Ashyq hat 

Qurmetti Aslan Bákenuly!

«Qazaqıa» gazetiniń saıtynda 18.05.2015 kúni «Ult taǵdyry» qozǵalysynyń jetekshisi Dos Kóshim myrza Qazaqstandaǵy orys tildi azamattardyń  BUU-ǵa jazǵan hatyn jarıalady. Hatta bizdiń bıliktiń orys tildilerdiń qazaq tilin úırenemiz degenine múmkindik bermeı kele jatqanyn aıtypty. Óz balarynyń bolashǵaǵy qazaq tilinde ekenin jazyp, olardy  úkimettiń qazaq tildi mekteptermen qamtamasyz ete almaı otyrǵanyn aıtypty. (Hattyń tolyq mazmunyn siltemege kirip oqyrsyz) http://kazakia.kz/qazaqstandaǵy-orystildi-azamattardy/.

Árıne hattaǵy jazylǵandardyń ishinde kelisetin de, kelispeıtin de jerleri bar. Eger Otanymyzdy shynaıy súıgen adam bolsa, qandaı kedergige bolsyn qaramastan memlekettik tilimiz, qazaq tilin úırener edi. Qazaq tildi meketeptermen qamtamasyz etpeı otyr delinipti, bul aıtqandarymen tolyq kelisýge bolmas, sebebi elimiz osyndaǵy turyp jatqan ulttar men ulystardyń óz tilerin umytpaýǵa múmkindik berip aralas mektepterdi áli kúnge deıin jappaı keledi, bul jaǵy olarǵa memlekettiń qysymy emes qamqorlyǵy edi.  Al orys tildi bolsyn, ózge tildi mektepter bolsyn qazaq tili páni aptasyna 3-4 saǵat ótilip kele jatyr. Bul degenińiz mektep qabyrǵasynda ózge ult ókilderiniń qazaq tilin úırenip shyǵýyna tolyq múmkindik bar degen sóz.  Olardyń osy ótinishteri boıynsha qazaq tiliniń saǵat sanyn kóbeıtip, jaratylstyq pánderdi qazaq tilinde oqytýdy jolǵa qoısa jón bolar edi. Tipti óz qalaýlary boıynsha olar úshin qazaq tildi mektepterdi kóbeıte bersek nur ústinde nur bolar edi. Al meniń aıtarym meketep qabyrǵasyn bitigen kúnnen bastalatyn ańgime.

Elimzide jyl saıyn bitiýshiler UBT tapsyrady, UBT –ǵa kiretin pánderdi bárińiz tolyq bilesizder. 5 pánnen synaq tapsyrǵan bitiýshiler bolashaq mamandyqtaryn tańdap bilim grantynyń konkýrsyna túser kezde 5 pánniń biriniń nátıjesi esepten shyǵyp qalady. Dál osy jerde ózge emes sol memlekettiń grantyna qol sozýshynyń sol memlekettiń memlekettik tilin qalaı biletini týraly baǵasy alynyp tastalady. Memlekettik grantqa memlekettik tilsiz qatysady. Mine osynyń ózi menińshe solar aıtqandaı, olardyń memlekettik tildi úırenip ketýine kedergi jasap otyrǵandyǵymyz bolar. Álemniń qaı memleketinde bolsyn ózderiniń memlekettik tili týraly zańy bar, sondyqtan da qandaıda bir memlekettik máselede memlekettik tildi attap ótýge bolmaıdy. Al biz memlekettik tildi bilmegenderdi memlekettik  qyzmetke alyp, memlekettik tilden 2 alǵan bitirýshige memlekettik grant beremiz. Ulttyq birińǵaı testileý dep atalǵan soń, qazaq, orys mektepteriniń qaısysyn bitirse de, báriniń bilim grantyn alýy úshin qazaq tiliniń baǵasy sanalýy kerek. Eger sondaı talap bolsa, jas talapker de mektep qabyrǵasynda buǵan daıyndalar edi.

Ekinshi másele, Qazaq toby men orys tobyna bólinetin granttardyń durys eseptelip bólinbeýinen úlken aıyrmashylyqtar týýda. Ol týraly san aıtyldy da, jazyldy. Granttyń durys eseptelip bólinbeýinen qazaq mektebin bitirgen bala túse almaǵan mamandaqqa odan 10-15 bal tómen alǵan orys mektebin birtirýshisi túsip ketedi. Ony anyq kóretin qoldaryńyzda statısıka baryna senimdimin. Sondyqtan joǵarydaǵy orys tili ult ókilderiniń hatyndaǵy aıtylǵan máseleler men osy máseleni birlestire otyryp, sizderge óz usynysymdy bildirgendi jón kórdim.

1.Magıstratýra men doktorantýraǵa úmitkerler shet tilinen test tapsyrady, biraq bul bolashaq ǵalymdardyń arasynda memlekettik tildi bilmeıtin azamattar óte kóp, sondyqtan til emtıhanynda shetel tili men qosa qazaq tili mindetti túrde bolýy kerek. Bul memleket ózgeniń emes, óz ǵalymdaryn daıyndaýy kerek.

2. Magıtratýra men doktorantýra sıaqty bakalavrǵa túsiýshilerge grant bóilingen kezde grant qazaq, orys toptary dep bólinbeı, tutas bólinip, báriniń qazaq tilinen alǵan baǵasy eseptelip, bári bir grantqa úmitker bolýy kerek. Sol kezde eshkimniń de quqy taptalmaıdy. Qazaq, orys topy bolyp tek ýınversıtette túsken soń stýdentterdiń ótinishi boıynsha ǵana bólingeni durys. Bolmasa bolashaǵyn qazaq elimen baılanystyratyn bolashaq jas maman 11 jyl orys synybynda júrip qazaq tilin úırenip, bilim grantyn utyp alǵan soń, ary qaraı memlkettik tilde jalǵasty bilim alyp jatsa ol óz bolashǵy úshin tıimdi tańdalǵan jol bolar edi. Sondyqtan orys tildilerdiń BUU-ǵa jazǵan hattaǵy ótinishterin siz osylaı oryndasańyz deımin.

Memlekettik tilimizdi úırengisi kelgenderge jol ashý maqsaty men qazaq eliniń memlekettik tilde erkin sóıleıtin mamandaryn jetildirý úshin, joǵarydaǵy aıtylǵan eki usynysymdy iske asyrýyńyzdy ótinemin. Bul usynysymdy bir el, bir taǵdyr degen barsha Qazaqstan azamaty qoldaıdy dep úmittenemin.

Turdybek Qumethan.

«Qamshy» silteıdi