جاقىندا ۋكرينفورم باسىلىمىنا ەكسكليۋزيۆتى سۇحبات بەرگەن قىرىم تاتارلارىنىڭ كوسەمى مۇستافا دجەميليەۆ قىرىم اننەكسياسىنان كەيىنگى احۋال جايلى ءپۋتيننىڭ "قىرىم وكۋپپاسياسىنىڭ" اقىرى  بۇكىل ادامزات تاريحىنداعى الاپات اپاتقا اكەلەتىنىن ايتقان.

جاقىندا مۇستافا دجەميليەۆ بريۋسسەلدەگى ناتو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە قىرىمنىڭ رەسەي فەدەراسياسى قۇرامىنا قوسىلعاننان كەيىنگى قىرىم تاتارلارىنىڭ قىسپاقتاعى تۇرمىسى جايلى بايانداما جاساعان.

مۇستافا دجەميليەۆ، قىرىم تاتارلارىنىڭ كوسەمى:

- قىرىم سوعىسى -  ەتنيكالىق تاتارلاردى تىعىرىققا تىرەۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر

وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن قىرىم وكۋپپاسياسى باستالعان كەزدە مەن رەسەي پرەزيدەنتى ۆ. پۋتينمەن تىكەلەي تەلەفون ارقىلى سويلەسكەن ەدىم. ارتىنشا مەنى بىردەن ناتو-عا شاقىردى. سول كەزدە ءبىز بريۋسسەلدەگى بارلىق 28 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرىمەن جەكە-جەكە كەزدەسۋلەر وتكىزدىك. ودان بەرى مىنە باقانداي ءبىر جىل ءوتتى. ءقازىر ناتو-نى وكۋپپاسياداعى قىرىم تاتارلارىنىڭ جاعدايى الاڭداتىپ وتىر. الدا-جالدا قانداي دا ءبىر جاعدايلار ورىن الاتىن بولسا، ءناتو-بىزدى قولدايتىنى تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.

ءبىر كوڭىل جىبىتەتىنى، بارلىق مەملەكەتتىڭ ەلشىلەرى قىرىم وكۋپپاسياسىن ەشقاشان مويىندامايتىندارىن ايتتى. ءتىپتى، وكۋپپاسيالانعان تەرريتوريالاردى قايتارۋ ءۇشىن كومەك قولدارىن سوزىپ وتىر. مەن و باستان، دەوكۋپپاسيا جانە قىرىمدى ازات ەتۋدە اسكەري قاقتىعىستارعا جول بەرىلمەۋى كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىنمىن. سەبەبى، مۇنىڭ سالدارىنان  مىڭداعان بەيبىت تۇرعىندار زارداپ شەگەدى.  ەڭ باستىسى، وكۋپپانتتاردىڭ ارەكەتى  ەتنيكالىق تاتارلاردى جويۋعا باعتتالاتىن بولادى. ءتىپتى، ءبىز ولاردىڭ ارنايى تىزىمدەر جاساپ وتىرعاندارىنان دا حابارجار بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان، ماسەلەنى شەشۋدىڭ ساياسي ءارى بەيبىت جولى سانكسيا. ءبىز سول سانكسيالارعا سەنىم ارتۋىمىز مۇمكىن. مەنىڭ الاڭداپ وتىرعانىم، ەگەر رەسەي مينسك كەلىسىمدەرىن بۇزبايتىن بولسا، سانكسيالار ءوز كۇشىن جويۋۋ مۇمكىن. سونداي-اق، مەن ناتو باسشىلارىنا حالىقارالىق ساراپشىلار قازىرگى قىرىم تەرريتتورياسىنا  كىرىپ، مونيتورينگ جۇرگىزۋى ءتيىس دەگەن ۇسىنىس ايتتىم. ۇسىنىس ءقازىر تالقىلانۋ ۇستىندە. مىسالى، جاقىندا تۇركيا رەسپۋبليكاسى قىرىمداعى تاتارلاردىڭ احۋالىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ، باقىلاۋ جۇرگىزبەكشى بولدى. رەسەي ولارعا ءبىز كورسەتكەن باعىت بويىنشا، ءبىز كورسەتكەن ادامدارمەن كەزدەسەسىڭدەر دەپ تالاپ قوعان. ارينە، تۇركيا بۇل تالاپپەن كەلىسكەن جوق. ولارعا رۇقسات بەرىلمەگەندىكتەن، ءقازىر تۇركيالىق باقىلاۋشىلاردىڭ جۇمىسى توقتاپ تۇر. مەن تۇركيا پرەزيدەنتىنە "ەگەر رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ ارنايى شاقىرتۋىمەن كەلەتىن بولساڭىزدار، ۋكراينا سۋۆەرەنيتەتىن بۇزعان بولاسىزدار" دەگەن بولاتىنمىن.

قىرىمدا ءقازىر، جاعداي تۇراقسىز، تاۋەلدىلىك پەن ساياسي قىسىم باسىم. ول جەردە دەموكراتيالىق قوعام قالىپتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس. سوعان قاراماستان، قىرىم تاتارلارىنىڭ ءماجىلىسى تۇرعىندارعا قىرىمدى تاستاپ كەتپەۋگە كەڭەس بەرۋدە. سەبەبى، ءبىز ءوزىمىزدىڭ تاريحي جەرىمىزدى قايتارۋ جولىندا بىرنەشە ونجىلدىقتار بويىنا كۇرەسىپ كەلەمىز. الايدا "قىرىم قورعانىسى" اتانىپ كەتكەن،  جاساقتاعى جاس بالالار ءجيى جوعالىپ كەتۋدە. بۇل ونسىز قىسىممەن كۇن كەشىپ جۇرگەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ۇرەيىن ۇشىرۋدا.

بۇۇ-نىڭ بوسقىندار ماسەلەسى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە قازىرگى تاڭدا 20 مىڭنان استام ادام قىرىمدى تاستاپ كەتكەن. ولاردىڭ جارتىسىنان كوبىسى قىرىم تاتارلارى.

ەسكەرتە كەتەيىن، ءوز وتاندارىن ساتىپ، رەسەيگە ءوز  ەركىلەرىمەن قوسىلىپ جاتقاندارعا رەسەي بيلىگى جاقسى جاعداي جاساپ وتىر دەگەن جالعان ءسوز. ولارعا بەرىلەتىن پاسپورتتاردا ساتقىن دەگەن ارنايى، جاسىرىن بەلگى قويىلۋدا. ول وتە ءادىل شەشىم. سەبەبى، بۇگىن ءبىر وتاندى ساتىپ كەتكەن ادام، ەرتەڭ باسقا وتاندى دا ساتىپ كەتپەسىنە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى. بۇگىن قىرىمدى ساتىپ كەتكەندەر مەن قىرىمدىقتارعا قىسىم كورسەتىپ، "قىرىم كوكتەمى" سەكىلدى قاندى ساياساتتى جاساپ وتىرعاندار، ەرتەڭ ۇرپاق پەن تاريحتا قارا داق بولىپ قالادى.

نۇرگەلدى ءابدىعاني ۇلى