Áleýmettik-ekonomıkalyq damý dınamıkasynyń qanat jaıýyna kedergi keltiretin birneshe faktor bar. Sonyń biri - sybaılas jemqorlyq. Jalpy sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń birneshe ádisi bar. Mamandar bolsa bul rette prınsıptik jáne júıeli sıpat bolsa, indettiń bul túrin joıýǵa bolatynyn alǵa tartady. Al zańdylyqty qamtamasyz etý – asa mańyzdy mindet. Alaıda sol zańdylyqtar qanshalyqty saqtalyp júr, óńirimizde sybaılas jemqorlyqtyń aldyn-alý baǵytyndaǵy jumystardyń nátıjesi qandaı? Osy jáne basqa da suraqtarǵa jaýap alý maqsatynda, QR Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agentiginiń Mańǵystaý oblysy boıynsha departamentiniń basshysy, Ádep jónindegi keńes tóraıymy Jannazarova Nurgúl Almasqyzymen suhbattasqandy jón kórdik.

 -Nurgúl Almasqyzy, Elbasy bıylǵy joldaýynda júzege asyrylýy tıis negizgi 10 baǵytty aıqyndap berdi. Ózińiz qandaı oı túıdińiz?

-Joldaýmen muqıat tanysyp shyqtym. Bıyldyń ózinde aldymyzda úlken mindetter tur. Máselen, 8-shi baǵytqa toqtalyp ótetin bolsaq, Memlekettik organdardyń aqparattyq júıeleriniń ıntegrasıasy «bir ótinish» qaǵıdaty boıynsha jekelegen memlekettik qyzmet kórsetýden keshendi qyzmet kórsetýge kóshýge múmkindik beretinin, ákimshilik shyǵyndardy azaıtý úshin  vedomstvoǵa baǵynyshty naqty qajetti uıymdardy múmkindiginshe biriktirip, bosaǵan qarajatty memlekettik qyzmetshilerdiń faktorlyq-baldyq shkalaǵa negizdelgen jańa eńbekaqy júıesin engizýge baǵyttaý qajettigi aıtyldy. Osylaısha ortalyqtaǵy jáne óńirlerdegi memlekettik qyzmetshiler jalaqysynyń dısproporsıasyn qysqartady, sondaı-aq jumystyń sıpaty men tıimdiligi eskerilmek. Bul rette Úkimetke Memlekettik qyzmet isteri agenttigimen birlesip, 2018 jyly ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdarda osy júıeni engizýdiń pılottyq jobalaryn iske asyrý tapsyryldy. Iaǵnı, bul rette sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres keshendi jáne júıeli sıpat alyp otyrǵandyǵyn ańǵarýǵa bolady. 

-Aımaqta sybaılas jemqorlyqtyń aldyn-alý boıynsha atqarylǵan jumystar týraly ne aıtar edińiz?

-Statıstıkaǵa kóz júgirtetin bolsaq, ótken jyly sybaılas jemqorlyqqa qarsy saýattandyrý jáne memlekettik qyzmettiń oń ımıjin qalyptastyrý maqsatynda 812 is-shara uıymdastyrylyp, jalpy sany 230 417 adam qamtyldy. Atap aıtqanda semınarlar jáne leksıalar - 631, dóńgelek ústelder - 34, forým jáne konferensıalar - 24, ıntellektýaldyq konkýrstar - 17, fleshmobtar - 9, sporttyq is-sharalar - 38 jáne buqaralyq aksıalar - 59. Aıta ketý kerek, 2017 jyly aldyńǵy 2016 jylmen salystyrǵanda, atqarylǵan is-sharalar eki ese kóp boldy. Árıne, kórsetkish qýǵan joqpyz, bizdiń ujym úshin jasalǵan jumystar mańyzdy boldy. Onyń ishinde negizgi kúsh jigerimizdi sybaılas jemqorlyqtyń aldyn-alýǵa jumsadyq. 

-Naqty qandaı sharalar, qansha adam tartyldy, atap ótseńiz?

-Keltiretin mysal jetip artylady. Aqtaý qalasynyń  teńiz  jaǵalaýynda  1000-ǵa jýyq qoǵamnyń túrli maqsatty toptardyń ókilderin qamtyǵan «Parasyz bolashaqqa birge!» atty shara ótti. Onda Ádilbek Nıazymbetov, Natalá Solodılova sekildi ataqty sportshylar respýblıkalyq  sybaılas jemqorlyqqa qarsy aksıany qoldaýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar, Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologıalar jáne ınjınırıń jáne Mańǵystaý gýmanıtarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetteri stýdentteriniń qatysýymen 3000-ǵa jýyq adamdy qamtyǵan «Adal bol!» respýblıkalyq aksıasy sheńberinde jastarmen fleshmobtar uıymdastyrylyp, arnaıy daıyndalǵan beınerolıkter ǵalamtordaǵy áleýmettik jelilerge ornalastyryldy. Budan bólek QR Prezıdenti  janyndaǵy Memlekettik  basqarý  akademıasynyń vıse - rektory Áltaıyr Ahmetov Túpqaraǵan  aýdany Aqshuqyr  aýylyndaǵy  M.Ábdihalyqov  atyndaǵy mektep gımnazıasynyń joǵary synyp oqýshylarmen kezdesip, «Adal  urpaq» erikti  mektep  klýbynyń  jumysymen  tanysty. Bul kezdesýge barlyǵy 500-deı oqýshy qatysty. 

-Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qurylǵan mobıldik top jumysy týraly ne aıtar edińiz?

-Mobıldik top ótken jyly 9 naýryzda quryldy. Onyń quramyna memlekettik organdar, úkimettik emes uıymdar, «Nur Otan» partıasy, óńirlik kásipkerler palatasy, jýrnalıser men blogerler kirdi. Jalpy mobıldik topty qurýdaǵy negizgi maqsat - turǵyndarǵa Elbasy Joldaýynyń besinshi basymdyǵynda kórsetilgen sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldy kúsheıtýge qatysty basym-baǵyttardy túsindirý ǵana emes, sonymen qatar azamattardyń aryz-shaǵymdaryn jedel túrde qabyldaý bolyp tabylady. Osy ýaqytqa deıin mobıldik top turǵyndar jáne eńbek ujymdarymen 243 kezdesý men qoǵamdyq qabyldaý ótkizip, nátıjesinde jalpy sany 38 787 adam qamtyldy. Nátıjesi de joq emes. Bir ǵana mysal, Túpqaraǵan aýdany Aqshuqyr aýyly ákimine qatysty sheshimin tappaı jatqan áleýmettik máseleler jáne ákimge jeke qabyldaýǵa kirýge múmkin emestigi týraly shaǵymdar túsip, aýmaqtyq departament tarapynan tıisti usynys oblys ákimi apparatynyń basshysy jáne aýdan ákimine joldanyp, aýyldyń burynǵy ákimine tıisti shara qabyldandy. Aldaǵy ýaqytta mobıldik top qoǵamda sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrý baǵytynda jumysyn jalǵastyra beredi.

-Bilýimizshe arnaıy monıtorıńtik toby da qurylǵan bolatyn. Ol qandaı maqsatta qurylǵan edi?

-Mańǵystaý oblysy ákimdiginiń 29.03.2015 jylǵy № 297 qaýlysymen «QR 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy Strategıasyn iske asyrý jáne kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy is-qımyl jónindegi Mańǵystaý oblysynyń 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan is-sharalar jospary» bekitilip, ákimdikke qarasty basqarmalar, qala-aýdan ákimdikterine jáne oblys aýmaǵyndaǵy ózge de memlekettik organdarǵa tıisti tapsyrmalar júktelgen bolatyn. Osy Jospardyń oryndalý barysyn syrtqy taldaý jáne baǵalaý boıynsha Departamenttiń 17.11.2016 jylǵy №58 buıryǵymen múddeli memlekettik organdardyń, qoǵamdyq uıymdardyń jáne BAQ ókilderi arasynan quralǵan Arnaıy monıtorıńtik toby óz jumysyn bastady. 

-Kóptegen memlekettik organdar BAQ tyǵyz qarym-qatynas ortanýǵa asyqpaıtyny belgili. Al sizdiń departament jýrnalısermen kez-kelgen ýaqytta jumys jasaýǵa daıyn dep aıta alar ma edińiz?

-Árıne. Bizdiń esigimiz jýrnalıser úshin árdaıym ashyq. Óz quzirettiligimizge baılanysty, kez-kelgen aqparatty der kezinde berýge daıynbyz. Buqaralyq aqparat quraldarynda keń aýqymdy nasıhat júrgizý  arqyly azamattardyń sanasyna sybaılas jemqorlyqtyń kez-kelgen túrine tózbeýshilikti sińirý qajet degen ustanymdy basty nazarda ustaýǵa tyrysamyz. Máselen, ótken jyly 8 qarashada Óńirlik komýnıkasıalar qyzmetinde uıymdastyrylǵan brıfıńte buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen kezdestim. Negizinen brıfıń «100 naqty qadam Ult josparynyń óńirdegi oryndalysy» taqyrybyna arnaldy. Brıfıńte aýmaqtyq departament qyzmetiniń negizgi basym-baǵyttarynyń 2017 jyldyń 10 aıynyń qorytyndysy týraly baıandama jasap, jurtshylyqpen keri baılanys mehanızmderin jetildirý baǵytynda aýmaqtyq departamentte ashylǵan 8707 170 1424 shuǵyl jelisi halyqqa jarıalandy. Sondaı-aq, 22 qarashadan bastap oblystyq «Mańǵystaý» telearnasymen birlesip aýmaqtyq  departamenttiń  jańa «Memlekettik qyzmet habarshysy» atty aptalyq telejobasynyń alǵashqy baǵdarlamasy efırge shyqty.  Telejoba maqsaty qoǵamda memlekettik qyzmettiń oń ımıjin jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrý. Sondaı-aq, 7 jeltoqsanda M.Óskinbaev atyndaǵy oblystyq fılarmonıada Halyqaralyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres kúni aıasynda memlekettik organdar, úkimettik emes, etnomádenı, dinı, jastar, ardagerler uıymdary, BAQ ókilderiniń, máslıhat depýtattarynyń qatysýymen jalpy sany 200-den astam adamdy qamtyǵan saltanatty is-shara uıymdastyryldy. Atalǵan is-shara barysynda 2017 jyly qoǵamda sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýǵa qosqan úlesi úshin qoǵamdyq uıymdardyń, etnomádenı, dinı birlestikterdiń, mádenıet, bilim berý salasynyń, memlekettik organdardyń, BAQ ókilderi oblys ákimi jáne aýmaqtyq departament  basshysynyń atynan marapattalyp, óner ujymdarynyń konserti jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýǵa úndeıtin Jańaózen qalasy shyǵarmashylyq jastar ujymynyń teatrlandyrylǵan qoıylymy jurtshylyqtyń nazaryna usynyldy. 

-Kóshelerde tanymal tulǵalar beınelengen flaıerler men bılbordtar kóbeıgen sıaqty. Nátıje bolaryna senimdisiz be?

-Árıne nátıje bolaryna senimdimiz. Osy arqyly aýqymdy sharalardan tys qalmaı, zańsyz áreketterge qarsy turýǵa shaqyramyz. Bul kez-kelgen adamǵa oı salady degen oıdamyz. Sondyqtan da, mundaı bastamalar áli de jalǵasa beretini sózsiz. Negizinen bul sharalar ótken jyly departament tarapynan bastaý alǵan bolatyn. Sonyń biri «Esikten esikke» dep atalatyn joba. Atap aıtqanda, sybaılas jemqorlyq úshin ákimshilik jáne qylmystyq  jaýapkershilik qarastyrylǵanyn eske salý, 1424 Call-ortalyǵy týraly aqparat elimizge belgili tulǵalar Serik Sapıev, Arýjan Saın, Asanáli Áshimov, Eskendir Hasanǵalıev, Roza Rymbaeva sıaqty bedeldi joǵary oqý oryndary basshylary men belgili qoǵam qaıratkerleriniń beıneleri beınelengen flaıerler men býkletter, oblystaǵy komýnaldyq qyzmetterdiń tólem túbirtekteri arqyly abonentterge júıeli túrde taratylýda. 

-Ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵandar boldy ma? Ásirese quqyq qorǵaý organdary tarapynan, mysal keltirip ózseńiz?     

-Árıne. Jalpy birneshe mysal keltirýge bolady. Sonyń keıbirine toqtalyp ótkendi jón sanap otyrmyn. Departamentpen sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl salasy boıynsha aǵymdaǵy jyldyń osy ýaqyty aralyǵynda QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly Kodeksiniń  676 babymen ıaǵnı, jeke tulǵalardyń zańsyz materıaldyq syıaqy berýi faktisimen S.Kýtybaevqa jáne S.Kydyrbaevqa qatysty 2 – ákimshilik hattama jáne 677 babymen ıaǵnı, memlekettik fýnksıalardy oryndaýǵa ýákilettik berilgen tulǵanyń ne oǵan teńestirilgen tulǵanyń zańsyz materıaldyq syıaqy alý deregi boıynsha T.Baqytovqa qatysty 1 – ákimshilik hattama toltyrylyp, sot qaýlylarynyń negizinde atalǵan tulǵalar tıisti jazalaryn aldy. Naqtyraq toqtalsaq, ótken jyly 16 maýsym kúni saǵat 22:10 shamasynda oblystyq İİD Jergilikti polısıa qyzmetiniń jol-patrýldik polısıa qyzmetkeri M.Sengerov Beıneý aýdany, Beıneý aýyly, D.Tajıev kóshesiniń boıynda júk avtokóligin toqtatqan. Kamazdyń júrgizýshisi S.Kýtybaev polısıa qyzmetkeri M. Sengerovke 1000 teńge kóleminde zańsyz syıaqy usynǵan. Departamentpen S.Kýtybaevqa qatysty ÁQBtK-niń 676 babymen toltyrylǵan ákimshilik hattama negizinde, Beıneý aýdandyq sotynyń 2017 jylǵy 17 shildedegi qaýlysymen S.Kýtybaev 200 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde, ıaǵnı 453.800 teńge aıyppul salýǵa jazalandy. 

-Saıt oqyrmandaryna aıtaryńyz bar ma?

-Elbasynyń bıylǵy joldaýynda júzege asyrylýy tıis negizgi 10 baǵytty aıqyndap bergenin aıtqan bolatynmyn. Sonyń ishinde segizinshiden bólek toǵyzynshy baǵyt ta ózekti. Memleket basshysy sybaılas jemqorlyqpen kúres jalǵasatynyn jáne azamattardyń konstıtýsıalyq quqyqtaryn qorǵaý, zańnyń ústemdik qurýyn qamtamasyz etý, quqyq qorǵaý qyzmetin izgilendirý jumystaryn jalǵastyrý qajettigin aıtty. Iaǵnı, sybaılas jemqorlyqpen kúres baǵytynda kóptegen jańa mindetter aıqyndalǵan. Bul degenimiz sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres júrgizý memlekettik saıasattyń asa mańyzdy strategıalyq basymdyǵy bolyp qala bermek. Al bul problemamen kúresý bir nemese birneshe organnyń mindeti dep qabyldasaq, onda qatelesemiz. Memleket pen qoǵamnyń kúsh-jigerin biriktirgende ǵana osy qubylysqa qarsy kúrese alamyz jáne onyń nátıjesin kóremiz. Al eger de, sybaılas jemqorlyq – memlekettiń bedeline nuqsan keltiretin dert ekendigin jaqsy túsinsek, ol úshin barlyǵymyz bir kisideı atsalysýymyz qajet. Iaǵnı, syblaılas jemqorlyqtyń aldyn alý maqsatynda uıymdastyrylǵan barlyq sharalarǵa belsendi qatysyp, ózińizdiń azda bolsa úlesińizdi qossańyz, túbinde nátıje bolatynyna esh kúmán keltirmeýińiz kerek.

Nurgúl Almasqyzy, salıqaly suhbatyńyzǵa rahmet! Jumysyńyzǵa sáttilik tileımiz.  

Suqbattasqan Nurbol Oqýov

QR Jýrnalıser Odaǵynyń múshesi

Mańǵystaý oblysy, Aqtaý qalasy