تاياۋ شىعىستاعى جاعداي تاعى دا ۋشىعىپ، حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. سوڭعى وقيعالار اياسىندا اقش يران پورتتارىنا تەڭىز بلوكاداسىن ەنگىزىپ، قىسىمدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى.

بۇل قادام يران تاراپىمەن جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىز اياقتالۋىنان كەيىن قابىلداندى جانە ايماقتاعى تۇراقتىلىققا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماڭىزدى گەوساياسي فاكتورعا اينالدى.

گەوساياسي قىسىم قۇرالى رەتىندە بلوكادانى قولدانۋ

دونالد ترامپ اكىمشىلىگىنىڭ بۇل شەشىمى تەك اسكەري ەمەس، ەكونوميكالىق قىسىم تەتىگى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر.

ورمۋز بۇعازى – الەمدىك مۇناي تاسىمالىنىڭ نەگىزگى ارتەريالارىنىڭ ءبىرى. وسى ستراتەگيالىق ايماققا باقىلاۋ ورناتۋ ارقىلى اقش يراندى كەلىسسوز ۇستەلىنە قايتارۋدى كوزدەيدى.
اقش ۆيسە-پرەزيدەنتى دجەي دي ۆەنس يراندى «ەكونوميكالىق تەرروريزم» جاسادى دەپ ايىپتاپ، ۆاشينگتوننىڭ ارەكەتىن جاۋاپ شاراسى رەتىندە سيپاتتادى. بۇل ريتوريكا ەكى ەل اراسىنداعى سەنىم داعدارىسىنىڭ تەرەڭ ەكەنىن كورسەتەدى.

يراننىڭ پوزيسياسى جانە جاۋاپ ىقتيمالدىعى

يران بيلىگى بلوكادانى حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىن بۇزۋ دەپ باعالاپ وتىر. تەگەران ءۇشىن بۇل تەك ەكونوميكالىق ەمەس، ۇلتتىق ەگەمەندىك ماسەلەسى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، يران بۇعان اسيممەتريالىق جاۋاپ بەرۋى مۇمكىن، ونىڭ ىشىندە ورمۋز بۇعازىنداعى قوزعالىستى قايتا شەكتەۋ نەمەسە ايماقتاعى وداقتاستار ارقىلى قىسىم جاساۋ ىقتيمالدىعى جوعارى.

سونىمەن قاتار، يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى كەلىسسوزدەردە دە ىلگەرىلەۋ بايقالماي وتىر. بۇل جاعداي قاقتىعىستىڭ ۇزاق مەرزىمدى سيپات الۋ ءقاۋپىن كۇشەيتەدى.

ايماقتىق جانە جاھاندىق سالدارى

بۇل داعدارىس تەك ەكى ەل اراسىنداعى ماسەلە ەمەس. ورمۋز بۇعازى ارقىلى وتەتىن مۇناي تاسىمالىنا ءقاۋىپ ءتونۋى الەمدىك ەنەرگەتيكا نارىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. مۇناي باعاسىنىڭ قۇبىلۋى، ينفلياسيانىڭ ءوسۋى جانە جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەكتەرىنىڭ بۇزىلۋى – نەگىزگى تاۋەكەلدەر قاتارىندا.

سونىمەن بىرگە، يزرايل مەن ليۆان اراسىنداعى شيەلەنىستىڭ كۇشەيۋى جاعدايدى ودان ءارى كۇردەلەندىرۋدە. اقش-تا جوسپارلانعان تىكەلەي كەلىسسوزدەر ايماقتاعى جانجالدى كەڭەيتىپ الماۋدىڭ سوڭعى ديپلوماتيالىق مۇمكىندىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلۋدا.

بولاشاق سەنارييلەر

قازىرگى جاعدايدا بىرنەشە ىقتيمال سەناريي بار:

1. ديپلوماتيالىق كەلىسىم – تاراپتار قىسىمدى ازايتىپ، كەلىسسوزدەرگە قايتا ورالۋى مۇمكىن

2. ۇزاق مەرزىمدى تەكەتىرەس – بلوكادا مەن قارسى شارالار ارقىلى سوزىلمالى قاقتىعىس

3. اسكەري ەسكالاسيا – ايماقتاعى باسقا ويىنشىلاردىڭ ارالاسۋىمەن سوعىس اۋقىمىنىڭ كەڭەيۋى

اقش-تىڭ يرانعا قارسى تەڭىز بلوكاداسى – قازىرگى گەوساياسي كەزەڭدەگى ەڭ ماڭىزدى ءارى ءقاۋىپتى قادامداردىڭ ءبىرى. بۇل ارەكەت قىسقا مەرزىمدە قىسىم قۇرالىن كۇشەيتكەنىمەن، ۇزاق مەرزىمدە ايماقتىق تۇراقسىزدىقتى ارتتىرۋى مۇمكىن.