ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كۋاگەرلەرىنىڭ ەستەلىكتەرىن ءوز اۋزىنان ەستۋدىڭ اسەرى ءتىپتى ەرەكشە. قوستانايدا مەملەكەتتىك مۇراعاتىندا ارداگەرلەرمەن جۇزدەسۋ ءوتتى. مۇراعات قىزمەتكەرلەرى مايداننان جازىلعان حاتتاردىڭ جيناستىرىلىپ جاتقانىن، جاقىن كۇندەرى مۇراعاتتا شاڭ باسىپ جاتپاي جارىققا شىعاتىنىن ايتادى،- دەپ حابارلايدى Qamshy.kz 24.kz-كە سىلتەمە جاساپ.

بۇگىنگى كەزدەسۋدىڭ باستى كەيىپكەرىنىڭ ءبىرى – يۆان بوديايەۆ. ول 1942 جىلى 18 جاسىندا مەڭدىقارا اۋدانىنان مايدانعا اتتاندى. ءۇش اي دايارلىقتان ءوتىپ، ماسكەۋ تۇبىندە سۇرمەرگەندەر ساپىندا سوعىسقا كىردى. لەنينگراد شايقاسىنا قاتىستى. «بەتپە-بەت سوعىستا بەس ءفاشيستىڭ كوزىن جويدىم»، -دەيدى ارداگەر. ول جەڭىستى كاۆكاز جەرىندە ءجۇرىپ، قارسى الدى. 1949 جىلى اسكەردەن بوساپ ەلگە كەلىپ، كولىك جۇرگىزۋشى بولىپ ەڭبەككە ارالاستى. «سۇم سوعىس قايتىپ كەلمەسىن، بەيبىت كۇندى باعالاڭدار!»، -دەيدى قارت مايدانگەر.

يۆان بوديايەۆ، ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى:

- ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تىنىشتىق، الاۋىزدىق جوق. ودان اسقان باقىت بار ما؟! سوعىستىڭ زاردابىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان مامىراجاي زاماندى قادىرلەڭدەر! ەلىمىز ارداگەرلەرگە بار جاعدايدى جاساپ وتىر، ودان ارتىق نە كەرەك؟! بىزگە ىستىق ىقىلاستارىڭ دا جەتكىلىكتى.

كەزدەسۋگە كەلگەن قوس مايدانگەر – اۋىر جارالانىپ، اجالدىڭ اۋزىنان امان قالعان اقجولتاي جاندار. تاپسىرمانى تىڭعىلىقتى ورىنداپ، جانقيارلىقتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتكەن كەشەگى جاۋىنگەرلەردىڭ ەستەلىكتەرى جاستاردى ەرەكشە اسەرگە بولەدى.

باعداۋلەت قاسىمبەك، ستۋدەنت:

- ارداگەر كىسىلەردىڭ ءوز اۋزىنان بولعان جاعدايلاردى ەستۋ – مەن ءۇشىن ءبىر باقىت. سالىستىرىپ قاراساق، ءبىزدىڭ جاسىمىزدا ولار كوپتەگەن قيىنشىلىق، كوپتەگەن سوعىستى كوردى. قۇداي بىزگە ونداي بەرمەسىن! بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىعىمىز – سول كىسىلەردىڭ ماڭداي تەرىنىڭ ارقاسى.

1941-1945 جىلدارى قوستاناي وبلىسىنان 73 مىڭنان استام سارباز مايدانعا اتتاندى. سولاردىڭ جارتىسىنان كوبى جات توپىراق جاستاندى، ەلگە ورالمادى. وبلىستىق مۇراعات مەكەمەسى جىل سايىن جەرلەس مايدانگەرلەرگە قاتىستى بارلىق جادىگەرلەردى جيناپ، توپتاستىرۋ ۇستىندە.

اجار بالتايەۆا، مۇراعات قىزمەتكەرى:

- مۇراعاتشىلاردىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن قۇجات جيناقتالدى. ياعني ۇي-ۇيگە كىرىپ، مايداننان كەلگەن حاتتاردى جينادى. سول حاتتارعا قاراپ وتىرىپ، ەستەلىكتەرىن وقي وتىرىپ، ارداگەرلەردىڭ سوعىستا بولعان جەرلەرى، سەزىمدەرى، ۇيلەرىنە، تۋعان-تۋىستارىنا دەگەن ساعىنىشتارى، جالپى وتانىنا، ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن بايقايمىز.

جينالعان دەرەكتەر شاڭ باسقان مۇراعاتتاردا جاتىپ قالمايدى. ولاردى جارىققا شىعارۋ، جاريالاۋ ءىسى دە جولعا قويىلعان. مۇنىڭ ءبارى ەرلىكتى دارىپتەپ، جاستاردى وتانسۇيگىشتىك رۋحتا تاربيەلەۋ جولىندا اتقارىلىپ جاتىرعان جۇمىستار ەكەنى داۋسىز.