قاراعاندى وبلىسىنداعى ينۆەستيسيالىق جوبالار قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن قالاي ارتتىرادى؟

    اسەل بولات قىزى
    قاراعاندى وبلىسىنداعى ينۆەستيسيالىق جوبالار قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن قالاي ارتتىرادى؟ فوتو

    قاراعاندى وبلىسى – قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق الەۋەتىن ايقىندايتىن نەگىزگى وڭىرلەردىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ وڭىرگە جۇمىس ساپارى بارىسىندا ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ، ينۆەستيسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جانە جاڭا وندىرىستەر اشۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇل باستامالار ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋعا جانە وڭىرلەردىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

    ساياساتتانۋشى جانەركە قايرات قىزى پرەزيدەنتتىڭ يندۋستريالىق ساياساتتاعى باسىمدىقتارى، قاراعاندى وبلىسىنىڭ ينۆەستيسيالىق الەۋەتى جانە «حالىقتىق قۇرىلىس» جوباسىنىڭ وڭىرلىك دامۋ مەن قوعامدىق سەنىمدى نىعايتۋداعى ماڭىزى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، ءىرى وندىرىستەردى جاڭعىرتۋ مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ەكونوميكالىق وسىمگە سەرپىن بەرىپ، وتاندىق ءوندىرىستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

    سونداي-اق Qarmet كومپانياسىنىڭ ينۆەستيسيالىق باعدارلاماسى، قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك دەربەستىگىن نىعايتۋ جولدارى جانە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى دە ءسوز بولدى. جانەركە قايرات قىزى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋمەن ۇشتاسۋى، ينفراقۇرىلىمنىڭ جاڭارۋى جانە مەملەكەت، بيزنەس پەن قوعام اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزى جونىندە وي قوزعادى.

    — پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا Qarmet كاسىپورنىن جاڭعىرتۋ، جاڭا وندىرىستەر اشۋ جانە ينۆەستيسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءىرى ونەركاسىپتىك وڭىرلەردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋى قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق ساياساتى مەن ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىندا قانداي ءرول اتقارادى؟

    — جالپى تاۋەلسىزدىك جىلدارى بويى ەلدىڭ ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە كۇردەلەندىرۋ، باستىسى ەكونوميكانىڭ تابيعي رەسۋرستارعا تاۋەلدىلىگىن ازايتۋ جايلى ۇزدىكسىز ايتىلىپ كەلەدى. وسى ورايداپرەزيدەنتتىڭ قاراعاندى وبلىسىنداعى ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋعا، جاڭا وندىرىستەر اشۋعا جانە ينۆەستيسيا تارتۋعا باسىمدىق بەرۋى ەكونوميكانىقۇرىلىمدىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتىن كورسەتەدى.

    قاراعاندى وبلىسى – ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق الەۋەتى جوعارى وڭىرلەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان وڭىردەگى وندىرىستىك جاڭعىرتۋ تەك جەرگىلىكتى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ قويماي، بۇكىل ەلدىڭ ونەركاسىپتىك باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا اسەر ەتەدى.

    — ⁠پرەزيدەنت كەلەسى جىلدى «جالپىحالىقتىق اۋقىمدى قۇرىلىس جىلى» دەپ جاريالاپ، «حالىقتىق قۇرىلىس» جوباسى ەلدىڭ بارلىق ءوڭىرىن قامتيتىنىن جەتكىزدى. بۇل باستامانىڭ ساياسي جانە قوعامدىق ماڭىزى قانداي؟ ونىڭ وڭىرلەر اراسىنداعى دامۋ تەڭگەرىمىن قالىپتاستىرۋعا جانە حالىقتىڭ مەملەكەت ساياساتىنا دەگەن سەنىمىن نىعايتۋعا ىقپالى قانداي بولماق؟

    — «جالپىحالىقتىق اۋقىمدى قۇرىلىس جىلى» باستاماسىنىڭ ماڭىزى تەك قۇرىلىس سالاسىن دامىتىپ، كولەمىن ارتتىرۋمەن شەكتەلمەيتىنى بەلگىلى. وڭىرلەر اراسىنداعى ينفراقۇرىلىمدىق ايىرماشىلىقتار، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دەموگرافيلىقتەڭگەرىمسىزدىكتەر وڭىرلىك دامۋداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. باستامانىڭ ساياسي ماڭىزى دا وسى ماسەلەلەردى شەشۋدە. سوندىقتان بۇل باستامانى وڭىرلىك ساياساتتى ناقتى ناتيجەگە باعدارلاۋدىڭ جولى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. مەملەكەتكە دەگەن سەنىمگە كەلەتىن بولساق، مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناتيجەسىن ازاماتتار ەڭ الدىمەن وزدەرى تۇراتىن ەلدى مەكەندەگى ناقتى وزگەرىستەر ارقىلى باعالايدى. البەتتە جوندەلگەن جول، جاڭارتىلعان مەكتەپ نەمەسە قولجەتىمدى مەديسينالىق قىزمەت مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ناقتى ناتيجەسىن جانە قوعامعا بەرگەن قۇندىلىعىن كورسەتەدى.الايدا حالىقتىڭ سەنىمىن نىعايتۋ ءۇشىن بۇل باستاما اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ مەرزىمىندە اياقتالۋى، قۇرىلىس ساپاسى، بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ اشىق جۇمسالۋى جانە تۇرعىنداردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنىڭ ەسكەرىلۋى وتە ماڭىزدى بولماق.

    — ⁠قاراعاندى وبلىسىنىڭ 2032 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيسيالىق پورتفەلى 7 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن 186 جوبادان تۇرادى. ولاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 36 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانعان. بۇل كورسەتكىشتەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ وڭىرلىك دامۋ مەن ينۆەستيسيالىق ساياساتقا باسىمدىق بەرىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. اتالعان باستامالاردىڭ ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇراقتىلىعىن نىعايتۋداعى ماڭىزى قانداي؟

    — قاراعاندى وبلىسىندا 2032 جىلعا دەيىن 7 تريلليون تەڭگەگە باعالانعان 186 ينۆەستيسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جانە 36 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارى ءوڭىردىڭ ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىراتىنى ءسوزسىز. جوسپارلانعان جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋى ينۆەستيسيا كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا، ءوندىرىس سالاسىنىڭ دامۋىنا، جاڭا كاسىپورىنداردىڭ اشىلۋىنا جانە بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ وسۋىنە وڭ ىقپال ەتەدى.

    ەڭ باستىسى، ينۆەستيسيالىق جوبالار جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ارقىلى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرىپ، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا جانە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ينۆەستيسيالاردىڭ جەرگىلىكتى ەكونوميكاعا قوساتىن ۇلەسى وندىرىستىك الەۋەتتىڭ ارتۋىنان، كاسىپكەرلىك ورتانىڭ دامۋى مەن جاڭا ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ قالىپتاسۋىنان كورىنىس تابادى.

    سوندىقتان ينۆەستيسيالىق ساياساتتىڭ ناتيجەسىن تارتىلعان قارجى كولەمىمەن قاتار، ونىڭ ناقتى ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرگە اينالىپ، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىنا وڭ اسەر ەتۋى تۇرعىسىنان باعالاۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە قاراعاندى وبلىسىنداعى ينۆەستيسيالىق باستامالار ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ، ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسادى دەپ ەسەپتەيمىن.

    — ⁠Qarmet كومپانياسىنىڭ ينۆەستيسيالىق باعدارلاماسى 3،5 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. ال كاسىپورىن 2028 جىلعا قاراي جىلىنا 5 ميلليون توننا بولات، 9 ميلليون توننا كومىر جانە 5 ميلليون توننا تەمىر رۋداسى كونسەنتراتىن ءوندىرۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل جوبالار قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك دەربەستىگىن نىعايتۋعا جانە حالىقارالىق ارەناداعى ەكونوميكالىق پوزيسياسىن كۇشەيتۋگە قانداي مۇمكىندىك بەرەدى؟ مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋعا باعىتتالعان ساياساتىنىڭ ستراتەگيالىق ءمانى نەدە؟

    — Qarmet كومپانياسىنىڭ ينۆەستيسيالىق باعدارلاماسىن قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ءىرى باستامالاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ستراتەگيالىق تۇرعىدان العاندا، قازاقستان ءۇشىن ءتۇرلى ونەركاسىپ سالالارىندا سۇرانىسقا يە، قوسىلعان قۇنى جوعارى ءارى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان كۇردەلى مەتالل ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن كەڭەيتۋ اسا ماڭىزدى.

    قازىرگى تاڭدا Qarmet كومپانياسىنىڭ ونىمدەرى نەگىزىنەن قۇرىلىس سالاسىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وسى ورايدا جوسپارلانعان اۋقىمدى «حالىقتىق قۇرىلىس» جوباسىن ەسكەرسەك، كومپانيا ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس ارتا تۇسپەك. بۇل ءوز كەزەگىندە وتاندىق مەتاللۋرگيا ءوندىرىسىن دامىتۋعا جانە ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

    سوندىقتان Qarmet كومپانياسىنىڭ ينۆەستيسيالىق جوبالارى ءساتتى ىسكە اسقان جاعدايدا، قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك دەربەستىگىن نىعايتىپ، ىشكى ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن وسىمگە وڭ ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار وتاندىق ءوندىرىستىڭ دامۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ەكونوميكالىق پوزيسياسىن كۇشەيتۋگە جول اشادى.

    — ⁠Qarmet كومپانياسى تەمىرتاۋدا 30 شاقىرىم ترامۆاي جولىن قالپىنا كەلتىرىپ، 8 جاڭا ۆاگون ساتىپ الدى. پرەزيدەنت بۇل باستامانى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ۇلگىسى رەتىندە اتاپ ءوتتى. ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا قاتىسۋى مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋدا قانداي ءرول اتقارادى؟

    — كاسىپورىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى الەمدىك تاجىريبەدە كەڭىنەن قالىپتاسقان جانە بيزنەستىڭ قوعام الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. قازاقستاندا دا بۇل باعىت بىرتىندەپ دامىپ، بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ىنتالاندىراتىن ينستيتۋسيونالدىق تەتىكتەر قالىپتاسقان. سونىڭ ءبىرى – 2008 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان رەسپۋبليكالىق «پارىز» كونكۋرسى.

    كاسىپورىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك اياسىندا جۇزەگە اسىراتىن جوبالارىنىڭ اۋقىمى مەن مازمۇنى ءارتۇرلى بولعانىمەن، ولاردىڭ بارلىعى قوعامنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. وسى تۇرعىدان العاندا، اسىرەسە Qarmet سياقتى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا قوساتىن ۇلەسى مەملەكەت، بيزنەس جانە قوعام اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولا الادى.

    بۇل رەتتە مەملەكەتتىڭ، اسىرەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءرولى ەرەكشە. مەملەكەت ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردى رەتتەۋمەن قاتار، ەكونوميكالىق ءوسىم ناتيجەلەرىنىڭ قوعامنىڭ كەڭ اۋقىمدى قاجەتتىلىكتەرىنە قىزمەت ەتۋىنە جاعداي جاساۋى ءتيىس. وسى ورايدا جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك باستامالارىن ءوڭىردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىمەن ۇشتاستىرىپ، ولاردىڭ جۇيەلى ءارى ناتيجەلى جۇزەگە اسىرىلۋىنا ىقپال ەتە الادى.

    كاسىپورىنداردى الەۋمەتتىك جوبالارعا قاتىسۋعا ىنتالاندىرۋ، ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ جانە زاڭنامادا كوزدەلگەن الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ جەرگىلىكتى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەتىن ماڭىزدى ولشەمدەردىڭ ءبىرى.

    ءبىز كوبىنەسە اپاتتىق نەمەسە توتەنشە جاعدايلار كەزىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن حالىققا كورسەتىلگەن كومەك ارقىلى بايقايمىز. مۇنداي قولداۋدىڭ قوعام ءۇشىن ماڭىزى زور. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ الەۋەتى ءوڭىردىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنا باعىتتالعان باستامالاردى قامتيدى. وسى الەۋەتتى تولىق ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بيزنەس جەكەلەگەن قايىرىمدىلىق شارالارىمەن قاتار، جۇيەلى الەۋمەتتىك ينۆەستيسيالارعا باسىمدىق بەرۋى ماڭىزدى.

    بۇل رەتتە مەملەكەت قوعامدىق مۇددەلەردى قورعاۋشى، بيزنەس پەن قوعام اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ۇيلەستىرۋشى جانە الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋشى نەگىزگى ينستيتۋت رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

     

    قاتىستى تەگتەر :

    قاتىستى ماقالالار