زاڭگەر ابزال قۇسپان دا قازاقستان حالقىن مازالاعان ماسەلە بولاشاقتا شەشىلەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. جەردى شەتەلدىكتەرگە بەرمەۋ تۋرالى زاڭ قابىلدانباسا، ول ءوز نارازىلىعىن ءبىلدىرىپ، حالىقپەن بىرگە الاڭعا شىقپاق.
- زاڭ بويىنشا ءبىرىنشى ارەكەت كونسەپسيادان باستالادى. وسى كونسەپسيا شارتتى تۇردە «ىشكى» ماسەلەلەردى رەتتەۋدەن تۇرادى دەسەمدە بولادى.
ولار مىنالار:
- زاڭدى جانە جەكە تۇلعالارعا جالعا بەرىلگەن اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى ساقتاۋ جانە جەتىلدىرۋ. شىنىندا، ءقازىر اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ كەزىندە كىم كورىنگەنگە بەرىلۋى سالدارىنان، ول جەرلەردىڭ توزىپ نەمەسە پايدالانىلماعان كۇيدە قالىپ قويىپ جاتقاندارى بار. بۇعان قاتىستى اشم تاراپىنان رەسپۋبليكا كولەمىندە جان-جاقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ، ءقازىر قانشا جەردىڭ پايدالانىلماي وتىرعانى جانە قانشا جەردىڭ توزىپ كەتكەنى جونىندە ساراپتاما جاسالعان؛
- جالعا بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ شەكتى مولشەرىن بەلگىلەۋ. كەزىندە (موراتورييگە دەيىن) جەردى ساتۋعا بەكىتىلگەن شەكتى مولشەر جەردى جالعا بەرۋدە بەكىتىلمەگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە، الەم بويىنشا ەڭ كوپ جەر يەلەنۋدەن ەكىنشى تۇرعان ادام – قازاقستانداعى «يۆولگا-حولدينگ» كومپانياسىنىڭ يەسى روزينوۆ. ول 1،5 ملن گەكتار جەرگە يە. ونىڭ ۇستىنە، ول ەڭ قۇنارلى قوستاناي وبلىسىندا ورنالاسقان. ءروزينوۆتىڭ ءوزى ميلليونەر بولا تۇرا، كومپانياسى قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولعان. قولدانىستاعى جەر كودەكسىمەن ونداي الپاۋىتتاردان جالعا بەرىلگەن تىم كوپ جەرلەردى مەملەكەتكە كەرى قايتارۋ مەحانيزمى جەتكىلىكتى قاراستىرىلماعان بولاتىن. سول سەبەپتى، ۇسىنىلعان نۇسقاداعى زاڭعا تولىقتىرۋلاردى ءوز باسىم قولدايمىن؛
- شەكارا ماڭىنداعى اۋىلشارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى بەرۋگە قاتىستى تالاپتاردى كۇشەيتۋ. وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردا شەكارا ماڭىنداعى جەرلەردى بەرۋدى شەكتەۋ، ناقتى بەلگىلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر. مەنىڭشە، بۇل دا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا، سەبەبى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى اركەز ءبىرىنشى كەزەكتە بولۋى كەرەك؛
- ەلدى مەكەن جەرلەرىندەگى جايىلىم ماسەلەسى. كەزىندە اۋىلشارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ كىم كورىنگەنگە شەكسىز بەرىلۋى سالدارىنان اۋىلدىق جەرلەردەگى، اسىرەسە اۋىلدىڭ اينالاسىنداعى جايىلىم جەرلەرى تارىلىپ ءارى توزىپ كەتتى. ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىندا ولاردى مەملەكەت مەنشىگىنە كەرى قايتارۋ جانە مەملەكەت ەسەبىنەن قۇنارلاندىرۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارۋ كوزدەلگەن. قولىنداعى ازىن-اۋلاق مالىمەن عانا كۇنىن كورىپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن وتە ماڭىزدى دەپ بىلەمىن.
بۇعان قوسا، جەر ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ، قورعانىس جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى پايدالانۋشىلاردان جەردى الىپ قويعان جاعدايدا تولەنەتىن وتەماقى، جەردىڭ ماقساتتى پايدالانۋىن وزگەرتۋگە قاتىستى بۇرىننان بار زاڭ نورمالارىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا ءبىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار قاراستىرىلعان. كورىپ وتىرعانىڭىزداي، جەردى شەتەلدىكتەرگە ساتۋ-ساتپاۋ، جەردى جالعا بەرۋ جونىندە ماسەلە بۇل زاڭ جوباسىندا جوق، - دەيدى زاڭگەر.
پرەزيدەنت جارلىعىمەن 5 باپقا موراتوريي جاريالاندى. «ونىڭ مەرزىمى اياقتالعان سوڭ جەر قايتا شەتەلدىكتەرگە بەرىلە مە؟» دەگەن ۇرەي بار ەل اراسىندا. قوعام بەلسەندىسى ايدىن ەگەۋبايەۆتىڭ ويىنشا، حالىق سەنىمسىزدىك تانىتۋعا تولىق حاقىلى.
- بيلىك حالىقتىڭ سەنىمىن جوعالتىپ الدى. ونىڭ ءبىر كورىنىسى – 2016 جىلى حالىقتىڭ جاپپاي نارازىلىق ءبىلدىرۋى. ءبىرىنشى رەت الداعان ادامعا ەكىنشى جولى كۇمانمەن قاراۋ – زاڭدىلىق. ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدە كۇدىك بار. سەبەبى قولىمىزعا نەلىكتەن زاڭعا ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەرمەن بىرگە تولىق نۇسقانى كورسەتپەيدى. ءجۇز باپ بار، سونىڭ بارلىعىمەن حالىق تانىسۋى كەرەك. ونى سەناتقا جىبەرەدى، ودان كەيىن پرەزيدەنت قول قويادى، ودان كەيىن ءبىراق بەرەمىز دەيدى. مەن تولىق نۇسقاسىمەن تانىسپاعاندىقتان، كۇماندانىپ وتىرمىن. «نەلىكتەن بۇلار جاسىرىن ۇستاپ وتىر؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى كوكەيىمدە. ەگەر جەر كودەكسىندەگى 6، 23، 24، 12 باپقا موراتوريي ەنگىزسە، كۇمان سەيىلەدى، - دەيدى قوعام بەلسەندىسى ايدىن ەگەۋبايەۆ.
جەر زاڭىنا قاتىستى ءوز ويىن اشىق ءبىلدىرىپ جۇرگەن ايدىن ەگەۋبايەۆ بۇكىل قوعام بولىپ زاڭنىڭ حالىق مۇددەسىنە ءتيىمدى قابىلدانۋىن ءجىتى باقىلاۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.
