بۇل، قازىرگى قوعامنىڭ ىندەتى دەيمىز بە، الدە، باسقا قالاي اتاۋعا بولار ەكەن...
Self ءسوزى اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعاندا “ءوزىم” دەگەن ماعىنا بەرەدى ەكەن. ءبىر قىزىعى بۇل سوزبەن تۇبىرلەس Selfish ءسوزى “ەگويزم، وزىمشىلدىك، مەنمەنشىلدىك” دەگەن ماعىنا بەرەدى ەكەن. ياعني، اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي، بۇل اتاۋمەن اتالاتىن ارەكەتتىڭ دە جاقسىلىققا الىپ بارار نىشانى كورىنبەيدى. قارسىلىعىن بىلدىرەتىندەر از ەمەس ەكەنىن بىلەمىن، ءبىراق، سوندا دا مەنىڭ تۇسىنىگىمدەگى اقيقات وسى.
بۇل قۇبىلىس ەكى جىل توڭىرەگىندەگى بەلەڭ العان جاعداي، تىپتەن الەۋمەتتىك جەلىسى دە بار Instagram دەگەندەي. بۇل قۇبىلىستى ىندەت دەپ ويلايتىن جالعىز مەن ەمەس ەكەنمىن، الەمنىڭ كوپتەگەن پسيحولوگتارى دا بۇل قۇبىلىستى كادىمگى پسيحيكالىق اۋرۋ دەپ اتاپ، “Selfit” - دەپ دياگنوز دا قويىپ ۇلگەرگەن ەكەن. بەلگىلى بولعانداي، بەلسەندى تۇردە ءوزىن-وزى سۋرەتكە ءتۇسىرۋ، تەك قانا جاعىمدى ەمەس، سونىمەن قاتار مانيكالدى سيندروم. سەلفيت – ادامعا قايتا قايتا “مەن جاقسىمىن با؟ شىنىندا كەرەمەت ەمەسپىن بە؟ راس دەڭدەرشى!” – دەگەندەي قۇپتاۋدى قالاپ تۇراتىن، بەيمازالىق جاعدايداعى جۇيكە توزۋىنىڭ ءبىر ءتۇرى.
پسيحولوگتاردىڭ پىكىرىنشە، ءساتتى شىققان سۋرەتتەرىن الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالاپ وتىرۋ ءوزىن-وزى اسىرە باعالاۋ ەكەن. سۋرەتىنىڭ استىندا بەرىلەتىن ءاربىر “لايك”، سەلفيتتەرگe ماداق، جەتىستىك بولىپ قابىلدانادى. ۋاقىت وتە كەلە بۇل ماداقتار ومىرلىك قاجەتتىلىك بولىپ كورىنىس تابادى. لايكتىڭ كەزەكتى دوزاسىن قابىلداماسا ءبىر نارسە جەتىسپەي تۇرعانداي وزىنە-وزى ورىن تابا الماي پسيحيكالىق تۇرعىدان كۇيزەلىسكە تۇسەدى ەكەن پسيحولوگتاردىڭ پىكىرىنشە.
زەرتتەۋلەردى جازا بەرسەك اڭگىمە كوپ جازاتىن. ءبىراق، ادامي قۇندىلىق تۇرعىسىنان دا الىپ قاراساق پايداسىنان زيانى كوپ دۇنيە ەكەنى ويلانعان ادامعا تۇسىنىكتى دەپ بىلەمىن. وزىنە-وزى عاشىق بولۋ، وزىنە سۇيسىنە بەرۋ، ماقتاۋلاردى قالاپ تۇرۋ، اقيقاتىندا ناشار قاسيەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنى بارىنە بەلگىلى. بۇل دا – جاستار اراسىنداعى تاربيەنىڭ بۇزىلعاندىعىنىڭ ءبىر كورىنىسى. اتا-اناسىنىڭ الدىندا بەرمەيتىن ەسەپتى، مەن اندامىن، مەن مىندامىن دەپ ينستاگرامداعى جۇرتشىلىققا جاريالايدى. ءدال وسى ۋاقىتتا ءدال سول ارەكەتتەرىنە قارسىلىق بايقاماعاندار، ارى قاراي جاڭا سەرپىنمەن جاڭا ستيلدە كورىنىس تابارى ءشۇباسىز.تىيىمداردى سەزىنبەي وسكەن، ودان قالسا ۇلكەندەر ىشىنەن تابىلاتىن اقتاۋلار (زامان اعىمى سولاي، ەشتەڭە ەتپەيدى جانە ت.ب.)، ولاردى ودان ءارى جاڭا سەنىممەن ادامي قاسيەتكە جات قىلىقتاردى جاساۋعا، تاربيەدەن اتتاۋعا يتەرمەلەيدى. وعان، اردان اتتاۋدان ءبىرىنشى شەپتە كەلە جاتقان، وزدەرىنىڭ اشىق ارسىزدىقتارىمەن الەمگە بەلگىلى امەريكاندىقتار، ەۋروپالىقتار دالەل بولۋدا. مەنىڭ ايتقىم كەلگەنى، ۇلكەندەر تاراپىنان بولماعان تىيىمداردىڭ، سوگۋلەردىڭ قازىرگى قوعامدا وتە قاجەت ەكەندىگى.
سەلفيتتەرگە
وز-وزىنە عاشىق بولعان ۇل مەن قىزدار كوبەيدى، سەلفيلىككە اسىق جاندار “ۇيات ەكەن” – دەمەيدى. رياشىل سەزىم جەڭدى، تاربيەنى رياسىز، ءىبىلىستىڭ تار قاقپانى بۇل كۇندەرى كەڭەيدى.
قاراڭعىدا جىبىرلاعان قارا تاستىڭ ۇستىندە قۇمىرسقانىڭ ىزىندەي-اق* بوياۋى جوق ءتۇس مۇلدە. حاديستەردە تەڭەۋ كەلدى ءدال وسىنداي كەسكىندە، ريا بارىن ويلاعايسىڭ سەلفيلەتىپ تۇسكەندە.
“ءجا...، ءجا...، جارار” – دەپ ايتارسىڭ “ارتىق كەتتىڭ سەن مۇلدە، قوعامداعى جاڭالىقتى تۇسىنبەيسىڭ بۇل كۇندە”. جاۋاپ بەرەم بەيشارا ءبىر، اقتاپ ايتقان قۇر ۇنگە... ەلىكتىرەر لاس جاڭالىق سىلتاۋ بولماس كۇپىرگە.
Instagramدا، مەن بىلمەيتىن ... تاعى باسقا جەلىدە كەلبەتىنە سۇيسىنگەندەر، سۋرەت جولدار ەرىگە. قارىنداسىم ورامالدى جاپقانىڭنان نە پايدا ... “وزدەرىڭدى پاش ەتپەڭدەر”** - دەگەن ايات ءولى مە؟!
جىگىتتەر ءجۇر سەلفيلەتىپ سالماقتى ءتۇر تانىتىپ، مەن اندامىن، مەن مىندامىن كەسكىندەگى تاقىرىپ. ومىردەگى ءار قادامنان ەسەپ بەردىڭ جەلىدە اقىرداعى ەسەپتى ويلا قالما شىراق اھ ۇرىپ!
Like باسسا قۋاناسىڭ، كوپكە ۇناپپىن دەگەندەي، بۇل ءومىردىڭ ءمانى مە ەدى Like ساناۋ ەلەڭدەي. ناسيحاتتى تىڭداڭدارشى، بولماڭدارشى كەرەڭدەي ءاربىر سوزگە ويلانىپ، بويلاڭدارشى تەرەڭدەي. ...
*پايعامبار (وعان اللاھتىڭ سالەمى مەن يگىلىگى بولسىن) ايتتى: “سەندەردىڭ ارالارىڭدا، ريا، جەردەگى جىبىرلاپ جۇرگەن قۇمىرسقادان دا ەداۋىر بايقاۋسىز”. يبن ابباس ايتتى: “شيرك (ريا) – قاراڭعى تۇندە قارا تاستىڭ ۇستىندە ورمەلەپ جۇرگەن قۇمىرسقانىڭ ىزىنەن دە بايقاۋسىز”. يبن حاتيم، ال-اداب ال-مۋفراد (الباني).
**نۇر سۇرەسى، 31 ايات.
نۇرجان مىڭباي
