Áńgimeni tótesinen bastaıyq. Bul eki baǵdarlamanyń bir-birine qanshalyqty qatysy bar deısiz ǵoı? Zańdy suraq. Bizdińshe, qazaqstandyq jańǵyrýdyń jańa formasıasynda sıfrlyq silkinis pen sana modernızasıasy tyǵyz baılanysty. Taratyp aıtaıyq. Áýeli «rýhanı jańǵyrý» týraly birer sóz.

Elbasy Nursultan Ábishulynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy qazaq rýhanıatyna jańa serpin berdi, der kezinde, qajet ýaqytynda jaryq kórgen qundy qujatqa aınaldy. Olaı deıtinimizdiń sebebi bar. Táýelsizdik alǵan tusta oń-solymyzdy baǵdarlap, aıaqtan tik turyp ketý úshin, ekonomıkalyq, saıası, áleýmettik, strategıalyq asa mańyzdy baǵdarlamalar ázirlep, damyǵan elderdiń kóshine qosylýdyń qamyn kúıttedik. Tar jol, taıǵaq keshýden, ótkel bermes asýlardan aman óttik. Damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýdy meje qylyp, san túrli soqpaqtardan óz jolymyzdy nyqtaı bastadyq. Álemdik prosesterdiń árqıly tartysynda áýelgi ustanymnan aınymaı, eńse tiktedik. Árıne, jahandanýdyń jalyny sharpyǵanda jutylyp ketpeýdiń amal-áreketi de jasalýǵa tıisti edi. Munyń negizgi qalqany – ulttyq ımýnıtettiń beriktiginde jatsa kerek-ti.

El bolyp etek-jeńimizdi jınaǵannan keıin, «rýhanı jańǵyrýdyń» anyq qajettiligin sezine bastadyq. Birtutas ult bolý úshin túp-tamyrdan ajyramaı, ulttyq kodqa qazyq baılap, tarıhı-mádenı sanamyzdy qaıta jańǵyrtý máselesi negizgi planǵa shyqty. Bul – ulttyq biregeılikti saqtaýdyń tóte joly bolatyn.

Jańa jahandyq úrdister jelken jaıǵan ýaqytta ulttyq-rýhanı tamyrdan nár almaı, ulttyq qundylyqtarymyzdy ulyqtamaı, kemel bolashaqqa kóz tastaı almasymyz anyq. Bul – týǵan jerin, elin súıetin, tarıhyn, salt-dástúrin qadirleıtin, jańa zamanǵy mádenıetpen qarýlanǵan, ulttyq sana-sezimi kemel urpaq qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam.

Elbasy óz maqalasynda tutas qoǵamnyń jáne árbir qazaqstandyqtyń sanasyn jańǵyrtýdyń birneshe baǵytyn atap kórsetedi. Olar: Básekelik qabilet, Pragmatızm, Ulttyq biregeılikti saqtaý, bilimniń saltanat qurýy, Qazaqstannyń revolúsıalyq emes, evolúsıalyq damýy jáne Sananyń ashyqtyǵy.

Biz bul jerde ár baǵytqa jeke-jeke toqtalmaı, negizgi taqyryptyń tóńireginde tarqatyp ótsek.

Sana modernızasıasynyń alǵashqy baǵyty – básekelik qabilet dedik. Endeshe, jańa ǵasyrdaǵy básekege qabilettiliktiń sıpaty qandaı?

Biz joǵaryda aıtqan ulttyq ımýnıteti berik ulttyń álemdik órkenıetke qosar óz úlesi de bolýy tıis. Babamyzdyń batyrlyǵyn ańyz etip, jerimizdiń keńdigin maqtanysh qylǵanmen, saıyp kelgende súıenish qylar ózindik artyqshylyqtarymyzdyń ólshemi basqa bolýy qajet. Búgingi bizdiń qoǵam ǵylym men bilimniń, tehnolgıanyń jańa jetistikterine muqtaj. Adam kapıtalynyń sapa-kórsetkishine táýeldi.

Bul rette taǵy da Elbasy maqalasynan mysal izdep kóremiz. «Bolashaqta ulttyń tabysty bolýy onyń tabıǵı baılyǵymen emes, adamdarynyń básekelik qabiletimen aıqyndalady. Sondyqtan, árbir qazaqstandyq, sol arqyly tutas ult HHİ ǵasyrǵa laıyqty qasıetterge ıe bolýy kerek. Mysaly,  kompúterlik saýattylyq, shet tilderin bilý, mádenı ashyqtyq sıaqty faktorlar árkimniń alǵa basýyna sózsiz qajetti alǵysharttardyń sanatynda. Sol sebepti, «Sıfrly Qazaqstan», «Úsh tilde bilim berý», «Mádenı jáne konfesıaaralyq kelisim» sıaqty baǵdarlamalar – ultymyzdy, ıaǵnı barsha qazaqstandyqtardy HHİ ǵasyrdyń talaptaryna daıarlaýdyń qamy», - deıdi Memleket basshysy.

Rýhanı kemeldengen qoǵam zamanaýı jetistikterdi de jyldam sińire alady. Ulttyq erekshelikti saqtaı otyryp, jahandyq ózgeristerge beıimdelý – elimizdiń jańa bet-beınesin qalyptastyrýǵa sep bolady.

«Rýhanı jańǵyrý» men «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy – bir-birin jan-jaqty tolyqtyryp turatyn qanattas baǵdarlama. Ekeýiniń de túpki negizi – ulttyq hám zamanaýı erekshelikterdi boıyna sińirgen, ózindik qasıetterdi órkenıet jetistikterimen astastyra bilgen jasampaz qoǵam qurý.

Adam kapıtalynyń sapasyn arttyrý – qaı kezde de ózekti másele. Ár adam rýhanı damýy men qatar, jańa zamandyq tehnologıalardy da ıgerý qajettiligi týyndaıdy.

Tasqa jazylǵan nemese hatqa basylǵan tarıhtyń erteńge urpaqqa aman jetýi de sıfrlandyrý arqyly júzege asady. «Dástúrdiń ozyǵy bar, tozyǵy bar» deıdi halyq danalyǵy. Ozyq dástúrlerimizdi zamanǵa ıkemdep, qoǵamnyń talap-tilegine oraılastyryp, tamyryn ajyratpaı, jańasha formatta usynsaq – ýaqyt minberinen tabylary sózsiz.

Halyq – memlekettiń dińgegi. Sıfrly múmikindikterimizdi arttyryp, ómir súrý sharttaryn ońaılatý basty maqsat bolsa da, sanamyz jańǵyrmaı, rýhanı qajettilikterimiz ótelmeı, sapa kórsetkishin talap etý áste múmkin emes.

Erteń-aq eldiń jahandyq básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin ekonomıkalyq ósimniń jańa modelin quryp, halyqtyń turmys-tirshiliginiń túzelýine tyń bastamalar usynylar. Túrli salada sandyq serpilis bolyp, týra maǵynadaǵy «Sıfrly Qazaqstanǵa» qadam basarmyz. Degenmen, sana-sezimniń jańǵyrýy, ishki álemniń damyp-jetilýi de bul prosesten kesheýildep qalmaýy qajet.

Sóz sońynda oımaqtaı oı: Sıfrlanǵan hám ómir súrý sapasy jaqsarǵan eldi «rýhanı jańǵyrǵan» adamdar meken etse, «qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan» kezeńde ómir kesherimiz haq.

Aqan Bektas