Ár aı saıyn ákimderdiń reıtıńine kóz júgirtý ádetke aınaldy. Sáýir aıynda qaı oblys ákimi ónimdi jumys istedi nemese qoǵamnyń ishki máselesine aralasyp, qandaı da bir nátıje shyǵarýǵa kúsh saldy?
Sáýir aıy qarbalasqa toly bolsa da, ákimder óz yrǵaǵynan aınyǵan joq. Astananyń tórine kelip, statısıkalyq málimetteri men jalpylama esepterin zyryldatyp oqyp shyǵyp, moıyndarynan bir júk túskendeı eline oralǵan. Tipti, ózderin buqaranyń arasynda júrip, túıtkildi máselelerin kózben kórip, qolmen ustaǵandaı sezingendeı. Alaıda, sáýir aıynyń sońǵy kúnderi elimizdiń oblys ortalyqtarynda «Jer kodeksine» engizilgen ózgeristerge qarsy ótken mıtıńiler ákimderdiń tynyshtyǵyn aldy dese bolady.
Sonymen, «Saıasat-Monitoring» toby jarıalaǵan kezekti reıtıń ne deıdi? Arnaıy júrgizilgen jabyq saýalnama boıynsha 28 sarapshydan, qoǵam qaıratkerleri men blogerlerden, saıasıtehnologtar men jýrnalıserden jaýap alynǵan.
Birinshi orynda Almaty oblysy ákimi Amandyq Batalov myrza tur. Batalov myrza sáýir aıynda birneshe basqosý ótkizgeni málim. Sonyń biri qytaılyq delegasıany qabyldap, «Dostyq» baǵy jobasyn talqyǵa saldy. Odan soń ákim issaparmen Shyńjańǵa baryp, óńirdiń ınvestısıalyq múmkindikterin kórsetip, birqatar memorandým qujatyn arqalap keldi. Almaty oblysynyń Qytaı halyq respýblıkasymen tyǵyz qarym-qatynasta bolýy zańdy da. Sebebi, oblystyń shekaralyq ornalasýy sony talap etedi. Onyń ústine mamyr aıynyń sońyna taman ótetin ınvestforýmda bar basymdyq aýyl sharýashylyǵy men týrızmge túspekshi. Aımaq bıligi qol jetkizgen jetistikterin únemi jarıalaýdan jalyqqan emes. Atap aıtqanda, baý-baqsha aýmaǵy 20 myń ga, iri qara 1 mln basqa artsa, aldaǵy ýaqytta 9 MTF qurylyp, jylyjaı kesheni salynbaqshy. Al týrızmge baılanysty 11 týrısik joba iske kirisken.
Ekinshi orynda Astana qalasynyń ákimi Ádilbek Jaqsybekov. Bul ákimge júktelgen negizgi tapsyrma EKSPO-2017 aýqymdy sharasyna daıyndyqty pysyqtap, qalanyń damýyna kóńil bólý. Elbasynyń ózi ótken májiliste bas qalanyń aımaqtar arasynda ekonomıkalyq kórsetkishi ósip otyrǵanyna toqtalyp, shaǵyn jáne orta kásipkerlikke qolaıly klımat degen bolatyn. 2015 jyly Astanada 18 myńnan astam jumys orny ashylyp, respýblıkalyq búdjetke donor retinde qarjy quıyp otyrǵan kórinedi. Sondyqtan da Prezıdent: «Elimizdiń barlyq aımaqtary osyǵan teńesý kerek» dep atap ótken.
Úshinshi orynǵa respondentter Almaty qalasy ákimi Baýyrjan Baıbekti qup kóredi. Jaqynda Elbasynyń Almaty qalasyna kelip, birqatar tapsyrma berip ketýiniń ózi, qala bıligi sheshimderin qoldaý úshin qoǵamdyq keńestiń jumysyna qan júgirýiniń ózi ákimniń qyzmetin jandandyrǵan.
Al tórtinshi orynǵa jaıǵasqan Qyzylorda oblysy ákimi Qyrymbek Kósherbaev sáýir aıynda turǵyn úı, ónerkásip, memlekettik baǵdarlama máselesine kóńil bólgen. Aımaqta 5 kópqabatty úıdiń qurylysy bastalyp, 5 turǵyn úı kesheni paıdalanýǵa berildi. Jergilikti bıliktiń málimetinshe, oblysta eki jylda baspana kezegine turǵandardyń sany 41 paıyzǵa azaıǵan. Budan bólek ákim «Egin alqaby kúnine» qatysyp, agrarlyq salany damytý úshin QazUAÝ rektorymen memorandýmǵa qol qoıǵan. Sondaı-aq ákimniń «Samuryq-Qazyna» qorynyń basshysy Ó.Shúkeevpen birge taý-ken baıytý «Shalqıa» ken ornyna barýy, jerlesterimen birge ánshi Batyrhan Shúkenovty eske alý sharasyna qatysýy onyń halyq aldyndaǵy bedelin kótergen syńaıly. Eń bastysy, jerdiń jalǵa berýine qarsylyq tanytqan halyqpen kezdesip, olardyń alańdaýshylyq bildirýine túsinistikpen qaraǵan jalǵyz ákim – Kósherbaev boldy.
Besinshi orynda Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev. Ákim sáýir aıynyń batyryna aınalǵandaı. Ol «Jer kodeksine» engizilgen ózgeristerge narazylyǵyn bildirgen halyqpen alańda kezdesip, beıbit túrde taraýyna kúshin saldy. Aıta ketý kerek, 2013 jyly Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi kezinde «Jalpaqtal» aýylyndaǵy narazylyq mıtıńiniń tutanyp ketpeýin qadaǵalaǵan bolatyn.
Al saýalnamanyń negizgi tobyn Aqtóbe oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev bastap tur. Onyń sheteldik ınvestorlardyń memlekettik tilde sóıleý kerektigin aıtqanynyń ózi nege turady? Alaıda, halyq ákimniń jerge qatysty túıtkilge esh pikirin bildirmegenin aıtqan edi. Biraq bul kúnderi Saparbaev Astana qalasynda issaparda bolǵan kórinedi.
Sol sıaqty segizinshi oryndaǵy Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev SÝAR-ǵa issparmen baryp, bos jatqan jerdi ıgerýge baılanysty jobany iske qosty. «Samuryq-Qazyna» qorynyń basshysy Shúkeevpen birge Orta Azıadaǵy «Býrnoe Solar-1» iri kún elektrstansıasyn aralaýy da ákim jumysyn qorytyndylaıdy.
Al Batys Qazaqstan oblysyna ákim bolyp saılanǵanyna kóp ýaqyt óte qoımaǵan Altaı Kólginovtiń aqparattyq belsendigili joǵary. Onyń jumys oryndaryna kamera qoıyp, qatań qadaǵalaýdy usynǵany este. Kópshilik jurt muny jańadan kelgen ákimniń ádettegi «aýryna» balaıdy. Dese de, ázirge jańa ákimniń aıtarlyqtaı tyndyrǵan sharýasy joq.
Qaraǵandy oblysynyń ákimi Nurmuhamed Ábdibekov bolsa, «Karaganda Invest-2016» ınvestısıalyq forýmynyń oıdaǵydaı ótýine atsalysty. Nátıjesinde jergilikti bılik 8 memorandýmǵa qol jetkizip, birqatar ınvestısıalyq kelisimderge qol qoıdy.
Reıtıńtik kesteni Pavlodar oblysynyń ákimi Bolat Baqaýov aıaqtap tur. Aımaqtyń jańa basshysy qyzmetiniń alǵashqy aıynda aýdandarmen tanysyp, oblystyń kúretamyry sanalatyn Ekibastuz, Aqsý qalalarynda aýys-túıis jasady. Jańa ákimniń strategıalyq baǵyty anyqtalmaǵan soń, ázirge kesimdi baǵa berý qıyn.
