Búginde qala kóshelerindegi qate jarnamalardan kóz súrinedi. Maǵynasyz aýdarmalar, áriptik qateler men ońdy-soldy qoıylǵan tynys belgileri. Til mamandary kórneki aqparattardyń saýatsyzdyǵyn aıtyp, dabyl qaqqanymen, jarnamadaǵy qateler azaıar emes.
Almaty qalasynyń turǵyny retinde onomastıka týraly zańnyń talaptaryna saı kelmeıtin, orfografıalyq qatelikter jibergen túrli jarnama bılbordtardyń kúnine birnesheýin kóremin. Basym kópshiliginde jarnamanyń qazaq tilindegi nusqasynda qatelikter jıi ketip jatady. Onomastıka boıynsha jańa zańǵa júginsek, jarnamadaǵy orfografıalyq qatelik úshin jarnama ıesine 10 AEK-ten 50 AEK kóleminde aıyppul salynýy kerek. Bir aılyq eseptik kórsetkishtiń qazirgi tańda 2 525 teńge ekenin eskersek, memlekettik tilde ǵana qatelikter jiberip jańylysatyn jarnama berýshilerdiń áreketine bul jaza tym jeńil jaza sekildi. Óıtkeni jarnama berýshige eń kóp 50 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salyndy degenniń ózinde aıyppul kólemi 126 250 teńgeni quraıdy eken. Al qazaq tilin qorlaǵandar úshin 130 000 teńge bolmashy aqsha emes pe?!
Áıtse de jarnama berýshiler orfografıalyq qatelikterge qosa osy zańnama talaptaryn oryndaý kezinde de jıi qatelikterge urynady eken. Kóbinese jarnamanyń joǵary bóligine orys tilindegi nusqasy ornalasady nemese qazaq tilinde málimet berýdi múldem umytyp ketedi. Osy oraıda mamandar «burynǵydaı emes, qala jurtshylyǵy kóshedegi qatelikterge degen narazylyǵyn jıi bildiredi. Jarnamadaǵy qatelikti kóre sala áleýmettik jelige salyp, jurtshylyqtyń synyna, talqysyna salady nemese jaýapty organdardyń saıtyna salady. Bul óz kezeginde kóshedegi qatelikke toly jarnamalardyń azaıýyna yqpal etip tur» - deıdi. Ásirese, dúken sórelerindegi taýarlardyń syrtyndaǵy málimetterdi orys tilindegi nusqasy esh qateliksiz jazylady da, memlekettik til nusqasy qatelikterge toly bolady. Bul qazaq tiliniń mártebesine de keri áser etetini sózsiz. «Sondyqtan jarnama berýshilerge salynatyn 130 myń teńge aıyppul az» - deıdi, qazaq tiliniń janashyrlary.
Alysqa barmaı-aq, qalanyń basty ortalyq kóshelerine ǵana kóz júgirtsek, sondaǵy bedeldi saýda ortalyqtary men belgili dúkenderde oryn alyp otyrǵan jarnamalyq olqylyqtardyń basym kópshiligi gramatıkalyq qatelikterden turatynyn kóremiz. Keıde tipti qazaq tilindegi aýdarmaǵa qarap sóz maǵynasyn túsinbeı jatamyz. Jaqynda Jeltoqsan jáne Bógenbaı batyr kósheleriniń qıylysyndaǵy bir ǵımaratqa jumys babymen bardym. Qaıtar ýaqytta joldyń boıymen aıaldamaǵa qaraı júrdim. Qaz qatar tizilgen dúkenderge qaraılap kelip, bir sátte kózim ádemi «A...» dep atalatyn zergerlik buıymdar dúkenine tústi. Syrtyna qarasam, qymbat dúken ekeni kórinip tur. Sol jerde kidirip, dúkenniń syrtyndaǵy jarnamany oqı bastadym. «Izgotovlenıe na zakaz. Remont. Osenka» degen oryssha nusqasyn birden túsindim, al qazaq tilindegi jazýlarǵa kelgende birneshe ret oqyp, sol kúıi «Teksheletiń jóndeý» tirkesiniń maǵynasyn esh túsine almadym. Jýrnalıs ustazymnyń kómegimen jarqyrap turǵan bul qatelik QR Til týraly zańynyń 21 - babyna sáıkes kelmeıtinin eskertip, jaqyn arada túzetýdi talap ettik.
Osy tusta «jumyla kótergen júk jeńil bolady» demekshi, jarnamadaǵy qatelikterdi joıý máselesine úles qosý ár qazaqstandyqtyń mindeti dep oılaımyn. Búgingi kúnde jarnamanyń kóbi orysshadan qazaqshaǵa aýdarylatyndyqtan til tazalyǵyn saqtaý maqsatynda osy zańǵa bir bap engizilse nemese jarnama tolyqtaı qazaq tilinde jazylyp, sonan soń basqa tilge aýdarylsa, efırde beriletin jarnamanyń paıyzyn azaıtsa, saýatsyz jarnamalanǵan taýarlar nemese qyzmetterge aıyppuldyń qunyn kóbeıtse, «Til saqshysy» sekildi baǵdarlamalardyń sany artsa nur ústine nur bolar edi. Ókinishke oraı, búgingi tańda bul baǵdarlama óz jumysyn aıaqtady. Kóptegen qateni ashqan baǵdarlamanyń ne sebepti jabylǵandyǵy belgisiz.
Alaıda, qazaq qoǵamynda endi mundaı baǵdarlamanyń bolý-bolmaýy eki talaı ekendigine kózim jetedi. «Qalyń elim qazaǵym, qaıran jurtym. Ustarasyz aýzyńa tústi - aý murtyń» - dep Abaı atamyz qazaq qoǵamynyń osyndaı kúıge jetetindigin bilip aıtsa kerek.
Aqerke Sabyrqyzy
