ەلەانور لونگدەن ەسىمدى پسيحياتر 10 جىلدان استام نەشە ءتۇرلى داۋىستاردى ەستىپ كەلەدى. دارىگەرلەر وعان شيزوفرەنيا دياگنوزىن قويدى. قورقىنىش، ەرتەڭگى كۇنگە سەنىمسىزدىك، دارمەنسىزدىك سەكىلدى سەزىمدەردى باسىنان وتكىزگەن ەلەونور ءقازىر پسيحياتريا سالاسىندا تالماي ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ەلەونور TED تىڭداۋشىلارىنا باسىنان وتكەن جاعداي مەن داۋىستارمەن قالاي ءومىر سۇرگەنىن جانە ول داۋىستار نەدەن تۋىنداعانىن ايتىپ بەردى.

مەكتەپتە جاقسى وقىدىم. جاقىندارىم مەنەن كوپ ءۇمىت كۇتتى. باقىتىما وراي،  جوو-نا ءتۇستىم. ستۋدەنتتىك ءومىر كوڭىلدى ءوتىپ جاتتى. جاستار كەشى، جاڭا تانىستىق دەگەن سەكىلدى. ءبىرىنشى سەمەستر وسىلايشا كوزدى اشىپ-جۇمعانشا ءوتىپ كەتتى.  

ەكىنشى سەمەستردە ءومىرىم تۇبەگەيلى وزگەرەدى دەپ ءۇش ۇيىقتاسام دا تۇسىمە كىرمەدى. ساباقتان كەيىن «ول ءدارىسحانادان شىقتى» دەگەن داۋىس ەستىدىم. جان-جاعىما قاراسام اينالامدا ەشكىم جوق. توبەمنەن مۇزداي سۋدى توگىپ جىبەرگەندەي كۇي كەشتىم. كەلەسى ساباققا قاراماستان ۇيگە قايتىپ كەتتىم. «ول ەسىكتى اشىپ جاتىر» دەگەن داۋىس قايتا ەستىلدى. وسىدان باستاپ ءومىرىم ناعىز توزاققا اينالعانداي. داۋىس ءار قادامىمدى ءۇشىنشى جاقتا قايتالاپ وتىردى. باستاپقىدا داۋىسى جۇمساق ەدى. جاقىن دوسىممەن سويلەسكەندەي بولاتىنمىن.

مەن تابيعاتىمنان ەموسيامدى سىرتقا شىعارمايتىن اداممىن. اشۋلانىپ تۇرسام دا سىرت كوزگە بىلدىرمەۋگە تىرىستىم. سونداي كەزدەرى داۋىس مەنىڭ ىشكى كۇيىمدى ءدال كەلتىرەتىن. مۇڭايسام، مۇڭايعان داۋىستى ەستىدىم. رەنجىپ تۇرسام، رەنجىپ سويلەيتىن. ول ماعان مەنىڭ جۇرەگىمدى تۇبىندە جاتقان، ءوزىم بايقاي بەرمەيتىن ەموسيالارىمدى جەتكىزگىسى كەلگەندەي كورىندى. سول كەزدە داۋىس تۋرالى قۇربىما ايتىپ ۇلكەن قاتەلىك جاسادىم. ول مۇنى سۇمدىق جاعداي رەتىندە قابىلدادى. دەنى ساۋ ادام تۇسىنىكسىز داۋىستاردى ەستىمەيدى. ياعني ماعان پسيحولوگيالىق كومەك قاجەت دەپ شەشتى ول. قۇربىم دارىگەرگە كورىنۋگە كەڭەس بەردى. مەن ونىڭ اقىلىنا قۇلاق استىم، الايدا مۇنىم قاتەلىك بولعانىن كەشىرەك ءتۇسىندىم.

مەن ۋنيۆەرسيتەت پسيحولوگىنا وزىمە سەنىمسىزدىك، بولاشاقتان قورقۋ سەكىلدى ماسەلەلەرىم بار ەكەنىن تۇسىندىرۋگە تالپىندىم. دارىگەر وعان ونشا ءمان بەرە قويمادى. داۋىس تۋرالى ايتقاندا قالىڭ ۇيقىدان كەنەتتەن ويانعانداي كورىندى. قولىنداعى قالامىن تاستاي سالا، مەنى سۇراقتىڭ استىنا الىپ، اڭگىمەمە قۇلاق اسا باستادى.

پسيحولوگ مەنى پسيحياترعا جىبەردى. وعان دا داۋىس ەستۋ وقيعاسى ونشا ۇناي قويمادى. ءار ايتقان ءسوزىم، ءار قادامىم ولار ءۇشىن جىندى ادامنىڭ ساندىراعى سەكىلدى كورىندى.

• يممۋنيتەت پەن شيزوفرەنيا اراسىنداعى قۇپيا بايلانىس

مەن ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى تەلەستۋديادا جاڭالىقتار جۇرگىزۋشىسى ەدىم. ءبىر كۇنى پسيحياترمەن اڭگىمەمىز سوزىلىپ كەتتى. مەن «مەن جاڭالىقتار جۇرگىزەتىن ەدىم. ءقازىر تۇسىرىلىمگە كەشىگىپ جاتىرمىن. اياقتاساق قالاي بولادى؟»، - دەپ سۇراپ ەدىم، مەديسينالىق كارتاما «مەنى پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار، ءوزىن جاڭالىقتار جۇرگىزۋشىسىمىن دەپ ويلايدى» دەپ جازىپ بەردى.

اۋرۋحاناعا جاتتىم. شيزوفرەنيا دياگنوزى قويىلدى. بۇكىل الەمنەن ءۇمىت ءۇزدىم. ءوزىمدى قورلانعان ادامداي سەزىندىم. اۋرۋحانادا داۋىستى ءومىرىڭنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە ەمەس، سيمپتوم رەتىندە قابىلداۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. وسىدان كەيىن داۋىستان قورقا باستادىم. ىشكى جان-دۇنيەم الاي-دۇلەي بولدى. قۇددى ءبىر داۋىس پەن ەكەۋىمىزدىڭ اراسىندا ازاماتتىق سوعىس باستالعانداي. سونىڭ سالدارىنان داۋىس كوبەيە باستادى. داۋىستاعى بۇرىنعى جۇمساقتىقتىڭ ءىزى دە قالمادى. اۋرۋحانادا داۋىستار مەنى اڭدىپ جۇرگەندەي بولدى.

داۋىستار ماعان ءتۇرلى تاپسىرما بەرە باستادى. ەگەر ونى ورىنداسام، بۇرىنعى ومىرىمە قايتا ورالاتىنىمدى ايتتى. بارلىعى كىشكەنتاي تاپسىرمالاردان باستالدى. ماسەلەن، ءۇش تال شاشىمدى جۇلۋ دەگەن سەكىلدى. ءبىراق ۋاقىت وتە كەلە تاپسىرمالار ءقاۋىپتى بولا باستادى. ومىرىمە ءقاۋىپ ءتوندىرىپ قانا قويماي، وزگەلەردىڭ الدىندا مەنى ەسى دۇرىس ەمەس ادام ەتىپ كورسەتكىسى كەلگەندەي. «ستاقانداعى سۋدى ال دا ادامنىڭ باسىنا قۇيىپ جىبەر» دەگەن تاپسىرمالار بولدى.

شىعار جولى جوق، ۇمىتسىزدىك، قورقىنىشتان تۇراتىن شەڭبەردىڭ ىشىندە قامالىپ قالعانداي كۇي كەشتىم.

كەلەسى ەكى جىلدا جاعدايىم ناشارلاي ءتۇستى. داۋىستار تىپتەن قورقىنىشتى كۇيگە ەندى. كوزىمە ءتۇرلى سۇمدىق ەلەستەر كورىنە باستادى. مەنىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىم فيزيكالىق، جىنىستىق جانە ەموسيونالدى  زورلىققا جول اشتى.

جاعدايىم ناشارلاعاننىڭ ۇستىنە ناشارلاي بەردى. داۋىستارعا دامىل بولمادى. ولاردى باسىمنان شىعارامىن دەپ، باسىمدى تەسە جازداعان كەزدەر بولدى.

ماعان جاماندىق جاساعاندار كوپ بولدى، ءبىراق جاقسىلىق جاساعاندار ودان دا كوپ. مەنىڭ ۇيگە قايتىپ ورالاتىنىما ەش كۇماندانباعان انام، مەنىڭ جاعدايىمدى باسىنان وتكەرگەندەر، مەنىڭ جازىلاتىنىما سەنگەن دارىگەر. داۋىستار قايتىپ ورالعاندا دا جاقىندارىما قولداۋ بىلدىرگەن دە – دارىگەر.

مەنىڭ بولجامىم تۋرا كەلدى. داۋىستار - مەنىڭ ىشتە جينالعان ەموسيامدى، وزىمنەن جاسىرۋعا تىرىسقان سەزىمدەرىمدى شىعارىپ تاستاپ، جەڭىلدەتۋگە، بالا كەزدەن قالعان پسيحولوگيالىق زاقىمنان ارىلۋ ءۇشىن جاسالعان رەاكسيا ەدى.

داۋىستاردى تىكەلەي تۇسىنبەي، ونىڭ ماعان نە ايتقىسى كەلگەنىنە ءۇڭىلۋىم كەرەك ەدى. ماسەلەن، داۋىستار ماعان تۇندە ۇيىمە بىرەۋلەر شابۋىلدايدى دەدى. مەن ونى تىكەلەي ءتۇسىندىم. الايدا بۇل ەسكەرتۋ مەنىڭ وزىمە دەگەن سەنىمسىزدىكتىڭ بەلگىسى ەدى.

ۋاقىت وتە كەلە سوزدەردىڭ استارىن تۇسىنە باستادىم. ەگەر داۋىستار «ۇيدەن شىقپا» دەپ بۇيرىق بەرسە، مەن ولاردى جانە ءوزىمدى قورقۋدىڭ قاجەت جوق ەكەنىن سەندىرۋگە تىرىستىم. داۋىستارعا سەنىمدى جانە قۇرمەتپەن جاۋاپ بەرە باستادىم.

ءار داۋىس مەنىڭ ۇمىتا الماعان، قالاماعان جىنىستىق قاتىناس، قورلاۋ، وزىمە سەنىمسىزدىك، ءوزىمدى كىنالى سەزىنۋ سەكىلدى ءار ەموسيا مەن ومىردە باستان وتكەرگەن قيىن جاعداي ەكەنىن ءتۇسىندىم. بۇل اۋىرتپالىقتاردى سىرتقا شىعارماعاندىقتان ول سوزگە اينالدى. اگرەسسياعا تولى قورقىنىشتى داۋىس – مەنىڭ بارىنەن قاتتى اۋىر تيگەن جاعدايلار ەكەن. وسىنىڭ بارلىعىن زەرتتەي كەلە ءوزىمدى قولعا الىپ، پسيحياترياعا ورالۋدى ءجون سانادىم. ءبىراق بۇل جولى ناۋقاس رەتىندە ەمەس، پسيحياتر رەتىندە. داۋىستارمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىما 10 جىل تولعاندا ۋنيۆەرسيتەت تاريحىنداعى ەڭ بەدەلدى  پسيحياتردىڭ ديپلومىن الدىم. داۋىستار ەمتيحان كەزىندە دۇرىس جاۋاپتاردى قۇلاعىما سىبىرلاپ تۇردى. كەيدە ولاردىڭ نازارىندا بولۋ ماعان ۇنايتىن.

پسيحياتر رەتىندە كوپتەگەن كونفەرەنسيادا ءسوز سويلەدىم. وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. عىلىمي ەڭبەكتەرىم جارىق كوردى. سوندا ءبىر نارسەنى عانا جەتكىزگىم كەلەدى – پسيحياتريادا ناۋقاستى ەمدەگەندە، ەڭ الدىمەن ونىڭ وتكەن ومىرىندە نەندەي جاعداي بولدى، باسىنان نەنى وتكەرگەنىنە كوز جۇگىرتۋ كەرەك.

عالىمداردىڭ زەرتتەۋى بويىنشا داۋىس ادامنىڭ جان-جاعىندا بولىپ جاتقان جاعدايعا رەاكسياسى. بۇل اۋىتقۋ دا، شيزوفرەنيانىڭ بەلگىلەرى دە ەمەس. ءبىز داۋىستاردى ەستيتىن ادامدارعا ەسى دۇرىس ەمەس ادامعا قاراعانداي ەمەس، دۇرىس قارىم-قاتىناس ورناتاتىن قوعام قۇرۋىمىز كەرەك. بۇل ماقساتقا جەتۋ جولىندا قادام جاسالىنىپ جاتىر.