جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى ەكسترەميزم مەن تەرروريزم يدەولوگتارىنىڭ ءدىندى پايدالانىپ، ءدىني ريتوريكانىڭ ەرەكشە ادىستەرىن قولدانا وتىرىپ، حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر توپتارىنىڭ وي-ساناسىنا تەرىس ىقپال ەتۋىنە جول اشتى. جاستار وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق، فيزيولوگيالىق جانە دەموگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى ەكسترەميزم مەن تەرروريزم يدەولوگياسىنىڭ قۇربانىنا اينالدى. راديكالداردىڭ نازارىنا كوبىنە 16-30 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردىڭ ءتۇسۋى تاڭقالارلىق جاعداي ەمەس، سەبەبى جاستاردىڭ ءوزىن قورعاۋ ينستينكتى، الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى تومەن بولىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار راديكالدار جوعارى ءبىلىمى بار، اسىرەسە قۇرىلىسشىلار، مۇنايشىلار، حيميك، دارىگەر، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ماماندارى، IT، فيزيكتەر، اۋدارماشى مامانداردى دا ارباۋعا تىرىسادى. ويتكەنى قانداي دا ءبىر تەرروريستتىك اكتىلەردە دە، سوعىس الاڭىندا بولسىن اتالعان مامان يەلەرىنىڭ اتقارار ماڭىزى وتە زور.
بۇگىنگى تاڭدا زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ۋاقىتىندا، ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ الەمدىك ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلۋىنا مۇمكىنشىلىك جاسالعان. كەز كەلگەن مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ قولىندا سمارتفون بار. ءدال وسى جاعدايدا اتا-انالار مەن وقىتۋشىلار ساق بولماسا، ينتەرنەت جەلىسى جاستاردى راديكاليزاسيالاۋعا بەلسەندى قولدانادى. كەيبىر كومپيۋتەرلىك ويىندار، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى كەزدەسەتىن كوپتەگەن توپتار، سونىڭ ىشىندە سۋيسيدتىك، ءداستۇرلى ەمەس ءدىني، جالعان ءدىني بىرلەستىكتەر مەن نەشە-تۇرلى سۋبكۋلتۋرانى ناسيحاتتايتىن سايتتار قوعامعا جانە جاستاردىڭ ومىرىنە ءقاۋىپ توندىرەدى. ەلىمىزدە ارنايى ورگاندار تاراپىنان ەكسترەميستتىك سيپاتتاعى ينتەرنەت جەلىسىندەگى ماتەريالدار جابىلۋدا، ءبىراق جاستارعا سول اقپارات جەتپەي جاتىپ، ءاربىر اتا-انا بالاسىنا مۇقيات قاراپ، قانداي ورتادا، قانداي ادامدارمەن ارالاسىپ جۇرگەنىن، ينتەرنەتتەن قانداي اقپارات الىپ جاتقانىن تەكسەرىپ وتىرعانى ابزال.
بۇل ورايدا قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىڭ قۇزىرلى مەكەمەلەرى ەكسترەميستىك ۇيىمداردىڭ جانە ولاردىڭ يدەولوگتارىنىڭ قىزمەتىن ايقىنداپ، تىيىم سالۋ باعىتىندا ىقپالدى شارالار قابىلداۋدا. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە اقپاراتتىق-ناسيحات جۇمىستارى، ءارتۇرلى ءدىن وكىلدەرى اراسىندا سۇحبات ورناتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. رۋحاني-اعارتۋ جانە تاربيە جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن كوتەرىپ، تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىز قازاق حالقىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارى مەن داستۇرلەرىن، قازىرگى جاستاردىڭ ەلىكتەۋىنە لايىقتى تانىمال تۇلعالاردى بەلسەندىرەك ناسيحاتتاۋعا ءتيىسپىز.
بيىل تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاۋىمەن جۋسان ءى، جۋسان ءىى، جۋسان ءىىى وپەراسيالارى اياسىندا ەلىمىزگە سيريادان 500-دەن اسا قانداسىمىزدىڭ قايتارىلعانىن بىلەمىز. ونىڭ باسىم بولىگى بالالار مەن ايەل كىسىلەر. بۇل جاعدايدى قوعامنىڭ ءبىر بولىگى قۋانا قولداسا، ەكىنشىسى كۇمانمەن، قورقىنىشپەن قابىلدادى. حالىق كوكەيىندە بولاشاقتا بۇل كىسىلەردەن ءقاۋىپ تونبەيتىنىنە كىم كەپىل دەگەن سۇراق تۋىندادى. يا راس، مىسالى رەسەي جانە باسقا دا مەملەكەتتەردە سيريادان قايتىپ كەلگەن ازاماتتار قوعامعا تەرىس اسەرىن تيگىزگەن، ال ايەلدەر بالا-باقشالاردا تاربيەشى قىزمەتىن اتقارىپ، بالالاردىڭ ساناسىن ۋلاعان جاعدايلار تىركەلگەن. ءبىراق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ارنايى وڭالتۋ ورتالىقتارى قۇرىلعان. مەملەكەت وزىنە جۇكتەلگەن الەۋمەتتىك فۋنكسياسىن تولىعىمەن ورىنداۋدا. قايتارىلعان ازاماتتارمەن ەڭ مىقتى ماماندار جۇمىس ىستەپ، قوعامعا بەيىمدەپ شىعارادى. ول كىسىلەر ءاردايىم ەرەكشە باقىلاۋدا بولادى جانە كىناسى انىقتالعان جاعدايدا زاڭعا ساي قاتاڭ جاۋاپقا تارتىلادى.
ارنايى ستاتيستيكالارعا سۇيەنسەك، ەلىمىزدە سوڭعى 3-4 جىلدا دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ اراسىنا وتكەن ادام سانى ەداۋىر ازايعان. بۇل كورسەتكىشكە سەبەپ قوعام ءدىني، ساياسي ساۋاتتانۋدا. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزسگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى 2018-2022 جىلعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» قابىلداندى. الماتى قالاسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنىڭ «مونيتورينگ جانە تالداۋ» ورتالىعى تاراپىنان مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنەن، عىلىمي دارەجەسى بار مامانداردان، ءساراپشى-دىنتانۋشىلاردان، زاڭگەر-پسيحولوگتاردان، قوعام قايراتكەرلەرى مەن ءدىني كونفەسسيا وكىلدەرىنەن قۇرالعان اقپاراتتىق-تۇسىندىرمەلىك توپتىڭ (اتت) قۇرامى قۇرىلعان بولاتىن. بۇل قۇرام مۇشەلەرى الماتى قالاسىنىڭ بارلىق الەۋمەتتىك توپتارىن، مەكتەپ وقۋشىلارى، جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارى ستۋدەنت جاستارى، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر، الەۋمەتتىك قورعاۋ مەكەمەلەرى، مەديسينا قىزمەتكەرلەرى، اكىمدىك قۇرىلىمدارى جانە ت.ب. اسكەري قىزمەتكەرلەر، جاۋىنگەرلەر، اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارى، ساۋدا ورتالىقتارى مەن تۇزەتۋ مەكەمەلەرىندەگى جازاسىن وتەۋشىلەر اراسىندا دارىستەر، كەزدەسۋلەر وتكىزەتىن اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. «مونيتورينگ جانە تالداۋ ورتالىعى» الماتى قالاسىندا بيىل 600 ءىس-شارا ۇيىمداستىرىپ، 100 مىڭ ادامدى قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ءالىپ تۇرسىنعالي،
ءدىنتانۋشى،
ماگيستر،
الماتى قالاسىنىڭ
ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ توبىنىڭ مۇشەسى
