2009 jyldyń 1 qyrkúıeginde EO elderinde 100 Vatt jáne odan da kóp qýatty shamdardyń satylymyna tyıym salyndy. 2012 jyldyń qyrkúıegine qaraı shamdardan tolyǵymen bas tartý júzege asyrylý josparlandy. Alaıda, Brússel sarapshylary ádettegi shamdardy energıa únemdeıtin shamdarǵa aýystyrý – adam densaýlyǵyna teris áser etetini týraly eskertedi.
Nemis dárigeri jáne jaryqtandyrý áseriniń adam densaýlyǵyna zıany máselesiniń mamany Aleksandr Výnsh energıa únemdeıtin shamdar paıdalanǵan kezde adam densaýlyǵyna qolaısyz áser etedi deıdi.
«Shamdardyń qyzdyrýy tabıǵıǵa qaraǵanda barlyq jasandy jaryq kózderine jaqyn», - dedi ol Neue Osnabrücker Zeitung suhbatynda. Aıtýynsha, aǵzada gormonaldy ózgeristerge ákelýi múmkin, sebebi sarapshylardyń pikirinshe, energıa únemdeıtin sham qaýipti eken.
Sonymen qatar, «júrek-qan tamyrlary aýrýlary, qant dıabeti, osteoporoz jáne ımýndyq júıeniń buzylýy bolsa, onda ol is júzinde postındýstrıaldyq qoǵamńa tán kez kelgen aýrý bolýy múmkin» deıdi sarapshylar. Sondaı-aq, sarapshylardyń aıtýynsha, energıa únemdeıtin shamdar sút bezi jáne qýyq asty beziniń obyry qaýipin arttyrady eken.
«Men synapty ónimderdi keńinen qoldaný men energıa únemdeıtin shamdardy qoldanýdy saıasatkerler men qorshaǵan ortany qorǵaý toptary únsizdi jalǵastyryp jatqandaryn túsine almaımyn», - deıdi Aleksandr Výnsh.
Al, Múnhendik okýlıs Bernhard Lahenmaır qyzdyrýǵa arnalǵan shamdarǵa tyıym salý «naǵyz sandyraq» deıdi. Onyń aıtýynsha, adamdar energıa únemdeıtin shamdardy paıdalaný arqyly últrakúlgin sáýlelerden qorǵaýdyń eski túri – jasandy lınzadan zardap shegýi múmkin.
Energıa únemdeıtin shamdar densaýlyq úshin qaýipti bolýy múmkin
Brıtandyq dermotologıalyq asosıasıasynyń aıtýynsha, ádettegiden kóbirek qarqyndy jaryq shyǵaratyn shamdardan jańa býyn teri sezimtaldylyǵynan zardap shegýi múmkin. Spektrým qaıyrymdylyq birestiktiń zerttteýinshe, tek Anglıanyń ózinde joǵary sezimtaldyǵy bar 340 myńdaı adam ómir súrýde eken.
«Fotosezimtal terige adam densaýlyǵy nasharlaýyna ákep soqpaıtyn shamdar qoldanýǵa ruqsat berýi mańyzdy bolyp tabylady. Olarǵa úı-jaılarynda jıi qalýǵa týra keledi. Olar jaıdan-jaı kún astyna shyǵa bere almaıdy», - deıdi Brıtandyq dermotologıalyq asosıasıasynyń prezıdenti Kolın Holden.
Sondaı-aq, ǵalymdardyń aıtýynsha, energıa únemdeıtin shamdardy paıdalaný adamdardyń qoldanystaǵy teri aýrýyn asqyndyryp, epılepsıa men mıgrennen zardap shegetin adamdardyń sanyn arttyrýy múmkin.
Sarapshylar jaryq kóziniń tym jaqyn bolýynan últrakúlgin sáýlesi teri titirkenýin týdyrýy múmkin ekenin eskertedi. Medısınalyq sarapshylardyń pikirinshe, eger osy shamdardyń 30 sm qashyqtyqta bolýynan problema týyndaýy múmkin.
Mundaı jaryq kózderinen óndiriletin últrakúlgin sáýlelený deńgeıi jaryq Kúnniń áserimen salystyrýǵa bolady. Dárigerler osy shamdar qaterli isik qaýpin arttyrady degendi de aıtady.
Energıa únemdeıtin shamdarǵa kózdiń qashyqtyq kem degende 30 sm bolýy kerek
Adamnyń kózi energıa únemdeıtin shamdarǵa kóz qashyqtyǵy kem degende 30 sm bolýy kerek, bul halyqaralyq normaǵa saı keledi dep jazady Shveısarıa gazeti Le Matin. Bul týraly Shveısarıa Federaldy Energetıka organy zertteýler júrgizip, baıandama jasaǵan.
Zertteýshiler jańa tehnıka paıdalaný arqyly adam men shamdar arasyndaǵy energetıkalyq aǵynyn ólsheý múmkindigine ıe bolady deıdi.
«30 sm qashyqtyqta elektromagnıttik órister densaýlyǵyna qandaı da bir jaǵymsyz áser joq,» - dep ǵylymı-zertteý baıandamasynda aıtty.
Lúmınesenttik shamdardyń stroboskoptyq áseri
Lúmınesentti shamdar (syzyqtyq qubyrly sham maǵynasynda - red.) nól arqyly AC 100 ese, sekýndyna 100 ret 50 Gs jıiliginde óshirip-qosý. Shamnyń joǵalýy kórinbeıdi, alaıda kózdiń kórý múmkindigine áser etip, zattardy jan-jaqty burmalaıtyn bolady. Bul stroboskoptyq áser dep atalady.
Lúmeınesentti shamdardy merzimimen bolmasa, túbegeıli joıý múmkin emes: ol óziniń tabıǵaty. Biraq lúmınesentti jaryqtandyrý kómegimen qarapaıym sharalar qolaısyz áserlerlenedi: kózdiń kórýiniń sharshaýy, radıo bar akýstıkalyq kedergiler, sondaı-aq elektr faktordy arttyrý boaldy. Bul sharalar qabyldanǵan bolsa, lúmınesentti jaryqtandyrý qaýipsiz bolyp tabylady.
Fazalyq yǵysý eki ádispen júzege asady:
Birinshi ádis. Bólme irgeles úsh fazaly jeli, shamdar bar bolsa, bir mezgilde barynsha paıdalaný kerek. Jáne ár túrli fazalardyń toktarynyń mánderin nólge qaıtarý úshin túrli fazalarynda qosa tirkeledi. Bólmede shamdar sany birneshe bolýy tıis. Bir shamda úsh jaryqtyń bolǵany tipti jaqsy.
Ekinshi ádis. Eger úsh fazaly tuıyqtalý joq bolsa, fazalyq yǵysýdy jasandy qurý qajet. Jaryqtandyrý úshin shamdar jubyn paıdalanyńyz. Bir sham basqa tizbektegi drossel dáıekti jubyn qamtıdy. Basqasha aıtqanda, shamdar bir mezgilde nólge jetedi.
Elektrondyq balastyq kedergiler (EKG) kerneýdi 35-ten 50 kGs-ten joǵary jıilikti terbelis ishine túrlendiredi. Mashınanyń jypylyqtaýy sıaqty bólshekterdiń aınalmaly stroboskoptyq áseri paıda bolady. Demek, ol is júzinde kórinbeıtin bolady.
Aqbota Musabekqyzy
