«ماقساتىم - حالىقتى باقىتتى قىلۋ، باي ەتۋ» دەيدى جەر، ءتىل، ءبىلىم ماسەلەلەرىندە بەلسەندىلىك تانىتىپ جۇرگەن ەكونوميست مۇحتار تايجان. بۇل تۋرالى قوعام قايراتكەرى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتتى.
مۇحتار مىرزا، 1991 جىلى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزدىك. سودان بەرى 26 جىل ءوتتى. وسى جىلدار ىشىندە قازاق حالقى ارمانداعان ومىرىنە قول جەتكىزدى مە؟
تاۋەلسىز مەملەكەت بولعانىمىزعا 25-26 جىل تولدى. بۇل – ءبىر بۋىننىڭ ءومىرى. قانشاما ازاپتى كۇندەردەن سوڭ تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن قازاق حالقى بوركىن اسپانعا لاقتىردى. سودان بەرى شيرەك عاسىر ءوتتى. ال وسى جىلدار ىشىندە راسىندا ارمانىمىزعا جەتتىك پە؟ قازاق ۇلتى باقىتتى ما؟ بايىدى ما؟
قازاقستان – قازبا بايلىقتارعا باي ەل. العاشىندا بايلىعىمىزدى جان-جاققا ساتىپ، شالقىپ ءومىر سۇرەمىز دەپ ويلادىق. الايدا مۇنداي ومىرگە جەتە قويعان جوقپىز. ونىڭ وبەكتيۆتى دە، سۋبەكتيۆتى دە سەبەپتەرى بار.
ادام بالاسى سپورتپەن اينالىسۋ كەرەك ەكەنىن بىلەدى، اراقتىڭ دەنساۋلىعىنا، تاعدىرىنا قانشالىقتى زيان كەلتىرەتىنىن دە جاقسى بىلەدى. ءبىلىم الۋ مىندەت ەكەنىن تۇسىنەدى. الايدا كەيبىرى بىلە تۇرا قيمىلدامايدى، ءسويتىپ 50 جاسقا كەلگەندە ۇيسىز-كۇيسىز حالگە تاپ بولادى. وزگەسى وقيدى، ءبىلىم الادى، جۇمىس ىستەيدى، ۇيرەنەدى، ۇيلەنەدى، تۇرمىس قۇرادى، بالالى بولادى. 50-گە كەلگەندە ءوز ورتاسىندا، ءتىپتى حالىق الدىندا بەدەلدى ازامات بولىپ وتىرادى. ءبىراق ەكەۋى دە قۇرداس. العاشقىسىنىڭ جاعدايى نەگە ناشار؟ سەبەبى ءوزى تىرىسپاعان. ۇلت ماسەلەسىندە دە سونداي.
دۇنيە جۇزىندە 5-6 مىڭنان استام ۇلت بار. ۇلتتىق نامىستى ۇستانا بىلگەن 200ء-ىنىڭ عانا ءوز مەملەكەتى بار. ەڭ باستىسى، ۇلت مىقتى، ءارى نامىستى بولۋ كەرەك. نامىس-جىگەرى مىقتى، مىنەزدى ادام عانا ومىردە جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزە الادى. سول سەكىلدى ۇلتتىڭ نامىسى بولماسا، تاعدىرى دا قاراڭ بولادى. قازاققا دا كەرەگى سول – ۇلتتىق نامىس، ەرىك جىگەر، الىپ كۇش.
بۇگىندە «قازاق – جالقاۋ» دەگەن تىركەستى ءجيى پايدالانادى. مەن ەكونوميست رەتىندە قازاقتى جالقاۋ دەپ ەسەپتەمەيمىن، كەلىسپەيمىن. ماسەلەن، سولتۇستىك كورەيا مەن وڭتۇستىك كورەيانى الايىق. ءتىل، ءدىن، ءدىل ءبارى ءبىر، ءبىراق ەكى ءتۇرلى مەملەكەت. سولتۇستىك كورەيانىڭ ەكونوميكالىق ناتيجەلەرى وتە تومەن. وڭتۇستىك كورەيانىڭ كورسەتكىشى كەرىسىنشە جوعارى. سەبەبى ءبىر ۇلت بولا تۇرا ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ساياساتتارى ءارتۇرلى. سولتۇستىك كورەيا 60-70 جىل بۇرىنعى جۇيەمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى، سەبەبى حالىق جاڭا جۇيەنى تالاپ ەتپەيدى.
ەڭ باستىسى قازاقتىڭ مىنەزى مىقتى بولۋ كەرەك، نامىستى بولۋ كەرەك، تالاپ ەتە ءبىلۋ كەرەك، ءوزىن سىيلاپ، قۇرمەتتەۋ كەرەك. سول كەزدە عانا ءبىز ماقساتىمىزعا جەتە الامىز. ال ول ءۇشىن ماتەريالدىق جاعداي كەرەك. قالتاسى بوس ادام نامىستى بولا المايدى. سول سەبەپتى حالىقتىڭ ماتەريالدىق جاعدايى تۇزەلۋ كەرەك، ونى وزدەرى تۇزەۋ كەرەك. ءبىلىم الىپ، ىزدەنىپ، ەڭبەكتەنىپ، باي بولاتىنداي، ەلىمىزدى باي قىلاتىنداي دارەجەگە جەتە ءبىلۋ كەرەك.
قازاقستانداعى ءبىلىم جۇيەسىنە قاتتى الاڭدايتىن ازاماتتاردىڭ ءبىرىسىز. ءاۋ باستان ۇشتىلدىلىككە قارسىلىق تانىتىپ، قازاقستان تاريحىن وقۋ ورىندارىنا قايتارۋدى تالاپ ەتىپ كەلەسىز. الايدا ءسىز باستاعان بۇل پروسەستەن قانداي دا ءبىر وزگەرىس بايقاي قويمادىق. ونىڭ سەبەبى نە دەپ ويلايسىز؟
ويتكەنى، بيلىك، مينيستر حالىقتان قورىقپايدى. قانداي دا ءبىر ادامنىڭ مينيسترلىك لاۋازىمدا بولۋى حالىققا بايلانىستى ەمەس. دەموكراتيالىق ەلدە مۇنداي مينيستر بىردەن وتستاۆكاعا كەتەر ەدى. ويتكەنى، ونداي ەلدە پارلامەنت شىنايى. ال بىزدە ساعادييەۆتىڭ ءبىر عانا باستىعى بار، ول – پرەزيدەنت. مينيستر تەك پرەزيدەنتتىڭ ايتقانىن ورىندايدى، سونىڭ عانا كوڭىلىنە قارايدى. حالىقتىڭ جايى ونى الاڭداتپايدى. ماسەلە – سوندا.
ءبىراق ءبىزدىڭ مىقتى قۇرال-سايمانىمىز بار. ول – الەۋمەتتىك جەلى. فەيسبۋك ارقىلى قوعامنىڭ پىكىرىن جەتكىزىپ وتىرمىز. حالىق پىكىرلەرىمىزدى قولداپ وتىر. ال مۇنداي دۇنيەلەرىمىز مينيسترلىكتىڭ نازارىنان تىس قالىپ جاتقان جوق، كۇندە قاراپ، باقىلاپ وتىرادى. سوندىقتان قوعامنىڭ ىقپالى قازىرگى تاڭدا وتە زور. ساعادييەۆ تە رەاكسياسىز قالعان جوق. مەنىڭشە، ءبىز ساعادييەۆتىڭ وسىنداي زياندى تىرلىكتەرىن جوققا شىعارا الامىز. ءتۇبى ءبارىبىر ءبىز جەڭەمىز، حالىق جەڭەدى. سەبەبى، حالىقتان ارتىق كۇش جوق. حالىقتىڭ مىنەزى، حالىقتىڭ كۇشى وتە ىقپالدى. ءبىراق وعان ۋاقىت كەرەك.
ال تىلدەردى ۇيرەنۋگە مەن قارسى ەمەسپىن. ءوزىم دە شەتەلدە ءبىلىم الدىم. شەت تىلدەرىن بىلگەن ادام ۇتىلمايدى. ءبىراق نەگىزگى ءبىلىمدى كەز-كەلگەن ادام ءوز تىلىندە قابىلداۋ كەرەك. ول – بازيس. ءبىرنىشى سىنىپقا بارعان بالاعا اعىلشىن، ورىس سىندى وزگە تىلدەردى وقىتۋ ۇلكەن قيانات. بالانىڭ سانا-سەزىمى ءالى قالىپتاسقان جوق. شەت تىلدەرىن نەگىزگى ەمەس، قوسىمشا ءپان رەتىندە وقىتۋ كەرەك.
بۇكىل بالالاردى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ – ۇلكەن قىلمىس. ەگەر پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقىتسا، ەرتەڭگى كۇنى قازاق ءتىلدى كىتاپتار دا، مۇعالىمدەر دە كەرەك بولمايدى.
ساعادييەۆ بيلىكتەن كەتسىن دەگەن تالاپ حاتىڭىز حالىقتان قىزۋ قولدان تاپتى دەسە دە بولادى. ول ورىنتاعىن بوساتسا، ءبىلىم مينيسترىنە كىمدى لايىق دەپ سانايسىز؟
ونداي ادامدار كوپ. ويىما ءبىرىنشى كەلگەنى – اكادەميك اسقار جۇمادىلدايەۆ. ول ۇلكەن عالىم، حالىقتىڭ، ۇلتىمىزدىڭ جاناشىرى، پاتريوت، تاجىريبەلى ۇستاز. سونداي-اق جاستار دا بار. نەگە جاستارعا مۇمكىندىك بەرمەسكە؟ حالىقتىڭ، جاستاردىڭ تالابىن، نە قالايتىنىن ءوز زامانداستارىنان ارتىق كىم بىلەدى؟!
ساعادييەۆتى دەباتقا شاقىردىڭىز. بۇدان بۇرىن بەكبولات تىلەۋحان دا شاقىرعان ەدى. الايدا، ءبىلىم ءمينيسترى سىزدەرمەن ءسوز تالاستىرىپ وتىرۋدى ءجون ساناماعان ەكەن. نە سەبەپتى باس تارتتى دەپ ويلايسىز؟ ساعادييەۆتى دەباتقا شاقىرعانداعى تالقىلاماق ماسەلەلەرىڭىزدى ايتا وتسەڭىز...
ءۇش تۇرعىرلى ءتىل ماسەلەسىن كوتەرەر ەدىم. ەكىنشىدەن، «قازاق تاريحى» دەگەن ءپاندى قايتارۋىن تالاپ ەتەمىن. وقۋ ورىندارىنان «قازاقستان تاريحىن» الىپ تاستاۋ قازاق حالقىنا جاسالعان ۇلكەن قيانات. ءبىراق مينيستر دەباتتان باس تارتتى. ال شىن مانىندە ول ءوز رەفورماسى ءۇشىن كۇرەسۋى كەرەك ەدى، دۇرىس ەكەنىن قوعامعا دالەلدەۋى ءتيىس ەدى. دەباتتان باس تارتقانىن بۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. ەگەر ول وز-وزىنە سەنىمدى بولسا، اشىق اڭگىمەگە نەگە شىقپايدى؟!
ءتىل ماسەلەسىن دە نازاردان تىس قالدىرمايسىز. تىلىمىزگە لاتىن ءالىپبيى ورالماق. بۇل پروسەسس ءتىلىمىز ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى، ءسىزدىڭ ويىڭىزشا؟
ءيا، مەن دە كوپشىلىككە قوسىلامىن. لاتىن ءالىپبيى بىزگە قاجەت. ويتكەنى ول زامان تالابى. وركەنيەتتەن تىس قالماۋ دەگەن ءسوز. ول – دۇرىس. ءبىراق سوڭعى نۇسقا كوڭىلىمنەن شىعا قويمادى. ارينە، فيلولوگ، ءتىل مامانى ەسەپىن. ءبىراق جەكە پىكىرىم – تىلدە ءبىر دىبىس، ءبىر ءارىپ بولۋ كەرەك، ەڭ ىڭعايلىسى – سول. ماسەلەن، فرانسۋزداردا بىرنەشە ءارىپ ءبىر دىبىستى بەرەدى، اعىلشىن تىلىندە دە سونداي. ءبىراق پولياكتاردا، چەحتار مەن ۆەنگرلەردە ءبىر دىبىس، ءبىر ءارىپ قانا. ءبىز دە سونداي نۇسقانى تاۋىپ، تالقىلاپ بەكىتۋىمىز كەرەك. ال سوڭعى نۇسقا ەنگىزىلەدى دەپ ويلامايمىن. تالقىلاۋعا ۋاقىت بەرىلدى عوي، سوندىقتان ءبىر ءدىبىس-بىر ءارىپ نورماسىن قاراستىرۋىمىز كەرەك.
بۇگىندە مەملەكەتتىك ءتىلىمىز – قازاق تىلىمەن قاتار ەلىمىزدە ورىس ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى جوعارى ەكەنى بەلگىلى. لاتىن الىپبيىنە اۋىسار بولساق، ورىس ءتىلىنىڭ ىقپالىنان ارىلار ما ەدىك؟
لاتىن الىپبيىنە ورالۋىمىز ورىس ءتىلىنىڭ ىقپالىنان قۇتىلۋعا اسەر ەتپەيدى. ول ءۇشىن مەملەكەتتىڭ اقپارتتىق ساياساتى وزگەرۋ قاجەت. ءبىز بۇگىندە رەسەيدىڭ اقپاراتتىق اۋماعىنىڭ ىشىندەمىز. سەبەبى، تەلەديداردى، راديونى قوسساق، گازەتتەردى وقىساق، 80-90%-ى رەسەيدىڭ اقپاراتىنا تۇنىپ تۇر. ودان قۇتىلۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ ساياساتى وزگەرۋ كەرەك.
ءبىزدىڭ يدەولوگتارىمىز 25 جىل بۇرىن قابىلدانعان يدەولوگيانىڭ ابدەن ەسكىرىپ قالعانىن اڭعارمايدى. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن. ءبىز 25 جىلدىڭ ىشىندە باسقا ەلگە اينالدىق. ماسەلەن، بۇرىندارى الماتى قالاسىنىڭ وزىندە قازاقتار وتە سيرەك كەزدەسەتىن، ال بۇگىندە تۇرعىنداردىڭ 95%-ى قازاق. ال يدەولوگتارىمىز مۇنى بايقاعىسى كەلمەيدى. ەل وزگەرەتىن بولسا، يدەولوگيانى دا وزگەرتۋ كەرەك. ءقازىر دە ءبىز ۇلتتىق يدەولوگيا قۇرىپ، ۇلتتىق ەل بولۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك. اقپاراتتىق ساياساتى مەن ءبىلىم جۇيەسى جاعىنان ءبىز ۇلتتىق مەملەكەت بولۋىمىز قاجەت.
حالىققا جەر ماسەلەسىن دە كوتەرىپ جۇرگەن قوعام بەلسەندىسى رەتىندە تانىمالسىز. حالىق جەر رەفورما كوميسسياسىنا تاۋەلسىز ساراپشى مۇشە بولعانىنا قۋاندى. الايدا كوميسسيانىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى ناتيجەسىز دەگەندەردىڭ قاراسى كوپ. حالىق اراسىندا جيىلەگەن مۇنداي پىكىرلەرگە قاتىستى نە ايتا الاسىز.؟
بۇل – حالىقتىڭ تالابى بولعان. «جەر ساتىلماسىن، شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرىلمەسىن!» دەپ جانتالاستى. كوميسسيا بۇل تالاپتى ورىندادى دا. 5 جىل ىشىندە جەر ەشكىمگە ساتىلمايدى، تەك قازاقستان ازاماتتارىنا عانا جالعا بەرىلەدى. شەتەلدىك ازاماتقا بەرىلمەيدى. مۇنداي شەشىي ۇلكەن پىكىر، تالاستاردىڭ ناتيجەسى. بىرنەشە وتىرىستار ءوتتى، ۇزاق تالقىعا ءتۇستى. نەبىر سىندار ايتىلدى، ۇسىنىستار بولدى. ءبىراق ءبىز ءوز ۇستانىمىمىزدى وزگەرتكەن جوقپىز. حالىقتىڭ تالابىن ورىندادىق. كوميسسيانىڭ جۇمىسى ناتيجەسىز دەيتىندەرگە كوميسسيا قابىلداعان 11 شەشىمدى ايتا الامىز.
پروتوكولدىڭ نەگىزىندە قازىردە زاڭ جوباسى دايىندالىپ جاتىر. زاڭ 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قابىلدانادى، سول كۇننەن باستاپ جۇزەگە اسادى. ءارى ول 11 شەشىم حالىققا ءتيىمدى. ماسەلەن، جايىلىم جەر بۇگىندە ۇلكەن پروبلەماعا اينالعان. ءار اۋىلدىڭ ايماعىندا اۋىلدىڭ ادامدارىنا، مالىنىڭ سانىنا ساي بۇل جايىلىم جەرلەر ەشكىمگە بەرىلمەيدى. ارنايى كوەفيسەنت بولادى. ۇلكەن اۋىلدارعا كوپ جايىلىم جەر بەرىلسە، شاعىن اۋىلداردا ودان از، ەشكىمگە بەرىلمەيتىن، جالعا بەرىلمەيتىن، ورتاق، مەملەكەتتىڭ مەنشىگىنە كىرەتىن جايىلىم جەر قالۋ كەرەك دەگەن نورما بار. بۇل نورما ءقازىر زاڭنىڭ جوباسىندا تۇر. ويتكەنى جايىلىم جەر بولسا، جەرگىلىكتى حالىق مال اسىراي الادى، بالالارىن وقىتا الادى، بۇل – ماڭىزدى. كەلەسى نورما لاتيفۋنديستەرگە قاتىستى. ءار ادامنىڭ قولىندا بىرنەشە جەر تەلىمدەرى بولماۋ كەرەك. جەردىڭ كولەمى شەكتەلەدى. ماقساتىمىز – قاراپايىم حالىقتىڭ دا جەر الۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ. كەلەسى شەشىم بويىنشا، قازاقستاننىڭ شەكاراسى بويىنداعى جەر ەشكىمگە ساتىلمايدى، جالعا بەرىلمەيدى.
جەر قازىردە اشىق تۇردە وتەتىن بايقاۋ ارقىلى بەرىلەدى. مۇنداي پروسەسس بۇرىندار بولعان ەمەس. اتالمىش بايقاۋدى وتكىزەتىن ارنايى كوميسسيا بولادى، تالاپ - كوميسسيانىڭ تەك قانا شەنەۋنىكتەردەن تۇرماۋى.
ءبىراق ءبىر نارسەنى اشىق شەشكەن جوقپىز. جەر كىمنىڭ قولىندا، كىم كادەسىنە قالاي جاراتىپ ءجۇر؟ بۇل ماسەلەلەر بۇكىل حالىققا اشىق جاريالانۋى ءتيىس. جەر – ۇلتتىڭ ورتاق قازىناسى. سوندىقتان بۇل مالىمەت بارىمىزگە ءمالىم بولۋ كەرەك. كەز-كەلگەن ازامات جەر تەلىمدەرىنىڭ كىمگە تيەسىلى ەكەنىن، ول ادام ول جەردى قانداي ماقساتتا پايدالانىپ وتىر، ءبارى دە اشىق بولۋ كەرەك. بۇگىندە دەپۋتاتتار مۇنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا قارسىلىق تانىتىپ وتىر. بۇل – پارادوكس. اشىق بايقاۋ وتكىزىپ جاتىرمىز دەيمىز، سوندا بايقاۋ بىتكەن سوڭ ءبارى قۇپيا تۇردە قالۋ كەرەك پە؟ بۇل دۇرىس ەمەس. ءبىراق مىندەتتى تۇردە قولعا الىناتىن ماسەلە.
ءسىز مەملەكەتتىك لاۋازىمدا ەمەسسىز. سوعان ساي مەملەكەتتەن اقشا المايتىنىڭىز دا تۇسىنىكتى. الايدا، ۇنەمى «جەر ماسەلەسى»، «ءتىل ماسەلەسى»، «ءبىلىم پروبلەماسى» دەپ، قوعامدىق ماسەلەلەرگە شىر-پىر بولىپ ءجۇرسىز. وعان قاراجات كەتەتىنى بەلگىلى. تابىس بەرمەيتىن، قالتاڭىزعا اقشا تۇسپەيتىن جۇمىستاردان شارشامادىڭىز با؟ قاراجاتىڭىز سارقىلمادى ما؟ ءتىپتى، ءسىز حالىق بانكتىڭ 600 اكسيونەرىنىڭ ءبىرى ەكەنسىز.
حالىق يگىلىگى ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستان مەن شارشامايمىن! ويتكەنى مەن كۇن ساناپ ءوز ارمانىما قادام باسىپ كەلەمىن. مەنىڭ جاستايىمنان قالىپتاسقان ماقساتىم بار – حالقىمدى، ۇلتىمدى باقىتتى ەتۋ.
90 جىلدارى رەفورما دۇرىس جۇرگەن ەدى. ءبىراق سوڭعى جىلداردى مەملەكەتىمىز باسقا باعىتقا اۋىپ بارادى. سوندىقتان مەن بار كۇشىمدى ساياساتتى جاقسارتۋ، دۇرىس باعىتقا بۇرۋعا سالامىن. كۇندە سول جولعا قادام باسامىن. مەن ءوز ارمانىمدى كۇندە جۇزەگە اسىرىپ ءجۇرمىن. مۇندايدا قاراجاتتىڭ نە قاجەتى بار؟ ءوز جاعدايىمدى ءاۋ باستا جاساپ العانمىن. قاراجات ماسەلەسى ارمانىمدى جۇزەگە اسىرۋعا كەدەرگى ەمەس.
ءتىپتى، جەر ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جۇرسەم دە، وزىمە تيەسىلى جەر جوق، الۋعا تىرىسقان دا ەمەسپىن. مەن ءۇشىن ەڭ باستىسى حالىقتىڭ باتاسىن الۋ، العىسىنا بولەنۋ.
ماعىنا اقشادا ەمەس، ەگەر ءبىز تاريحي ۇلكەن پروگرەسس جاساساق، دەمكوراتيالىق، باي، زايىرلى مەملەكەت قۇراتىن بولساق، سول كەزدە ۇلتىمىز ءۇشىن تاريحي ۇلكەن قادام بولادى. بۇل الاش زيالىلارىنىڭ ارمانى، اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمانى. ەگەر مۇنى جۇزەگە اسىرساق، جۇەزەگە اسۋىنا ات سالىسساق، وندا بەكەر ءومىر سۇرمەگەنىمىز.
ەگەر سىزگە بيلىكتەن ورىن بۇيىرسا، حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن قانداي وزگەرىس، قانداي رەفورما ەنگىزەر ەدىڭىز؟
اسىقپاۋمىز كەرەك. ءبارى ءوز ۋاقىتىمەن بولادى. مەن ءۇشىن لاۋازىم ماڭىزدى ەمەس. جۇيە وزگەرۋ قاجەت، ول جۇيە حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ، حالىقتىڭ ارمانىنا لايىقتى بولۋ كەرەك. سوندا عانا ءبىز جەڭىسكە جەتەمىز. ال جۇيە دۇرىس بولسا، بيلىككە ەمەس، ءوز ىسىممەن اينالىسۋعا تىرىسار ەدىم.
قولىما بيلىك تيگەن بولسا، بىرىنشەدەن مەملەكەت مۇلكىن اشىق تۇردە جاريالايتىن ەدىم. ادامنىڭ بيلىككە كەلگەندەگى العاشقى جاعدايى حالىققا ءمالىم بولادى. بيلىكتە وتىرىپ بايىپ كەتكەنى - ونىڭ ادال قىزمەت ەتپەگەنى... سەن بيلىككە نە سەبەپتى كەلدىڭ؟ حالىق ءۇشىن جۇمىس ىستەپ، ۇلت ءۇشىن تەرلەۋگە كەلدىڭ. ءوز قارا باسىن ويلايتىن ادام ۇزاققا بارمايدى.
اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
سۇحباتتاسقان: گۇلىم جاقان
