ەستەرىڭىزدە بولسا، ۇكىمەت جانىنداعى جەر كوميسسياسىنىڭ كەزەكتى ءبىر وتىرىسىندا ايدىن ەگەۋبايەۆ اتتى بەلسەندى شىعىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتتاعى جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ قىتايلىق كومپانياعا جالعا بەرىلگەندىگىن ايتىپ، مالىمدەمە جاساعان. ا. ەگەۋبايەۆتىڭ ول مالىمدەمەسى كەيىن ۇلكەن داۋعا ۇلاسىپ، بۇرىن شقو-نى باسقارعان شەنەۋنىك بەردىبەك ساپاربايەۆتىڭ بەلسەندىنى سوتقا بەرۋىنە ۇلاستى. سونداي-اق، جەر كوميسسياسى تاراپىنان شقو-عا ارنايى تەكسەرۋ توبى جىبەرىلىپ، كەيبىر كومپانيالار ۇكىمەتتەن جەر عانا الىپ قويماي، ارنايى سۋبسيديالار دا يەلەنىپ كەلگەنىن انىقتاعان بولاتىن. اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىدە، ەل اراسىندا كەڭ تالقىلانىپ جاتقان وسى داۋلى ماسەلەگە قاتىستى «ءباتۋا» ج ش س رەداكسيامىزعا جاۋاپ حات جولداپتى. تومەندە سول حات ءماتىنىن تولىق نۇسقادا ۇسىنىپ وتىرمىز.
"سوڭعى بىر-ەكى اي كولەمىندە ءباتۋا سەرىكتەستىگى توڭىرەگىندە بىرنەشە اقپارات كوزدەرىندە الىپ قاشپا مالىمەتتەر جاريالاندى. سول اقپاراتتىڭ اق-قاراسىن جىكتەپ، حالىققا شىندىقتى جەتكىزۋ ماقساتىندا وسى پرەسس-رەليزدى جاريالاۋدى ءجون كوردىك.
ءباتۋا - 2010 جىلى قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس قۇرىلعان جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تىركەلگەن سەرىكتەستىك. قۇرىلتايشىسى – دارەمەت دەگەن 100% قازاقستاندىق سەرىكتەستىك، قازاقستان ازاماتى ءبيادىلوۆ نۇرلانعا تيەسىلى. ءبىر جىلدان سوڭ، 2011 جىلى، ينۆەستور تارتۋ ماقساتىندا، دارەمەت سەرىكتەستىكتەگى «ۋەيز گرۋپ» اتتى شەت ەلدىك ۇلەسى بار سەرىكتەستىكتى 45% ۇلەسكە الادى. شىعىس قازاقستان وبلىسى ۇرجار اۋدانىندا بارلىعى 29 822 گەكتار اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرىن جالداپ وتىرمىز. جەر كودەكسى بويىنشا، وعان رۇقسات ەتىلگەن. ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق جوق.
باتۋامەن قاتار اتتارى اتالعان ءمانفاعات جانە ىرعىن سەرىكتەستىكتەرى 100% باسقا قازاقستان ازاماتتارىنا تيەسىلى، ءبىراق ولاردا ەشقانداي شەت ەلدىك ۇلەس جوق.
ءباتۋانىڭ جەكە مەنشىگىندە اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرى جوق، ەشقانداي شەت ەل نەمەسە قازاقستان ازاماتىنا ءباتۋانىڭ جەرى ساتىلعان ەمەس، ساتىلمايدى دا، جالعا دا بەرىلمەيدى. ءباتۋا سەرىكتەستىگى جالعا العان جەر تەلىمدەرىنىڭ ەشقايسىسى بۇعاتتالماعان، ياعني كەپىلدىككە قويىلماعان. بۇل مالىمەتتەردى جەر كوميتەتىنەن تەكسەرۋگە بولادى.
جۇڭگو فەرمەرلەرىمەن جانە جەكە تۇلعالارمەن جۇمىس جاسامايمىز. سەرىكتەستىكتەگى ۇلەسى بار قىتايلىق پارتنەر – زاڭدى تۇلعا جانە تەك قانا قارجى تارتۋ ءۇشىن شاقىرىلعان كاسىبي ينۆەستور. كەلگەن ينۆەستيسيالارعا ەشقانداي مەملەكەتتىك گارانتيا نەمەسە كەپىلدىك بەرىلمەگەن.
جالعا الىنعان اۋىل شارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ ءبارى سوڭعى 30 جىل بويى يگەرىلمەي جاتقان جەرلەر. بارلىق جەر تەلىمدەرى اۋدان اكىمىنىڭ قاۋلىسىمەن، تىكەلەي مەملەكەتتەن جالعا الىندى. كەيبىر اقپارات كوزدەرىندە جەرگىلىكتى «عاني» سەرىكتىستىگىنەن (باسشىسى تىلەمىسوۆ ەرجان) جالعا الىنعان دەگەن اقپارات - وتىرىك. ءباتۋا مەملەكەتتەن العانعا دەيىن، راس، ول سەرىكتەستىك ءبىر جەر تەلىمىن يەلەنگەن، ءبىراق بىرنەشە جىل بويى يگەرمەگەن سوڭ، ءوز ەركىمەن مەملەكەتكە قايتارىپ بەرگەن. ءتىپتى ول تۋرالى مالىمدەمەنى سول كىسىنىڭ ءوز اۋىزىمەن «ازاتتىق راديوسىنا» 2011 جىلى بەرگەن سۇقباتتىڭ ۆيدەوجازباسىنان دا كورۋگە بولادى.
تاعى بىرنەشە اقپارات كوزدەرىندە بۇل جەرلەردى سول كەزدەگى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپاربايەۆ الىپ بەرىپتى-مىس دەگەن وسەك تارادى. ول جالعان اقپارات. بىرىنشىدەن، 2011 جىلى ءبىز ءالى وبلىس اكىمدىگىمەن تانىس بولعان جوقپىز. تەك 2013 جىلى عانا ءباتۋا سەرىكتەستىگىن يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا كىرگىزۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىندا ول كىسىمەن تانىستىق، شارۋاشىلىققا شاقىرىپ، ارالاتىپ، كورسەتتىك. ەكىنشىدەن، جەر تەلىمدەرىن بەرۋ قاۋلىسى اۋدان اكىمىنىڭ شەشىمىمەن قابىلدانادى. ءبىزدىڭ اينالامىزداعى قاڭعۋ اڭگىمەنىڭ ەلىمىزگە تانىمال، وتاننىڭ قامىن جەپ جۇرگەن بىلىكتى اتقامىنەر اعامىزعا ءتيىپ جاتقانى ءۇشىن ءبىز قىنجىلامىز ءارى ول كىسىدەن كەشىرىم سۇرايمىز.
قۇرىلعانىنان بەرى قارايعى بەس جىل ىشىندە 30 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيسيا تارتىلىپ، يگەرىلدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاراپىنان ينۆەستيسياعا ەشقانداي اقشا بولىنگەن جوق، تەك قانا اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىنداعى سۋبسيديا باعدارلامالارى بويىنشا، بارلىق شارۋا قوجالىقتارىمەن قاتار، اعىمداعى ناقتى جۇمسالعان شىعىنداردى ازايتۋعا بەرىلەتىن سۋبسيديالار عانا الىندى. ول سۋبسيديالاردىڭ بارلىق مولشەرى جالپى جاسالعان ينۆەستيسيانىڭ شامامەن 5(بەس) پايىزىن عانا قۇرايدى. الىنعان سۋبسيديالاردىڭ ەڭ قوماقتىسى – القاپقا دەيىن سۋ تاسىمالداۋعا كەتكەن شىعىنداردى ازايتۋ. ونىڭ قوماقتى بولاتىن سەبەبى، سارتەرەك القابىندا ەلەكتر جۇيەسى جوق، سۋدى ەكى رەت كوتەرەتىن ناسوستار مەن قۇرىلعىلاردىڭ ءبارى ديزەل-گەنەراتورلاردىڭ كومەگىمەن جۇمىس جاسايدى، ياعني جانار مايعا جۇمسالىپ جاتقان شىعىن وتە زور. ەلەكتر جۇيەسى بولسا، ول شىعىندار 5-6 ەسە ازايىپ، سۋبسيديا كولەمى دە سونشالىقتى ازايار ەدى.
يگەرىلمەگەن جەر تەلىمدەرىن ءباتۋادان تارتىپ الۋ قيىن ماسەلە ەمەس. اۋدان اكىمدىگى بۇل سۇراقتى بىرنەشە رەت قوزعاعان. ءبىراق، ءبىزدىڭ وسى يگەرىلمەگەن جەرلەرگە جاساعان قىرۋار زەرتتەۋ، جوبالاۋ جۇمىستارىمىزدى، جانە بولاشاقتا اللا ءناسىپ ەتىپ، ىسكە اسىپ كەتسە بۇكىل اۋدانعا پايداسى بولاتىنىن ەسكەرىپ، تۇسىنىستىكپەن قاراپ، شىداپ وتىر. بىرنەشە تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە يگەرىلمەگەن جەرلەر ءۇشىن مەملەكەتكە ايىپ پۇل تولەدىك. ءقازىر ول يگەرىلمەگەن جەرلەردى ءباتۋادان تارتىپ السا دا، ەشكىمگە قاجەت بولماي جاتادى.
سەرىكتەستىكتە جۇمىس جاسايتىن جۇڭگو ازاماتتارىنا كەلسەك، ارينە، سونشاما اقشاسىن سالعان سوڭ، ينۆەستور ونى قاداعالاۋ ءۇشىن كوز بەن قۇلاق بولاتىن ءوز وكىلدەرىن جىبەرۋ ولاردىڭ زاڭدى قۇقىعى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءباتۋادا جۇمىس جاسايتىن جۇڭگو ازاماتتارىنىڭ سانى ۇشتەن اسقان جوق. ودان بولەك، جاڭا تەحنيكانى ىسكە قوسقاندا نەمەسە گارانتيالىق جوندەۋدەن وتكىزگەندە تەحنيكالىق مامانداردى الدىرامىز، ولاردىڭ سانى دا 3-4 دەن اسقان ەمەس. رەسمي جالاقى الىپ جۇمىس ىستەيتىن جۇڭگو ازاماتتارىنا رۇقساتتى جەرگىلىكتى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مەكەمەلەرى بەرەدى جانە شەت ەل مەن جەرگىلىكتى جۇمىسشىلار سانىنىڭ زاڭمەن بەكىتىلگەن پروپورسياسىنىڭ ساقتالۋىن قاداعالايدى. جۇمىسشى ماماندىعىنا ەشقانداي جۇڭگو ازاماتتارى تارتىلماعان، سەبەبى، بىرىنشىدەن ول ءتيىمسىز، قىتايداعى جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى ءبىزدىڭ اقشامەن كۇنىنە 10 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى، ەكىنشىدەن ءبىزدىڭ ماقساتىمىزعا سايكەس كەلمەيدى جانە ۇشىنشىدەن، وعان ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مەكەمەلەرى رۇقسات بەرمەيدى. اقپارات كوزدەرىندە جۇرگەن تىزىمدەگى 13 جۇڭگو ازاماتتارىن تانىمايمىز، ءباتۋادا ونداي ەسىمدى ادامدار جۇمىس ىستەگەن جوق.
تاعى ءبىر اقپارات كوزدەرىندە 2 ملرد. اقش دوللارى ءبولىنىپتى، مالايزياعا كەتىپ قالىپتى دەگەن قاۋەسەت ءجۇر. كوزى اشىق وقىرمان 2 ملرد. اقش دوللارى دەگەن قانداي قاراجات ەكەنىن تۇسىنە بىلەدى دەگەن سەنىمدەمىز. بۇل نەگىزسىز قيال تۋىندىسى بولسا كەرەك. يگيسينوۆ تالعات دەگەن ازاماتتى ءباتۋا باسشىلىعى تانيدى، ءبىراق ول كىسىمەن تەك مەكتەپتە بىرگە وقىعان جانە ونىڭ ماماندىعى دا، كاسىبى دە ينۆەستيسيا نەمەسە قارجى سالاسىنا ەشقانداي قاتىسى جوق. ەكى-ۇش جىل توڭىرەگىندە، سوڭعى رەت ارالاسقاندا، ول ازامات الماتى قالاسىنىڭ ءبىر مەكتەبىندە ديرەكتور قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن. ءقازىر قاي جەردە، نەمەن ءناپاقا تاۋىپ جۇرگەنىن بىلمەدىك.
وسى جانە باسقا دا مالىمەتتەردىڭ كوزى ايدىن ەگەۋبايەۆ دەگەن ازاماتتىڭ باستاماسى ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. ول ازاماتتى بىرنەشە جىلدان بەرى تانيمىز، قاسىنداعى بىرنەشە جولداستارىمەن بىرگە ءباتۋا جاڭادان اشىلىپ جاتقان مەزگىلدە ءباتۋانىڭ ۇلەسىن ساتىڭدار دەپ مازالاعان. ءبىراق وزدەرى نەگىزگى ينۆەستورمەن بىردەي كولەمدە قارجى سالا المايتىن بولعان سوڭ، ۇلەس بەرۋدەن باس تارتتىق. سودان بەرى، ءباتۋاعا شەت ەل ينۆەستورىنان كىرىپ جاتقان زور قاراجات ۇيقىلارىن قاشتىرىپ، وسىنداي قارالاۋ ارەكەتىنە كىرىسكەن. ەگەر قۇزىرلى ورگاندار كەرەك قىلسا، وسى ەكى ازاماتتىڭ ءباتۋا وفيسىنە كەلگىشتەپ جۇرگەنى كورسەتىلگەن ۆيدەوباقىلاۋ جۇيەسىنىڭ تاسپاسىن تابىس ەتەمىز.
سول ازاماتتىڭ تاعى ءبىر مالىمدەمەسىنە سايكەس، شىعىس قازاقستان وبلىستىق كىرىس ءبولىمى (بۇرىنعى قارجى پوليسياسى) قىلمىستىق ءىس قوزعاپتى-مىس. شىن مانىندە، «ۇلى دالا قىراندارى» قوزعالىسىنىڭ حاتىنا بايلانىستى قىلمىستىق تەكسەرۋ جۇمىستارى تىركەلگەن. ەشقانداي قىلمىستىق ءىس قوزعالعان جوق، ءبىراق وسى تاڭعا دەيىن قارجى پوليسياسى حاتتا كورسەتىلگەن بارلىق جايتتەردى تەكسەرۋ ماقساتىندا ءباتۋا باسشىلارى مەن كورسەتىلگەن ازاماتتاردان سۇراق-جاۋاپ الدى".
