Ǵylymǵa bólingen mıllıardtardyń izi qaıda joǵalǵanyn qupıa taldamalyq anyqtama áshkereledi. Baıqaý bastalmaı jatyp artyqshylyq berilgenin, saraptamaǵa syrttan qysym jasalǵanyn, al aqshanyń kúmándi baǵyttarǵa ketkenin derekter kórsetti.
Baıqaý bastalmaı jatyp «artyqshylyq» jasaldy
Baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý (PSF) qujattaryn daıyndaý kezeńinde-aq báseke burmalanǵany anyqtaldy. №81 tapsyrmanyń mátini ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ eńbekterinen kóshirilgeni kórsetildi, bul tapsyrmaǵa 497 mln teńge bólindi. Uqsas jaıt №30 tapsyrmada da tirkeldi, onyń shekti somasy 350 mln teńge boldy. Bul derekter naqty ótinim berýshilerdiń múddesi baıqaýǵa deıin-aq lobbılengenin aıǵaqtady.
«Tekserýsiz» ótken jeti joba
2023–2025 jyldarǵa arnalǵan PSF boıynsha 2023 jylǵy 3 tamyzda 240 ótinim tústi. Ulttyq memlekettik ǵylymı-tehnıkalyq saraptama ortalyǵy (NSGNTE) resmı túrde 71 ótinimdi keri qaıtardy. Biraq ortalyq basshylyǵy «kútiletin nátıjege» saı kelmeıtin 7 jobany tizimnen óz betinshe alyp tastap, keıin qaıta engizip, saraptamaǵa jiberdi. Osy 7 jobaǵa jalpy 7,5 mlrd teńge jol ashyldy.
Qyzmettik tergeýdiń 2023 jylǵy 26 qańtardaǵy aktisinde NSGNTE qyzmetkerleri Shaıkamal G.I. men Bolatova D.K. baıqaý talabyna saı kelmeıtin 45 ótinimdi formaldi tekseristen soń saraptamaǵa ótkizip jibergeni tirkeldi.
Saraptama jáne IP-mekenjaılar
NSGNTE koordınatorlary Pernebaı A. men Lı A. tarapynan saraptama prosesine aralasý bolǵany aıtyldy. Olardyń telefondarynan sheteldik sarapshylarǵa naqty ótinimder boıynsha bal kóterip berý jóninde ótinish jazylǵan hat-habar tabyldy (21 qazan 2022 jyl).
Júıege birdeı IP-mekenjaılardan kirý deregi bólek blokpen sıpattaldy. Germanıadaǵy bir IP-mekenjaıdan Velesco Serge (Germanıa) jáne Panzabekova A. (Qazaqstan) kirip, Narbaev T. jobasyna 33 jáne 31 joǵary bal bergeni tirkeldi. Sol kezeńde Panzabekova ózi de joba jetekshisi retinde baıqaýǵa qatysyp júrdi, al onyń ótinimine affılıırlengen tulǵalar saraptama júrgizdi. Kirýlerdiń bári Germanıadaǵy bir IP-mekenjaıdan jasaldy, sarapshylar shetelge shyqpaǵany belgili boldy. 2022 jylǵy 12 maýsymda (Germanıa, Mıtvaıda) bir IP-den bir mezette birneshe otandyq jáne sheteldik sarapshy júıege kirgeni jazyldy. Qorytyndylardy bir adamnyń toltyrǵan bolýy múmkin degen kúdik osydan týdy.
Upaıdy «jolaı» ózgertý
is.ncste.kz aqparattyq júıesinde jalpy quny 23,8 mlrd teńge turatyn 29 PSF joba boıynsha saraptama qorytyndysy joq bolyp shyqty. Sonyń ishinde tabaldyryqtan tómen bal (25-ten az) alǵan 5 ótinimge qarjylandyrý berilmeýi tıis edi. Biraq Ulttyq ǵylymı keńes (UǴK) otyrystary hattamalarynda bul jobalar joǵaryraq bal alyp, qarjy maquldandy. Atalǵan bes jobaǵa 1,8 mlrd teńge bekitildi.
Taǵy 17 joba boıynsha (18,3 mlrd teńge) saraptama materıaldary múlde usynylmaǵany kórsetildi.
Aqsha taratý: «kirispe men qorytyndyǵa» – 11 mln
Mysal kóp. «Seısmologıa ınstıtýty» JSHS dırektoryna kólemi bar-joǵy 7 bet bolatyn «kirispe men qorytyndy» jazǵany úshin 11 mln teńge tólendi. Sol mazmundaǵy bólimder úshin taǵy 11 adamǵa da aqy berildi. Plagıatty tekserý júıesi 31,4% uqsastyq kórsetti.
Osy ınstıtýtta PSF kelisimi qamtymaǵan kezeń úshin 76 qyzmetkerge 43 mln teńge «yntalandyrý tólemi» taratyldy.
Ch. Valıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologıa ınstıtýtynda qujattamalyq súıemeldeý úshin kadr qyzmetiniń qyzmetkerlerine azamattyq-quqyqtyq kelisimsharttarmen 20 mln teńge tólendi, bul jumystar olardyń laýazymdyq mindetterine kirgen.
Satyp alý men jabdyq: AirPods, MacBook, al kompúterler jyl saıyn «jazylady»
Matematıka jáne matematıkalyq modeldeý ınstıtýty úsh jylda 8,9 mln teńgege 60 AirPods, 241,4 mln teńgege 322 birlik kompúterlik tehnıka satyp aldy, onyń ishinde 54,5 mln teńgege 50 MacBook bar. Soǵan qaramastan jyl saıyn 36-dan 51-ge deıin kompúter esepten shyǵarylyp otyrdy, al qolda 200-den asa zamanaýı PK jáne 79 noýtbýk bar edi.
Komersıalandyrý: nátıje qaıda?
Sońǵy 8 jylda 56 mlrd teńgege 239 kelisim maquldandy. Solardyń ishinde 28,1 mlrd teńge turǵan aıaqtalǵan jobalardyń 89,6% jarıalanǵan maqsatqa jete almady.
Bólek mysal – BAQ monıtorıńine arnalǵan IT-baǵdarlama. Memleket 945 mln teńge bóldi, al naqty ázirleýshi jumysty 91,5 mln teńgege atqardy. Naryqta uqsas sheshimder jylyna 4 mln teńgege deıin turady.
Jaýapkershilik jáne júıe
Anyqtama faktilerdi, somalardy, tetikterdi tizip shyqty, biraq quqyqtyq baǵalaý jaıly derek keltirilgen joq. Qylmystyq ne ákimshilik is qozǵaldy ma, naqty tulǵalar jaýapqa tartyldy ma, búdjetke qarajat qaıtaryldy ma degen suraqtar ashyq qaldy.
Saraptamaǵa aralasýdan bastap aqparattyq júıelerdegi derekterdi burmalaýǵa deıingi kólemdi epızodtar tek jekelegen tártipbuzýshylyqty emes, ǵylymdy qarjylandyrýdyń tutas modeliniń beriktigin suraq astynda qaldyrdy. Jaýap berý mindeti qujattyń ózinde kórsetilgendeı, áli de memlekettik organdardyń moınynda tur.
Bul týraly Qamshy.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.
